رمزگشایی تاریخی با هوش مصنوعی؛ حل معمای نامه محرمانه ۲۱۷ ساله ناپلئون بناپارت

یک مهندس توانسته با استفاده از هوش مصنوعی، رمز پیچیده و حل‌نشده‌ای را بشکند که ناپلئون بناپارت برای ارسال پیام‌های سری به ژنرال‌های ارتش خود به کار می‌برد؛ دستاوردی که باعث شده بعد از ۲۱۷ سال، این نامه تاریخی برای اولین بار قابل خواندن شود. این خبر حسابی توجه و اشتیاق مورخان را برانگیخته و آن‌ها را به پتانسیل هوش مصنوعی به عنوان یک «سنگ روزتای» امروزی برای کشف راز پیام‌های رمزگذاری‌شده تاریخی امیدوار کرده است.

کارتر چرچ (Carter Church)، مهندس هوش مصنوعی در شرکت امنیت سایبری سنتینل‌وان (SentinelOne)، این یافته‌ها را در پستی در شبکه اجتماعی ایکس به اشتراک گذاشت و توضیح داد که چطور با دادن فقط یک پرامپت و یک تصویر به مدل جدید اوپن‌ای‌آی یعنی GPT-6 Astra، توانسته این کد چند صد ساله را بشکند. جالب اینکه کل این فرایند فقط شش ساعت بعد با موفقیت کامل تمام شد.

چرچ در این رابطه می‌گوید: «راستش اولش اصلاً باورم نمی‌شد. همه ما تجربه دیدن ادعاهای عجیب و غریب از مدل‌های هوش مصنوعی را داریم، اما تفاوت بزرگ اینجا این بود که جواب به‌دست‌آمده از نظر فنی کاملاً قابل آزمایش و راستی‌آزمایی بود؛ یعنی احتمال اینکه یک کلید رمز اشتباه بتواند متنی کاملاً منسجم و از نظر تاریخی دقیق و منطقی بسازد، عملاً صفر است.»

این نامه در سال ۱۸۰۹ و به دستور شخص ناپلئون، توسط فرزندخوانده‌اش اوژن (Eugène)، نایب‌السلطنه ایتالیا، برای مارشال اگوست دو مارمون (Auguste de Marmont) ارسال شده بود؛ فرمانده‌ای که در سواحل شرقی دریای آدریاتیک، بسیار دور‌تر از سایر لشکرهای فرانسوی مستقر بود. هدف اصلی نامه این بود که موقعیت دقیق همه ارتش‌های فرانسه و متحدانش در سراسر قاره اروپا را به مارمون اطلاع دهد. اما از آنجا که احتمال رهگیری و لو رفتن این اسرار حیاتی جنگی برای دشمنان فرانسه وجود داشت، کل پیام به شکل کدهای رمزی نوشته شده بود.

چرچ پس از جستجو برای پیدا کردن یک رمز تاریخی مناسب جهت نمایش قدرت مدل GPT-6 Astra، به این نامه رسید. او توضیح می‌دهد: «راستی‌آزمایی پاسخ‌ها در واقع سخت‌ترین بخش ماجراست؛ خیلی سخت‌تر از تولید پاسخ‌های احتمالی. شما به‌هیچ‌وجه نمی‌توانید مسئولیت‌پذیری و صحت پاسخ را خودکار کنید.»

به گفته چرچ، تنها تصویری که به شکل عمومی از این نامه در دسترس بود، یک اسکن کم‌کیفیت بود که در سال ۱۹۶۹ در یک مجله ارتش فرانسه چاپ شده بود. این سند شامل ۱۵۵ نشانه مجزا و در مجموع ۱٬۳۰۰ نماد مختلف است. سیستم رمزگذاری آن از نوع هم‌آوا (Homophonic) بوده، یعنی برای یک حرف الفبای پرکاربرد چندین نماد جایگزین مختلف استفاده شده تا کشف الگوهای آماری بسیار دشوار شود.

اما همین اسکن بی‌کیفیت و یک پرامپت ساده، تمام آن چیزی بود که مدل GPT-6 Astra برای رونویسی متن نیاز داشت؛ این مدل هوش مصنوعی حتی موفق شد یک جدول رمزنگاری ناقص متعلق به دانیل تانت، مورخ و متخصص رمزنگاری را پیدا کند؛ سندی که قبلاً هرگز ارتباط آن با این نامه مشخص نشده بود و معنای ۳۳ نشانه (معادل حدود یک‌سوم کل نامه) را شرح می‌داد.

چرچ می‌گوید: «مدل آسترا در حین بررسی‌ها، خودش از طریق جستجو و تحقیق در وب توانست این ارتباط هوشمندانه را کشف کند. طبق برداشتی که دارم، تانت این جدول را با عنوان "رمز میان اوژن دو بوهارنه و ژنرال گرامون" ثبت کرده بود که احتمالاً یک اشتباه اسمی بوده است (شاید اشتباه گرفتن نام گرامون با مارمون). به هر حال، آسترا این تطابق را تشخیص داد و تصمیم گرفت آن را روی این رمز پیاده‌سازی کند... و نتیجه داد!»

مدل GPT-6 با بهره‌گیری هوشمندانه از این جدول ناقص، مفهوم تمام نمادهای باقی‌مانده را یکی‌یکی کشف کرد و متن نامه را با موفقیت کامل ترجمه نمود.

زک وایت (Zack White)، پژوهشگر تاریخ در دانشگاه پورتسموث و مجری پادکست جنگ‌های ناپلئونی، در ایمیلی در این باره می‌گوید: «این یک کاربرد واقعاً جالب از هوش مصنوعی است و دیدن اینکه چطور از هوش مصنوعی به شکلی کاربردی برای ارائه پاسخی موثق به یک معمای تاریخی استفاده می‌شود، فوق‌العاده جذاب و لذت‌بخش است.»

مایکل روو (Michael Rowe)، پژوهشگر تاریخ اروپا در کینگز کالج لندن نیز این یافته‌ها را «تحسین‌برانگیز» خواند و تأکید کرد از آنجا که ما به مکاتبات اصلی ناپلئون با فرزندخوانده‌اش (جایی که جزئیات محتوای مورد نظر برای پیام رمزی مشخص شده بود) دسترسی داریم، می‌توانیم با اطمینان بسیار بالایی از درستی ترجمه نامه اوژن صحبت کنیم.

روو توضیح می‌دهد: «این دستاورد تا حدی شبیه نوعی سنگ روزتا عمل می‌کند. وقتی هوش مصنوعی را روی نامه‌ای آزمایش می‌کنید که محتوای تقریبی آن به خاطر اشاره در نامه‌ای دیگر برای ما مشخص است، مدل کارش را انجام می‌دهد و دقیقاً همان چیزی را که انتظار دارید بازتولید می‌کند. به این ترتیب، اگر دقیقاً از همین ابزار و روش برای اسنادی استفاده کنید که هیچ سرنخی از محتوای آن‌ها ندارید، با اطمینان خیلی بیشتری به نتیجه اعتماد خواهید کرد.»

البته این موضوع نشان می‌دهد که ترجمه این پیام سری، مورخان را چندان شگفت‌زده نکرده است. روو می‌گوید: «نسخه رمزگذاری‌شده در واقع بخش بزرگی از همان نامه اصلی را تکرار کرده بود؛ بنابراین از این جهت اطلاعات کاملاً دگرگون‌کننده‌ای به ما نمی‌دهد و این‌طور نیست که یک راز بزرگ ناگفته را برملا کرده باشد.»

پیام اوژن علاوه بر تعیین موقعیت نیروها و فرماندهانشان، به مارمون روحیه می‌دهد که از مقاومت دشمن نهراسد؛ در بخشی از نامه تازه ترجمه‌شده آمده است: «هنگامی که دستور پیشروی را دریافت کردید، نباید اجازه دهید عده‌ای نیروی پراکنده یا مشتی اوباش شما را بترسانند.»

به گفته وایت، ترجمه این نامه «پرسش‌های تأمل‌برانگیزی را درباره طرز تفکر ناپلئون در آستانه لشکرکشی به اتریش در سال ۱۸۰۹» ایجاد می‌کند. برای نمونه، او خاطرنشان کرد که نیروهای در دسترس ناپلئون برای نبرد در آن مقطع، در عمل ۶۰ هزار نفر کم‌تر از چیزی بوده که در این نامه ادعا شده و ناپلئون به شدت نگران و درگیر تعداد نیروهایی بوده که اتریش ممکن است برای حمله به ایتالیا اعزام کند.

وایت می‌گوید: «اکنون بسیار مهم است که مورخان این خروجی‌های هوش مصنوعی را در چارچوب تصویر کلان‌تر تاریخ آن دوره بررسی کنند. همچنین بسیار جالب خواهد بود اگر ببینیم آیا کلید رمزی که حاصل کار این هوش مصنوعی است، می‌تواند برای بازخوانی سایر مکاتبات آن دوران نیز به کار برود یا خیر.»

رمزگشایی در بستر زمان

در آن دوره، استفاده از رمزها برای انتقال اطلاعات محرمانه نظامی و دیپلماتیک بسیار رایج بود.

وایت می‌گوید: «ناپلئون بناپارت، امپراتور فرانسه، مجبور بود برای انتقال امن اطلاعات حساس در سراسر امپراتوری پهناور خود از خطوط رمز استفاده کند. همیشه احتمال رهگیری و افتادن این نامه‌ها به دست نیروهای متخاصم وجود داشت که می‌توانست نقشه‌های استراتژیک امپراتور را برای دشمنان برملا سازد.»

با این حال، به‌کارگیری هوش مصنوعی برای شکستن این رمزها می‌تواند ابعاد جالبی از زندگی خصوصی چهره‌های تاریخی را هم نمایان کند. روو در این خصوص می‌گوید: «رمزها معمولاً در مکاتبات شخصی نیز به کار می‌رفتند؛ مانند نامه‌های رد و بدل شده میان چهره‌های سرشناس که روابط پنهانی داشتند.»

این تکنیک همچنین می‌تواند به کمک مورخان دوران باستان بیاید تا اسناد نوشته‌شده به زبان‌ها و خطوطی را که هنوز کاملاً برای ما شناخته‌شده نیستند، یا آثاری که با خطوط ناخوانا نگاشته شده‌اند، بررسی و رمزگشایی کنند.

روو معتقد است: «هوش مصنوعی در طول دوره‌های مختلف تاریخی در حال باز کردن درهای بسته‌شده است.»

درباره این رمز خاص، چرچ اشاره می‌کند که ساختار کد به خودی خود فوق‌العاده پیچیده نبوده است. او می‌گوید: «رمزنگاران در صورت صرف زمان و انرژی کافی می‌توانستند به راحتی این رمز را بشکنند.» با این حال او تأکید دارد که چنین کاری نیازمند همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف بود و زمان و زحمت بسیار زیادی طلب می‌کرد.

چرچ ادامه می‌دهد: «در هر حوزه‌ای فهرستی طولانی از مسائل خاص و حل‌نشده وجود دارد که متخصصان آن رشته به دلیل کمبود وقت و منابع فرصت پرداختن به آن‌ها را ندارند. پیام مهم این اتفاق این است که از این پس، افرادی که این فهرست‌های انباشته را کوتاه می‌کنند، افراد بیرونی و علاقه‌مندانی خواهند بود که صرفاً از روی کنجکاوی وارد گود می‌شوند.»

دستاورد چرچ توسط ساتوشی توموکیو (Satoshi Tomokiyo)، مهندس ثبت اختراع و رمزنگاری که وب‌سایت کریپتیانا (Cryptiana) را برای مستندسازی رمزهای تاریخی حل‌نشده اداره می‌کند، تأیید شد و این نامه اکنون در فهرست معماهای حل‌شده این وب‌سایت قرار گرفته است.

چرچ با اشاره به وب‌سایت توموکیو می‌گوید: «این دستاورد تماماً وابسته به پژوهش‌ها و زحماتی است که برای یافتن این رمزها، اثبات حل‌نشده بودن و زمینه تاریخی آن‌ها کشیده می‌شود و من دوست دارم همه از زحمات این افراد قدردانی کنند؛ چراکه کار سخت و اصلی دقیقاً بر دوش آنهاست.»