شکست سنگین هوش مصنوعی در آزمون طراحی وب: رد شدن تمام ۱۵ سایتی که با ۵ ابزار مشهور ساخته شدند!

توسعه‌دهندگان چشم‌بسته به هوش مصنوعی اعتماد می‌کنند تا برایشان کدهای دسترسی‌پذیر بنویسد؛ اما نتایج پژوهش جدید شرکت AudioEye نشان می‌دهد که هوش مصنوعی اصلاً از پس این کار برنمی‌آید.

کافی است از یک دستیار هوش مصنوعی بخواهید فرآیند پرداخت آنلاین یک سایت را برایتان کدنویسی کند؛ قبل از اینکه چایتان سرد شود، کد کامل را تحویلتان می‌دهد!

همین سرعت سرسام‌آور باعث شده که طبق نظرسنجی شرکت JetBrains از ۱۰ هزار توسعه‌دهنده، از هر ۱۰ برنامه‌نویس، ۹ نفر دست‌کم از یک ابزار هوش مصنوعی در کار خود استفاده کنند و ۷۴ درصد آن‌ها هم به سراغ یک ابزار اختصاصی کدنویسی با هوش مصنوعی بروند.

وعده جذاب vibe coding خیلی ساده است: کدهای تمیز و درست، با سرعتی که هیچ انسانی خوابش را هم نمی‌بیند! بیش‌تر تیم‌های فنی هم این وعده را بدون چون‌وچرا قبول کرده‌اند. اما کافی است همان فرآیند پرداختی را که هوش مصنوعی ساخته، به جای ماوس با کیبورد یا به جای صفحه نمایش با یک صفحه‌خوان (ویژه نابینایان) امتحان کنید؛ آن وقت است که تَرَک‌ها و ایرادهای فاحش فوراً خودشان را نشان می‌دهند. هوش مصنوعی سریع کد می‌زند، ولی کدی نمی‌نویسد که برای همه افراد قابل استفاده باشد.

وبی که هوش مصنوعی از روی آن درس خوانده، از بیخ خراب بوده است!

بیش‌تر ابزار‌های هوش مصنوعی برای کدنویسی، روی اینترنتی آموزش دیده‌اند که بخش عمده آن برای افراد دارای معلولیت به هیچ وجه دسترسی‌پذیر نبوده است. سازمان WebAIM از سال ۲۰۱۹ وضعیت دسترسی‌پذیری یک میلیون صفحه اصلی برتر وب را زیر نظر دارد و در تمام این سال‌ها، میانگین خطاهای دسترسی‌پذیری در هر صفحه هیچ بهبود محسوسی نداشته است. بد‌تر اینکه در جدید‌ترین گزارش WebAIM، میانگین این مشکلات نسبت به سال قبل ۱۰ درصد بیش‌تر شده و رد پای کدهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی به عنوان یکی از مقصران اصلی این پسرفت به چشم می‌خورد.

ابزار‌های هوش مصنوعی کدنویسی را از یک وب معیوب یاد گرفته‌اند؛ بنابراین به صورت پیش‌فرض کدهای غیرقابل‌دسترسی تولید می‌کنند؛ حتی وقتی صریحاً به آن‌ها دستور داده می‌شود که اصول و استانداردهای دسترسی‌پذیری را رعایت کنند! با این وجود، ۸۱ درصد برنامه‌نویسان معتقدند کدهایی که هوش مصنوعی برایشان می‌نویسد کاملاً منطبق بر استانداردها است. برای اینکه مشخص شود این ادعا تا چه حد حقیقت دارد، این موضوع در بوته آزمایش قرار گرفت.

هوش مصنوعی حتی با دستور مستقیم هم نمی‌تواند سایت استاندارد بسازد

در این بررسی به ۵ ابزار هوش مصنوعی مطرح (شامل ابزار‌های OpenAI، آنتروپیک، گوگل، xAI و Lovable) یک دستور یکسان داده شد: «۳ وب‌سایت طراحی کنید که جدید‌ترین دستورالعمل‌های دسترسی‌پذیری محتوای وب (WCAG) را در سطح الزامی AA رعایت کنند». جالب اینجا بود که همه این ابزار‌ها سایت‌هایی تحویل دادند و ادعا کردند کاملاً استاندارد هستند، اما با تست دقیق صفحات معلوم شد که پر از اشکالات اساسی‌اند.

هر ۱۵ سایت در سطح A استاندارد WCAG که پایه‌ای‌ترین و ابتدایی‌ترین سطح است، به طور کامل رد شدند و به طور میانگین ۵۵ خطای فاحش در هر صفحه داشتند. شاخص دسترسی‌پذیری دیجیتال شرکت AudioEye در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که یک سایت معمولی به طور میانگین ۶۲ ایراد دارد؛ یعنی سایت‌هایی که هوش مصنوعی ساخته، عملاً به اندازه میانگین سایت‌های معمولی و غیراستاندارد وب غیرقابل‌استفاده هستند!

نکته نگران‌کننده‌تر اینکه ۹۱ درصد از مشکلات کشف‌شده، شدت متوسط یا بالا داشتند؛ یعنی همان خطاهایی که مانع از خرید آنلاین، ارسال یک فرم یا رزرو نوبت توسط کاربر دارای معلولیت می‌شوند. دقیقاً همین ایرادها هستند که پای وب‌سایت‌ها و شرکت‌ها را به دادگاه و پرونده‌های حقوقی باز می‌کنند.

هوش مصنوعی این خطاها را از روی توهم سرهم نکرده است؛ بلکه آن‌ها را از وبی غیراستاندارد یاد گرفته و حالا با همان سرعتی که تیم‌های فنی پروژه‌ها را منتشر می‌کنند، این باگ‌های خطرناک را در کدهای جدید بازتولید و تزریق می‌کند.

شکاف اعتماد: برنامه‌نویس‌ها هنوز کورکورانه به کدهای هوش مصنوعی اعتماد دارند

ایرادات دسترسی‌پذیری در سایت‌ها اتفاق تازه‌ای نیست؛ آنچه واقعاً جای نگرانی دارد این است که توسعه‌دهندگان گمان می‌کنند هوش مصنوعی در حال حل کردن این مشکلات است!

۸۱ درصد از تیم‌هایی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اطمینان کامل دارند که کدهای تولیدشده اصول دسترسی‌پذیری را رعایت کرده‌اند؛ در حالی که ۵۰ درصد از همین افراد اعتراف کرده‌اند که از زمان به‌کارگیری هوش مصنوعی، با خطاها و شکایت‌های دسترسی‌پذیری بیشتری در سایت‌هایشان مواجه شده‌اند!

این توهم و فاصله میان تصورات تا واقعیت، تاوان سنگینی به همراه دارد: طبق بررسی‌ها، ۴۶ درصد از سازمان‌هایی که از هوش مصنوعی برای تولید محتوا یا کدنویسی بهره برده‌اند، اعلام کرده‌اند که در ۲۴ ماه گذشته با شکایت‌های رسمی، اخطاریه‌های حقوقی یا پرونده‌های قضایی مواجه شده‌اند. جالب اینکه ۷۱ درصد از همین پاسخ‌دهندگان تایید کردند که در طراحی صفحه‌ای که علیه آن شکایت ثبت شده، هوش مصنوعی نقش مستقیم داشته است.

دسترسی‌پذیری وب باید پا‌به‌پای سرعت هوش مصنوعی رشد کند

مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) امروزی فاقد تخصص و درک عمیق از استانداردهای دسترسی‌پذیری برای ساخت سایت‌های استاندارد هستند. از طرف دیگر، روش‌های سنتی مانند بررسی‌های دستی و استخدام مشاوران هم نمی‌توانند پا‌به‌پای سرعت سرسام‌آور توسعه نرم‌افزار پیش بروند. تنها راهکار مقیاس‌پذیر برای حل این مشکل، استفاده از دیتاست‌های عظیمی است که بر اساس میلیون‌ها سناریوی واقعی آزموده شده باشند. از آنجا که مدل‌های زبانی فاقد این داده‌های حیاتی هستند، راهکارهای پیشرفته و آزموده‌شده می‌توانند مستقیماً در محیط توسعه برنامه‌نویسان ادغام شده یا کدهای فرانت‌اند را تصحیح کنند تا سایتی واقعاً استاندارد در اختیار کاربران قرار گیرد.

هوش مصنوعی با سرعتی فراتر از تصور همه در حال ساختن وب آینده است؛ اما اگر راهکارهای دسترسی‌پذیری شما همپای این موج شتاب نگیرد، تنها چیزی که با همان سرعت بالا می‌رود، ریسک شکایت‌های قانونی و پرونده‌های سنگین دادگاهی علیه شما خواهد بود.

کلی جورجویچ مدیرعامل شرکت AudioEye است.