بازگشت باشکوه پردازنده‌ها به دنیای هوش مصنوعی؛ ایجنت‌های جدید چطور به داد AMD رسیدند؟

تب و تابِ انفجاری ایجنت‌های هوش مصنوعی شخصی، درست در شرایطی که شرکت‌های AMD و اینتل سال‌ها تماشاگر یکه‌تازی انویدیا و پردازنده‌های گرافیکی‌اش (GPU) در بازار هوش مصنوعی بودند، جانی دوباره به این دو غول قدیمی بخشیده است.

روزی روزگاری پردازنده‌های مرکزی (CPU) اسب‌های بارکش و ستون فقرات تمام سرور‌ها بودند؛ اما با تولد ChatGPT و آغاز عصر هوش مصنوعی مولد، پردازنده‌های گرافیکی انویدیا به صحنه آمدند و همه توجهات را به خود جلب کردند. حالا ورق برگشته و پردازنده‌ها دوباره با قدرت برگشته‌اند تا بخت و اقبال لیدرهای بازار یعنی AMD و اینتل را بالا ببرند؛ تراشه‌هایی که دقیقاً تخصصشان روشن نگه داشتن و تغذیه ایجنت‌هایی است که باید ساعت‌ها بدون وقفه و به طور خودکار کار کنند.

همین هفته گذشته بود که اوپن‌ای‌آی ایجنت هوش مصنوعی اختصاصی خود به نام Dots را روانه بازار کرد؛ اقدامی که بلافاصله پس از رونمایی متا از ایجنت پر سر و صدایش یعنی Muse در اوایل سپتامبر رخ داد. جالب اینجاست که Muse چنان بین کاربران گل کرد که در کم‌تر از دو هفته صدرنشین اپ‌استور اپل شد! البته حتی قبل از این اتفاق هم AMD و اینتل به لطف تقاضای بالا برای CPUها برندگان بزرگ وال‌استریت در سال جاری بودند، اما طی یک ماه اخیر شتاب فوق‌العاده‌ای گرفتند و سهامشان به ترتیب ۳۲ درصد و ۲۱ درصد جهش کرد؛ رکوردی که تمام غول‌های سرشناس دنیای فناوری را پشت سر گذاشت.

درخشش روزافزون AMD در هر دو حوزه پردازنده‌های مرکزی و گرافیکی، سرانجام این کمپانی را به باشگاه رؤیایی شرکت‌های یک تریلیون دلاری رساند.

رایان شروت، رئیس شرکت Signal65 که در زمینه سخت‌افزار و هزینه‌های هوش مصنوعی مشاوره می‌دهد، در این باره می‌گوید: «هر چقدر ایجنت‌های بیشتری ساخته و توسعه داده شوند و مردم کار‌های روزمره بیشتری را به آن‌ها بسپارند، بار پردازشی کم‌کم از روی دوش GPUها برداشته شده و مستقیماً به سمت CPUها سرازیر می‌شود.»

نکته جالب اینجاست که خود کاربران با پرسیدن از این ایجنت‌ها متوجه شدند پشت صحنه چه خبر است! ایجنت Muse در پاسخ به کاربران می‌گوید روی سرور‌های مجهز به AMD اجرا می‌شود، و Dots هم اعتراف کرده که روی یک کامپیوتر مجازی مجهز به پردازنده‌های غول‌پیکر EPYC ساخت AMD فعالیت می‌کند.

سخنگوی شرکت متا در بیانیه‌ای پیرامون زیرساخت‌های این شرکت توضیح داد که سیستم‌های آن‌ها طوری مهندسی شده‌اند تا از هر پردازنده‌ای که در دسترس باشد استفاده کنند.

او در ادامه افزود: «ما در تأمین سخت‌افزار رویکردی متنوع داریم و سیستم‌هایمان عملاً به نوع خاصی از CPU وابسته نیستند؛ همین موضوع بیش‌ترین انعطاف‌پذیری ممکن را برای گسترش ظرفیت پردازشی در اختیارمان می‌گذارد.»

اوپن‌ای‌آی هم دقیقاً مسیر مشابهی را می‌رود و از چندین تأمین‌کننده مختلف پردازنده استفاده می‌کند؛ یعنی AMD تنها بازیگر این میدان نیست.

بیش‌تر سرور‌ها در میان غول‌های ابری بزرگ (موسوم به هایپراسکیلرها) مثل آمازون، گوگل، متا و مایکروسافت از پردازنده‌های اینتل یا AMD بهره می‌برند. با این وجود، تقریباً تمام ارائه‌دهندگان بزرگ فضای ابری مشغول توسعه تراشه‌های سفارشی خود هستند که عمدتاً بر پایه فناوری آرم (Arm) طراحی شده‌اند. جالب است بدانید شرکت Arm نیز اسفند سال گذشته پردازنده اختصاصی خود برای ایجنت‌ها را معرفی کرد که متا نخستین مشتری آن بود، و ارزش سهامش از آن زمان تاکنون بیش از دو برابر شده است.

اوایل امسال، انویدیا هم دست روی دست نگذاشت و از Vera رونمایی کرد؛ یک پردازنده مرکزی با طراحی کاملاً دگرگون‌شده که درون یک رَک کامل پر از CPU عرضه می‌شود. این غول تراشه‌سازی مدعی است پردازنده‌های جدید Vera را اختصاصاً برای ایجنت‌ها ساخته و پیش‌بینی می‌کند که ارزش بازار CPUها تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار برسد.

با این حال تحلیل‌گران معتقدند این بخش از بازار نیمه‌رسانا تنها جایی است که انویدیا در حال حاضر در آن دست‌بالا را ندارد و گزینه محبوب به حساب نمی‌آید.

جردن کلاین، تحلیل‌گر شرکت Mizuho Securities در گفت‌وگویی تأکید کرد: «محصول انویدیا تازه وارد میدان شده و باید با رقبای سرسخت زیادی دست و پنجه نرم کند.» او همچنین اضافه کرد که از نظر او در حال حاضر، این AMD است که «بهترین محصول بازار» را در اختیار دارد.

پردازنده‌های مرکزی موتور محرک بخش بزرگی از رشد درخشان AMD بوده‌اند. درآمد بخش دیتاسنتر این کمپانی در سه‌ماهه منتهی به ژوئن با جهشی بیش از دو برابری به ۶.۷ میلیارد دلار رسید و عملاً نزدیک به ۶۰ درصد از کل فروش این شرکت را رقم زد.

دن مک‌نامارا، معاون ارشد و مدیرکل بخش پردازش و هوش مصنوعی سازمانی در AMD می‌گوید: «در طول هشت تا ده ماه گذشته، گفتمان پیرامون کاربرد ایجنت‌ها به کلی متحول شده است.» مک‌نامارا با هیجان اضافه کرد که فروش پردازنده‌ها قرار است «جهشی واقعاً خیره‌کننده» را تجربه کند.

پردازنده‌های گرافیکی فکر می‌کنند، پردازنده‌های مرکزی اجرا می‌کنند

دنیل نیومن، مدیرعامل Futurum Group توضیح می‌دهد که ابزار‌هایی مثل Muse و Dots و حتی نرم‌افزارهای کدنویسی مانند Codex اوپن‌ای‌آی، از مدل‌های هوش مصنوعی برای برنامه‌ریزی وظایف خودکار کمک می‌گیرند. این ایجنت‌ها به یک محیط پردازشی اختصاصی نیاز دارند که بتواند ساعت‌ها یا حتی روز‌ها بدون وقفه در پس‌زمینه به کارش ادامه دهد.

گرچه هنوز برای پردازش استنتاجی (Inference) یا اجرای مدل هوش مصنوعی به پردازنده‌های گرافیکی نیاز است، اما یک ایجنت به یک پردازنده مرکزی توانمند هم احتیاج دارد.

نیومن در این باره می‌گوید: «در واقع، پردازنده‌های گرافیکی فکر کردن را بر عهده دارند، اما اجرای فرآیندها و گردش‌های کاری مستقیماً توسط پردازنده‌های مرکزی انجام می‌شود.»

متا و اوپن‌ای‌آی از ماشین‌های مجازی (Virtual Machines) استفاده می‌کنند؛ سازوکاری که یک سرور فیزیکی را به چندین کامپیوتر مجازی سبک‌تر تقسیم می‌کند تا یک سرور بتواند هم‌زمان از ده‌ها کاربر میزبانی کند.

برخی از پردازنده‌های EPYC شرکت AMD تا ۱۹۲ هسته پردازشی دارند. طبق بنچمارک‌ها و گفته‌های خود این ایجنت‌ها، کامپیوتر مجازیِ Muse تنها از دو هسته و Dots از ۹ هسته استفاده می‌کند.

از طرفی، هزینه خرید پردازنده‌های مرکزی بسیار ارزان‌تر از پردازنده‌های گرافیکی تمام می‌شود.

بنچمارک‌ها و بررسی‌ها نشان می‌دهند ایجنت Dots از پردازنده AMD EPYC 9V74 استفاده می‌کند که در بازار با قیمتی کم‌تر از ۳ هزار دلار قابل خرید است. پردازنده EPYC 9D25 هم که گفته می‌شود متا برای Muse به کار گرفته، در بازار دست‌دوم حتی ارزان‌تر از این‌هاست! در مقایسه، هر تراشه گرافیکی انویدیا می‌تواند بیش از ۱۰ برابرِ این رقم قیمت داشته باشد، بماند که معمولاً در خوشه‌های صدها یا هزارتایی به فروش می‌رسند.

طبق گزارش شرکت تحلیل داده Sensor Tower، از زمان عرضه Muse در ماه گذشته، دانلودهای آن از مرز ۵ میلیون بار عبور کرده و سرمایه‌گذاران با دقت برنامه‌های متا برای پشتیبانی از این حجم کاربر را رصد می‌کنند. موسسه مورگان استنلی برآورد کرده که هزینه سرور‌های Muse بسته به میزان استنتاج و استفاده هر کاربر، ماهانه بین ۳ تا ۱۳۰ دلار (به طور میانگین ۳۷ دلار برای هر کاربر) هزینه دارد.

این نهاد مالی پیش‌بینی کرده که ایجنت اختصاصی متا به تنهایی می‌تواند عامل ۲۰ درصد از فروش تراشه‌های AMD در سال ۲۰۲۶ باشد.

لیزا سو، مدیرعامل توانمند AMD نیز پیش‌تر در جریان سخنرانی خود در همایش ماریوت تایپه، بر اهمیت بی‌بدیل این بازار و تقاضای پرشتاب دیتاسنترها تأکید کرده بود.

سود هنگفتی در بازار پردازنده‌های مرکزی خوابیده است و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند رشد این بخش به زودی شتابی دوچندان خواهد گرفت.

موسسه Futurum کل فروش CPUها را در سال ۲۰۲۷ حدود ۱۱۸ میلیارد دلار تخمین می‌زند؛ یعنی تقریباً دو برابر رقمی که همین شرکت در اردیبهشت‌ماه پیش‌بینی کرده بود!

در ماه ژوئیه، AMD پیش‌بینی کرد که ارزش کل بازار پردازنده‌ها در سال ۲۰۳۰ به رقم خیره‌کننده ۲۲۰ میلیارد دلار خواهد رسید؛ جهشی بزرگ در مقایسه با پیش‌بینی قبلی ۶۰ میلیارد دلاری برای سال ۲۰۲۵. مدیران این شرکت اعلام کرده‌اند که انتظار دارند بیش از نیمی از این بازار بزرگ را به چنگ آورند.

بر اساس گزارش موسسه تحقیقاتی Mercury Research، کمپانی AMD در حال حاضر حدود ۴۶ درصد از سهم بازار پردازنده‌های x86 را در اختیار دارد. از سوی دیگر، اینتل نیز با موج تازه‌ای از تقاضا برای محصولات خود روبه‌رو شده است.

با این همه، برگ برنده AMD جای پای قرص و محکم آن در میان غول‌های ابری است؛ درست همان جایی که ماشین‌های مجازیِ ایجنت‌ها میزبانی خواهند شد. مزیت کلیدی دیگر تراشه‌های این شرکت استفاده از معماری x86 است؛ مزیتی که به ایجنت‌ها اجازه می‌دهد نرم‌افزارهای قدیمی‌تر را هم بدون دردسر سازگاری اجرا کنند.

جردن کلاین در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: «احتمالاً بیش‌ترین سود این ماجرا به جیب AMD سرازیر می‌شود، چرا که بیش‌ترین سهم پردازنده‌ها را در دنیای ابری در دست دارند؛ با این حال من هرگز انویدیا را از این میدان خط نمی‌زنم.»

او در پایان تأکید می‌کند: «اگر شرکتی باشید که بتواند هر دو نوع تراشه را تأمین کند، در بهترین موقعیت ممکن برای پیروزی قرار دارید.»