رونق بزرگ اقتصاد آمریکا با سوخت هوش مصنوعی؛ پس چرا مردم حسابی شاکی‌اند؟

می‌شود به آن لقب «منفورترین رونق اقتصادی تاریخ» را داد: چرخ‌های اقتصاد آمریکا با سرعت تمام به جلو می‌تازند، اما حال‌وهوای مردم آمریکا نسبت به این وضعیت حسابی گرفته و کلافه است.

چرا این موضوع مهم است: محبوبیت اقتصادی دونالد ترامپ به کف‌های جدیدی رسیده و اعتماد مصرف‌کنندگان به پایین‌ترین سطح خود در بیش از یک دهه اخیر سقوط کرده است. این گسست و فاصله عمیق، از وجود دو واقعیت اقتصادی کاملاً متضاد حکایت دارد.

• سمتِ رونق ماجرا: هوش مصنوعی مثل بنزین روی آتش اقتصاد ریخته و به داغ‌تر شدن عجیب آن کمک کرده است، بدون اینکه نشانه خاصی از ضعف در بازار کار دیده شود.
• سمتِ فشار و سختی: در طرف مقابل، مردم آمریکا دارند پول بیشتری برای بنزین می‌پردازند و هم‌زمان نرخ سود وام‌ها و هزینه‌های استقراض به بالا‌ترین حد در چند دهه اخیر رسیده است.

اصل خبر چیست: اقتصاد آمریکا در سه‌ماهه دوم با نرخ سالانه ۲.۲ درصد رشد کرد؛ جهشی چشمگیر نسبت به رقم ۱.۵ درصدی که قبلاً اعلام شده بود. اما وضعیت رشد بنیادین اقتصاد حتی از این هم شگفت‌انگیزتر است.

• فروش نهایی واقعی به خریداران داخلی در بخش خصوصی (معیاری برای سنجش هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاری ثابت بخش خصوصی که بخش‌های پرنوسانی مثل تجارت و انبارداری را حذف می‌کند) در سه‌ماهه دوم با نرخ سالانه ۴.۶ درصد رشد کرد که نسبت به رقم ۴.۲ درصدی قبلی بازنگری و بیش‌تر شد.
• این عدد در مقایسه با رشد ۱.۸ درصدی بازه دی تا اسفند جهش بزرگی محسوب می‌شود و قوی‌ترین رشد بنیادین اقتصاد از سال ۲۰۲۱ تا به امروز را به ثبت رسانده است.

نقطه اصطکاک و تناقض: اقتصاد دارد به شکلی رشد می‌کند که لزوماً حس ثروتمندتر شدن به خانواده‌ها نمی‌دهد؛ چراکه سهم بسیار بزرگی از این رشد اقتصادی مستقیماً ناشی از موج سنگین سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی است.

• هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان در سه‌ماهه دوم با نرخ سالانه ۳.۸ درصد رشد کرد، اما سرمایه‌گذاری کسب‌وکارها با سرعتی دو برابر یعنی ۷.۷ درصد جهش داشت که ساخت‌وساز گسترده مراکز داده (دیتاسنترها) پیشران اصلی این جهش بود.
• رونق هوش مصنوعی که موتور اقتصاد را به حرکت درآورده، هم‌زمان به فشارهای تورمی دامن زده و نگرانی‌های شدیدی درباره آینده شغلی افراد و تأثیر این فناوری بر بازار کار ایجاد کرده است.

نگاهی دقیق‌تر: برای خانواده‌ها، این شکوفایی اقتصادی که روی کاغذ دیده می‌شود، اصلاً به قدرت خرید بیش‌تر در زندگی روزمره ترجمه نشده است.

• درآمد قابل تصرف پس از تعدیل تورم در ماه اوت متوقف شد و رشدی نداشت، در حالی که در ماه ژوئیه ۰.۳ درصد رشد کرده بود. (معیار جداگانه‌ای برای رشد واقعی دستمزدها نیز پنج ماه متوالی با افت همراه بوده است).

اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود: طبق داده‌های ماهانه‌ای که صبح چهارشنبه منتشر شد، مصرف‌کنندگان با وجود تمام فشارها همچنان به خرج کردن ادامه داده‌اند.

• هزینه‌های مصرفی واقعی شخصی در ماه اوت ۰.۶ درصد جهش پیدا کرد که بسیار فراتر از رشد درآمدها بود و باعث شد نرخ پس‌انداز شخصی از ۴.۶ درصد در ژوئیه به ۴.۱ درصد سقوط کند.
• مردم آمریکا نسبت به همین موقع در سال گذشته، سهم بسیار کمتری از درآمد خود را پس‌انداز می‌کنند؛ به طوری که نرخ پس‌انداز از ۵.۲ درصد در اوت به ۴.۱ درصد رسیده که نزدیک به پایین‌ترین حد پس از دوران همه‌گیری کروناست.
• کتی بوستجانچیک (Kathy Bostjancic)، اقتصاددان ارشد مؤسسه Nationwide، در یادداشتی نوشت: «خانواده‌هایی که زیر بار قیمت‌های بالا تحت فشار قرار گرفته‌اند، یا از نرخ پس‌انداز ماهانه خود کم کرده‌اند یا بیش از گذشته به کارت‌های اعتباری و وام رو آورده‌اند.»

تصویر کلی: شواهد تازه‌ای نشان می‌دهد که بازار کار همچنان سرپا مانده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد وضعیت اقتصاد در کلان، از حس‌وحال تلخ و منفی مصرف‌کنندگان قوی‌تر و استوارتر است.

• بر اساس گزارش شرکت پردازش حقوق و دستمزد ADP، کارفرمایان بخش خصوصی در ماه سپتامبر ۹۰ هزار شغل جدید ایجاد کردند؛ یعنی بیش از دو برابر رقم بازنگری‌شده ۳۶ هزار شغل در ماه اوت.
• البته استخدام‌ها همچنان در چند بخش انگشت‌شمار، از جمله مراقبت‌های بهداشتی و درمان متمرکز مانده است.
• نلا ریچاردسون (Nela Richardson)، اقتصاددان ارشد ADP، صبح چهارشنبه در جمع خبرنگاران گفت: «عدد کلی عالی به نظر می‌رسد، اما اگر کاپوت را بالا بزنیم و به زیر آن نگاه کنیم، دلم می‌خواهد تنوع و گستردگی بیشتری در سایر بخش‌ها ببینم.»

کلام آخر: اقتصاد آمریکا پاییز را با قدرتی فراتر از تصور همه آغاز می‌کند؛ رونقی پرشتاب که هیچ همخوانی و تناسبی با احساسات و وضعیت معیشتی مردم کوچه و بازار ندارد.

این شرایط برای فدرال رزرو چه معنایی دارد؟

برای بانک مرکزی آمریکا (Federal Reserve): هرچند فشارهای قیمتی همچنان فراتر از حد آرامش‌بخش فدرال رزرو است، اما اوضاع تورم در لایه‌های زیرین کمی بهتر به نظر می‌رسد.

به روایت آمار: تورم بنیادین (که بر اساس شاخص محبوب فدرال رزرو بدون احتساب مواد غذایی و انرژی محاسبه می‌شود) طی سه ماه گذشته با نرخ سالانه ۲ درصد ثبت شده که دقیقاً با هدف‌گذاری کلی این بانک مرکزی همخوانی دارد.

این فروکش نسبی قیمت‌ها این فرصت را به فدرال رزرو می‌دهد تا قبل از هرگونه افزایش دوباره نرخ بهره، با خیال راحت‌تری دست نگه دارد و شتاب‌زده عمل نکند.

• پس از انتشار این آمار، بازدهی اوراق دوساله خزانه‌داری اندکی افت کرد و به حدود ۴.۸۵ درصد رسید؛ معامله‌گران نیز پیش‌بینی‌های خود از افزایش دوباره نرخ بهره در آینده نزدیک را تعدیل کردند.
• بر اساس شاخص FedWatch شرکت CME، احتمال افزایش ۰.۲۵ درصدی نرخ بهره در ماه اکتبر از ۵۱ درصد به ۳۵ درصد کاهش یافت.

مسئولان چه می‌گویند: جان ویلیامز (John Williams)، رئیس فدرال رزرو نیویورک، روز سه‌شنبه با اشاره به همین موضوع تأکید کرد که بانک مرکزی پس از افزایش نرخ بهره در اوایل ماه جاری، اکنون می‌تواند با آرامش منتظر بماند و اوضاع را زیر نظر بگیرد.

• ویلیامز گفت: «با تصمیمی که در جلسه ماه سپتامبر گرفتیم، دیگر هیچ ضرورتی برای عجله وجود ندارد و زمان کافی در اختیار داریم تا داده‌های بیشتری جمع‌آوری کنیم.»
• با این حال، او احتمال افزایش دوباره نرخ بهره را در ماه‌های پایانی سال رد نکرد؛ به ویژه اگر اقتصاد همچنان قدرتمند بماند (همان‌طور که داده‌های صبح چهارشنبه تأیید کردند) و نرخ تورم بالا بماند.

نکته‌ای که باید زیر نظر داشت: او خاطرنشان کرد که هجوم سرمایه‌گذاری‌ها به سمت هوش مصنوعی زنجیره تأمین تجهیزات زیرساختی را به شدت تحت فشار گذاشته و با بالا بردن هزینه‌ها، عملاً به تورم گسترده‌تر در کل اقتصاد دامن می‌زند.

• ویلیامز تأکید کرد: «اثرات تورمی شوک تقاضا در حوزه هوش مصنوعی روزبه‌روز آشکارتر و محسوس‌تر می‌شود.» او انتظار دارد با تطبیق زنجیره تأمین و افزایش عرضه، این فشارها فروکش کند؛ هرچند زمان و میزان دقیق آن هنوز مشخص نیست.