درس بزرگ بن افلک به هالیوود؛ چطور هوش مصنوعی را به افراد بدبین بفروشیم؟

بن افلک این روز‌ها فیلم تازه‌ای برای تبلیغ دارد؛ فیلم حیوانات (Animals) که خودش کارگردانی، نویسندگی مشترک و بازی در آن را بر عهده داشته، از ۹ اکتبر در نتفلیکس پخش می‌شود. اما تور رسانه‌ای این فیلم بیش از آنکه شبیه نشست‌های معمول هالیوودی باشد، به یک کارگاه تخصصی درباره یادگیری ماشین و هوش مصنوعی تبدیل شده است.

هفته گذشته در رویداد Bloomberg Screentime، افلک در گفت‌وگو با لوکاس شاو از بلومبرگ توضیح داد که چطور سر از دنیای هوش مصنوعی درآورده؛ پاسخی که جمله‌ای غیرمنتظره از زبان کارگردان برنده اسکار فیلم آرگو (Argo) داشت: «رفتم زبان پایتون رو یاد گرفتم!» او در ادامه با تسلط فنی بالا توضیح داد که مدل‌های ویدیویی متن‌باز چطور با آزادسازی وزن‌ها (Unfreezing Weights) و ادامه آموزش از آخرین گام می‌توانند مجدداً آموزش ببینند. همچنین در مصاحبه با مجله GQ، او با جزئیات شرح داد که استارتاپ ۱۶ نفره‌اش یعنی اینترپازیتیو (InterPositive)، چگونه ابزار‌های خود را بر پایه راش‌های اختصاصی و با محوریت کنترل کامل هنرمندان توسعه داده است.

مخاطب تمام این حرف‌ها صنعتی است که اعتصابات تاریخی نویسندگان و بازیگران در سال ۲۰۲۳ را با محوریت نگرانی از هوش مصنوعی پشت سر گذاشت. حالا افلک به یکی از چهره‌های معتمدی تبدیل شده که هالیوود در حوزه تکنولوژی به حرف‌هایش گوش می‌دهد؛ رویکردی که روش ارائه و استدلال‌هایش می‌تواند بهترین درس برای هر کسی باشد که می‌خواهد هوش مصنوعی را به افراد نگران و مردد معرفی کند.

نتفلیکس دقیقاً چه چیزی خرید؟

افلک استارتاپ اینترپازیتیو را در سال ۲۰۲۲ تأسیس کرد و آن را در سکوت کامل خبری پیش برد. سرانجام نتفلیکس در روز ۵ مارس خرید این استارتاپ را رسماً اعلام کرد؛ خریدی که طی آن تمام تیم اینترپازیتیو به نتفلیکس ملحق شدند و خود افلک هم به عنوان مشاور ارشد منصوب شد. البته رقم معامله بعدها مشخص شد؛ طبق گزارش نشریه ورایتی، نتفلیکس در گزارش مالی سه‌ماهه خود فاش کرد که حدود ۵۸۷ میلیون دلار به صورت نقد پرداخت کرده است. بخش خبری لینکدین این قرارداد را به عنوان «استودیوی فیلم‌سازی هوش مصنوعی» توصیف کرد، اما این برچسب نمی‌تواند تمرکز بسیار دقیق و محدود این محصول را به درستی نشان دهد.

سیستم اینترپازیتیو اصلاً قرار نیست با نوشتن چند خط پرامپت متنی فیلم بسازد. در عوض، این پلتفرم از راش‌ها و پلان‌های روزانه (Dailies) همان پروژه یک مدل اختصاصی می‌سازد و سپس به فیلم‌ساز امکان می‌دهد تا در مرحله پس‌تولید از این مدل برای کار‌هایی مثل نورپردازی مجدد نماها، تنظیم رنگ و جلوه‌های بصری بهره ببرد. افلک در ویدیوی معرفی رسمی نتفلیکس در این باره گفت: «ماجرا به هیچ وجه نوشتن پرامپت متنی یا خلق یک چیز از هیچ‌کجا نیست؛ بلکه شما مدلی اختصاصی را بر پایه محتوا و مواد خام خودتان می‌سازید.»

نتفلیکس اعلام کرده که این ابزار‌ها را در اختیار شرکای خلاق و سازندگان همکار خود قرار می‌دهد و هیچ برنامه‌ای برای فروش تجاری عمومی آن‌ها ندارد. بلا باجاریا، مدیر ارشد محتوای نتفلیکس، این فناوری را ابزاری توصیف کرد که «انتخاب‌های بیشتر، کنترل بالا‌تر و محافظت بهتری از دیدگاه هنری فیلم‌سازان» به ارمغان می‌آورد.

دیتاستی که از صفر اختصاصی ساخته شد

ماندگارترین و مهم‌ترین بخش این ماجرا، نحوه ساخت داده‌های آموزشی (Dataset) این مدل است. افلک در مصاحبه با بلومبرگ عنوان کرد که از آموزش دیدن مدل‌های هوش مصنوعی ویدیویی روی آثار همکاران و هنرمندانی که می‌شناسد اصلاً حس خوبی نداشته و این کار را مدل تجاری سالمی نمی‌دانسته است. راه‌حل او پرهزینه اما اصولی بود: «ما باید دیتاست خودمان را از پایه می‌ساختیم.» او با جذب سرمایه، به مدت هشت ماه با تمام تجهیزات سینمایی و دوربین‌های حرفه‌ای، فوتیج‌های ویدیویی کاملاً اختصاصی ضبط کرد.

این ویدیوها تبدیل به لایه نهایی آموزش روی مدل‌های متن‌باز شدند؛ همان مرحله‌ای که به یک مدل ویدیویی عمومی یاد می‌دهد زبان بصری سینما واقعاً چیست. پس از آن، گروه‌های فیلم‌سازی مدل را روی راش‌های اختصاصی خودشان آموزش می‌دهند و این مدل فقط در اختیار خودشان باقی می‌ماند. به تعبیر افلک، فیلم‌سازان «از دانشی که خودشان در مدل ایجاد می‌کنند منتفع می‌شوند».

از دیدگاه بازاریابی و ارائه محصول، «اصالت منبع داده‌ها» برگ برنده اصلی است. اینکه داده‌ها از کجا آمده‌اند، مالک مدل نهایی کیست و چه کسی تصمیم می‌گیرد چگونه از آن استفاده شود، سوالاتی هستند که قبل از حتی شروع دموی محصول به روشنی پاسخ داده می‌شوند.

رویارویی ادعای اشتغال‌زایی با آمار‌های واقعی بازار کار

تندترین اظهارات افلک متوجه تصویر ترسناکی است که رسانه‌ها از هوش مصنوعی ساخته‌اند. او تصور عمومی از این فناوری را شبیه به یک «موجود بیگانه مبهم، انتزاعی و وحشتناک» خواند و پیش‌بینی‌های آخرالزمانی درباره نابودی بشر و اخراج گسترده کارمندان را زیر عنوان یک کلمه خلاصه کرد: «پروپاگاندا». در گزارش مجله Fortune از این مصاحبه، تیتر اصلی به ادعای افلک درباره شغل‌ها اختصاص داشت: «این ابزار همین الان هم در فیلم‌هایی استفاده می‌شود که همان تعداد عوامل سابق را دارند؛ در واقع از نظر فنی حتی افراد بیشتری هم استخدام شده‌اند.»

البته افلک هیچ آمار و رقمی برای اثبات این ادعا ارائه نداد و آمار‌های کلان بازار کار درست عکس این را نشان می‌دهند. طبق داده‌های وزارت کار آمریکا که مجله فورچن به آن اشاره کرده، صنعت فیلم و تولیدات ویدیویی بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ نزدیک به ۴۹ هزار فرصت شغلی را از دست داده که کاهشی ۲۱ درصدی به حساب می‌آید. هرچند این افت اشتغال دلایل متعددی دارد و ریشه‌های آن به پیش از ورود هوش مصنوعی مولد به صحنه‌های فیلم‌برداری برمی‌گردد، اما معیاری است که هر ادعایی مبنی بر «استخدام بیش‌تر» با آن سنجیده خواهد شد.

افکار عمومی نیز نگاه چندان خوش‌بینانه‌ای ندارد. بر اساس نظرسنجی مرکز تحقیقات پیو (Pew Research Center) که در ۱۷ سپتامبر منتشر شد، حدود ۷ نفر از هر ۱۰ شهروند بزرگسال آمریکایی انتظار دارند هوش مصنوعی طی ۲۰ سال آینده فرصت‌های شغلی را کاهش دهد؛ رقمی که ظرف دو سال ۷ درصد رشد داشته است. در ۳۴ کشور از ۳۷ کشور مورد بررسی نیز افکار عمومی پیش‌بینی می‌کنند مشاغل کاهش یابد.

با این حال، افلک منکر تمام نگرانی‌ها نیست. او در این باره می‌گوید: «وقتی نگران هوش مصنوعی می‌شوم، نگاهم به فرزندانم در مدرسه است؛ نگران درماندگی آموخته‌شده و از دست رفتن تلاش هستم و به استفاده مسئولانه از این فناوری فکر می‌کنم.»

چرا نحوه معرفی افلک به دل می‌نشیند؟

لوکاس شاو گفت‌وگو را با این نکته آغاز کرد که به نظر می‌رسد افلک برعکس خیلی از سلبریتی‌ها «واقعاً وقت گذاشته و کار فنی انجام داده است». در شبکه اجتماعی لینکدین نیز واکنش‌ها ترکیبی از شوخی و تحسین بود؛ در پستی به طنز او را مهندس شرکت آنتروپیک خطاب کردند و کاربری دیگر رویکرد انسان‌محور و احترام به هنرمندان در اینترپازیتیو را ستود.

البته همه به این سادگی قانع نشده‌اند. شاو نگاه بدبینانه به معامله نتفلیکس را پیش کشید؛ اینکه شاید این شرکت با استفاده از اعتبار یک فیلم‌ساز سرشناس می‌خواهد پوششی برای برنامه‌های آینده‌اش بسازد. افلک این نگاه را «بسیار بدبینانه» خواند و تأکید کرد که نتفلیکس در سپردن تصمیم‌گیری‌ها به کارگردانان «فوق‌العاده بااحتیاط و محتاطانه» عمل کرده است. او همچنین از گفتن اینکه در کجای فیلم حیوانات از هوش مصنوعی استفاده شده خودداری کرد و شفاف‌سازی در این مورد را مثل فاش کردن شعبده‌بازی قبل از شروع نمایش دانست؛ موضعی که با توجه به مطالبه روزافزون مخاطبان برای شفافیت در استفاده از هوش مصنوعی، دفاع از آن روز‌به‌روز سخت‌تر خواهد شد.

سه درس کلیدی برای ارائه‌دهندگان هوش مصنوعی

قبل از معرفی، پایه‌های فنی را محکم کنید: اعتبار افلک از جزئیات دقیق کارش می‌آید؛ هشت ماه فیلم‌برداری اختصاصی، روش آموزشی شفاف و محصولی که وظایف مشخص و معینی انجام می‌دهد. ادعاهای مبهم درباره «هوش مصنوعی مسئولانه» به جایی نمی‌رسند، اما ارائه دیتاستی با منبع کاملاً روشن و قانونی، خریدار دارد.

حس کنترل و اختیار را به کاربر بدهید: افلک می‌گوید فیلم‌سازان «به محض اینکه پشت سیستم می‌نشینند و کنترل کار را در دست حس می‌کنند، نظرشان عوض می‌شود». داده‌های نظرسنجی پیو نیز مؤید این ماجراست؛ در بسیاری از کشورها، کسانی که اطلاعات بیشتری درباره هوش مصنوعی دارند خوش‌بین‌تر از افراد کم‌اطلاع هستند. با این وجود، همین نظرسنجی هشداری هم به همراه دارد: تقریباً در نیمی از کشورها، افراد مطلع‌تر همزمان بیش‌تر نگران از دست رفتن شغل‌ها هستند. در واقع، آشنایی با فناوری ترس را کم می‌کند، اما نگرانی درباره آینده شغلی را حل نمی‌کند.

حرف زدن از جایگزینی انسان‌ها را متوقف کنید: جذاب‌ترین جمله افلک مستقیماً بازاریابی شرکت‌های هوش مصنوعی را نشانه گرفت: «چند محصول در دنیا می‌شناسید که شعار فروششان این باشد: "ما قرار است نسلتان را منقرض کنیم، پس محصول ما را بخرید"؟!» هر شرکتی که بازاریابی هوش مصنوعی خود را با شعار کاهش نیرو یا تعدیل پرسنل شروع کند، محصولش را به جامعه‌ای می‌فروشد که از هر ۱۰ نفرشان، ۷ نفر نگران بیکار شدن هستند.

البته این هشدار شامل حال خود افلک هم می‌شود. این ادعا که پروژه‌های مجهز به هوش مصنوعی به همان اندازه یا حتی بیش‌تر نیروی انسانی استخدام می‌کنند، پیام جذابی است؛ اما تا زمانی که آمار مستند و رسمی از سمت نتفلیکس یا صنف‌های سینمایی منتشر نشود، این حرف‌ها صرفاً در حد ادعای شیرین یک بنیان‌گذار باقی خواهد ماند.