هشدار جنجالی پژوهشگر هوش مصنوعی: حملات سایبری تا یک سال دیگر آب، برق و سیستم بانکی را فلج می‌کنند!

همین چند روز پیش بود که صدها سوپرمارکت در فرانسه هدف یک حمله سایبری غافلگیرکننده قرار گرفتند؛ حادثه‌ای عجیب که در آن دمای یخچال‌ها تا ۵۰ درجه سانتی‌گراد (۱۲۲ درجه فارنهایت) بالا رفت، حجم عظیمی از مواد غذایی فاسد شد و حتی در برخی فروشگاه‌ها آتش‌سوزی رخ داد. حالا یکی از پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی هشدار می‌دهد که این اتفاق نگران‌کننده شاید فقط پیش‌درآمدی بر حوادثی به‌مراتب بد‌تر و گسترده‌تر باشد.

آندریاس اشتول‌مولر (Andreas Stuhlmüller)، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت تحقیقاتی هوش مصنوعی Elicit، می‌گوید کاملاً محتمل است که ظرف یک سال آینده، حملات سایبری قدرت‌گرفته از هوش مصنوعی مستقیماً شبکه برق، سیستم‌های مالی و بانکی، زیرساخت‌های اینترنت یا شبکه آب‌رسانی را هدف قرار دهند.

او صرفاً به نواختن زنگ خطر بسنده نکرده، بلکه به مردم توصیه می‌کند خودشان را برای دست‌کم دو هفته اختلال سراسری و فلج‌کننده آماده کنند؛ از جمله نگه‌داری پول نقد فیزیکی، ذخیره‌سازی آب آشامیدنی و تهیه منابع برق اضطراری و اینترنت پشتیبان.

این یک توصیه عجیب و شوکه‌کننده است، به‌ویژه وقتی بدانیم هزینه تهیه برخی از این تجهیزات به چند هزار دلار می‌رسد. اما بعد از آن‌که دیدیم هکرها چگونه توانستند سیستم سرمایشی صدها فروشگاه زنجیره‌ای را از راه دور خاموش کنند و بسوزانند، این هشدار پرسشی مهم را پیش می‌کشد: خدماتی حیاتی که زندگی روزمره ما وابسته به آن‌هاست، واقعاً چقدر در برابر نفوذ آسیب‌پذیرند؟

در فرانسه چه اتفاقی افتاد؟

گزارش‌ها نشان می‌دهد حمله سایبری به صدها سوپرمارکت فرانسوی باعث فاسد شدن میلیون‌ها یورو مواد غذایی شد.

این حمله سایبری شبانه در روز‌های ۱۱ و ۱۲ اکتبر رخ داد و صدها شعبه از غول‌های فروشگاهی فرانسه از جمله کارفور (Carrefour)، اینترمارشه (Intermarché)، مونوپری (Monoprix) و کوپراتیو او (Coopérative U) را درگیر کرد.

بر اساس گزارش‌ها، هکرها با سوءاستفاده از رخنه امنیتی در کنترلرهای متصل به اینترنتِ یخچال‌ها، چرخه یخ‌زدایی (Defrost) را از راه دور دستکاری کردند و دمای محفظه برخی واحدها را تا ۵۰ درجه سانتی‌گراد افزایش دادند.

نتیجه این نفوذ آنی و ویرانگر بود: مواد غذایی یخچالی و منجمد در چشم‌به‌هم‌زدنی فاسد شدند، تجهیزات سرمایشی آسیب دیدند و در چند شعبه آتش‌سوزی گزارش شد. مقامات فرانسوی بلافاصله تحقیقات گسترده‌ای را آغاز کردند؛ رویدادی که به روشنی نشان داد چگونه یک ضعف امنیتی در تجهیزات تجاری به‌ظاهر معمولی می‌تواند به خرابی‌های فیزیکی سنگین منجر شود.

تا این لحظه هیچ مدرک موثقی مبنی بر دخالت هوش مصنوعی در این حمله پیدا نشده است؛ اما دقیقاً همین موضوع است که هشدار اشتول‌مولر را خواندنی و مهم می‌کند. نفوذگران تنها با سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های تجهیزاتی که خیلی از مردم حتی نمی‌دانستند به اینترنت متصل هستند، توانستند چنین اختلال بزرگی به وجود آورند.

چرا هوش مصنوعی می‌تواند حملات سایبری را خطرناک‌تر کند؟

حملات سایبری علیه زیرساخت‌های حیاتی پدیده تازه‌ای نیست؛ اما نگرانی عمیق امروز این است که با افزایش روزافزون توانمندی سیستم‌های هوش مصنوعی، اجرای این حملات بسیار سریع‌تر، ارزان‌تر و در ابعادی به‌مراتب بزرگ‌تر ممکن می‌شود.

ابزار‌های هوش مصنوعی همین حالا هم می‌توانند در تحلیل کدها، شناسایی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری و خودکارسازی بخش‌هایی از تحقیقات امنیت سایبری دستیار انسان باشند. اما دقیقاً همین قابلیت‌ها می‌تواند به دست هکرها بیفتد تا ضعف‌های امنیتی را در شمار عظیمی از دستگاه‌های متصل شناسایی کنند.

یک مهاجم سایبری احتمالاً حتی نیازی به طراحی روش‌های کاملاً تازه نخواهد داشت؛ هوش مصنوعی می‌تواند به شناسایی سریع تجهیزاتی با امنیت ضعیف کمک کند، نرم‌افزارهای ناآشنا را در چند ثانیه تجزیه و تحلیل نماید و به تطبیق تکنیک‌های هک موجود با اهداف جدید سرعت ببخشد.

این تهدید مسلماً فقط محدود به یخچال‌ها نیست. توزیع برق، تصفیه آب، خدمات بانکی و شبکه‌های ارتباطی همگی به سیستم‌های دیجیتال وابسته‌اند؛ گرچه معماری، لایه‌های امنیتی و میزان دسترسی مهاجمان به هر یک از آن‌ها تفاوت‌های چشمگیری دارد.

آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا (CISA) پیش از این هشدارهایی درباره نفوذ هکرهای وابسته به دولت‌ها به شبکه‌های مخابراتی و دیگر زیرساخت‌های کلیدی صادر کرده بود.

با این همه، بازه زمانی یک‌ساله‌ای که اشتول‌مولر مطرح کرده، صرفاً یک پیش‌بینی و گمانه‌زنی فردی است و نباید آن را قطعی دانست. در حال حاضر هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد حمله‌ای مجهز به هوش مصنوعی برای از کار انداختن هم‌زمان این خدمات نزدیک است؛ ضمن آن‌که رخنه در یک کنترلر اینترنتی ساده هرگز به این معنا نیست که هکرها بتوانند به سادگی کنترل یک شبکه سراسری برق یا سیستم آب‌رسانی را در دست بگیرند.

تجهیزات و لوازمی که برای شرایط اضطراری پیشنهاد شده است

توصیه‌های اشتول‌مولر به شکل عجیبی دقیق و با جزئیات است. او به جای توصیه‌های کلی، یک برنامه دو مرحله‌ای برای تأمین برق اضطراری، اینترنت ماهواره‌ای و ملزومات اساسی برای گذران دو هفته بحران طراحی کرده است:

همیشه مقداری پول نقد همراه داشته باشید: او پیشنهاد می‌کند به اندازه‌ای پول نقد فیزیکی در خانه نگه دارید که هزینه‌های چند هفته را در صورت از کار افتادن سیستم‌های بانکی، خودپردازها (ATM) یا پرداخت‌های الکترونیک پوشش دهد. البته این مبلغ به مخارج هر خانواده بستگی دارد و قرار نیست هر حمله سایبری به قطع شدن سیستم بانکی ختم شود.

به فکر اینترنت پشتیبان باشید: او خرید کیت اینترنت ماهواره‌ای استارلینک مینی (Starlink Mini) را به عنوان جایگزینی برای مواقع قطعی اینترنت ثابت یا همراه پیشنهاد می‌کند. او هزینه خرید این کیت را حدود ۱۵۰ دلار همراه با اشتراک آماده‌به‌کار ۱۰ دلاری ماهانه تخمین زده است (البته قیمت تجهیزات و اشتراک‌ها باید پیش از خرید استعلام شود). ناگفته نماند که اینترنت ماهواره‌ای هم به برق، دید مستقیم به آسمان و فعال بودن شبکه ماهواره‌ها نیاز دارد.

راهکاری برای شارژ دستگاه‌های حیاتی داشته باشید: بسته برق اضطراری اقتصادی‌تر او شامل یک باتری لیتیوم فسفات آهن یک کیلووات‌ساعتی و یک پنل خورشیدی تاشوی ۴۰۰ واتی با هزینه تقریبی ۱۲۵۰ دلار است. هدف اصلی این بسته، روشن نگه‌داشتن گوشی‌ها، لپ‌تاپ‌ها و کیت اینترنت ماهواره‌ای در طول خاموشی است.

آمادگی برای قطعی‌های طولانی‌تر: بسته جامع‌تر و پیشرفته‌تر او با هزینه تخمینی ۵۰۰۰ دلار، دارای باتری بزرگ‌تر، سه پنل خورشیدی و یک ژنراتور دوگانه‌سوز است. چنین ترکیبی علاوه بر وسایل ارتباطی، می‌تواند برق یک یخچال را هم تأمین کند؛ هرچند زمان کارکرد واقعی آن به مصرف برق، شرایط آب‌وهوایی و ظرفیت باتری بستگی دارد.

فراموش نکنید که ژنراتورهای قابل‌حمل را هرگز نباید داخل خانه یا گاراژ روشن کرد. آژانس مدیریت بحران فدرال (FEMA) هشدار می‌دهد به دلیل خطر مسمومیت مرگبار با گاز مونوکسید کربن، این موتورها باید در فضای باز و در فاصله دست‌کم ۶ متری (۲۰ فوتی) از پنجره‌ها، درها و منافذ ساختمان قرار داده شوند.

ذخیره آب و غذای فاسدنشدنی: اشتول‌مولر نگه‌داری حداقل ۵۳ لیتر (۱۴ گالن) آب برای هر فرد و غذای کافی با ماندگاری بالا برای دو هفته را توصیه می‌کند. برای یک خانواده چهار نفره، این رقم معادل حداقل ۲۱۰ لیتر (۵۶ گالن) آب ذخیره خواهد بود.

یک رادیوی اضطراری تهیه کنید: یک رادیوی هندلی یا باتری‌خور می‌تواند در شرایطی که خطوط تلفن همراه یا اینترنت خانگی قطع شده‌اند، پیام‌ها و اخطارهای حیاتی را به شما برساند.

آیا واقعاً باید برای چنین حمله‌ای آماده شویم؟

میان جدی گرفتن یک هشدار معتبر امنیتی با این فرض که یک حمله فاجعه‌بار سایبری در یک قدمی ماست، تفاوت بزرگی وجود دارد.

اشتول‌مولر مدرکی ارائه نکرده که نشان دهد در طول ۱۲ ماه آینده حتماً حملاتی با هوش مصنوعی علیه سیستم‌های برق، بانکداری، اینترنت و آب رخ می‌دهد. افزون بر این، حتی با هوشمند‌تر شدن سیستم‌های هوش مصنوعی، نفوذ به زیرساخت‌هایی که تدابیر امنیتی فوق‌العاده سنگینی دارند، با موانع فنی بسیار دشواری روبه‌روست.

با این حال، توصیه‌های او برای آمادگی در شرایط اضطراری صرفاً به حملات سایبری خلاصه نمی‌شود؛ طوفان‌های شدید، سیل، قطعی‌های طولانی‌مدت برق و سایر بلایای غیرمترقبه نیز می‌توانند دقیقاً همین خدمات اساسی را مختل کنند.

همان‌گونه که در راهنمای آمادگی اضطراری وب‌سایت رسمی Ready.gov توصیه شده است، داشتن آب آشامیدنی، غذای فاسدنشدنی، چراغ‌قوه، باتری اضافی و رادیوی باتری‌خور یا هندلی جزو لوازم ضروری اولیه هر خانه‌ای به شمار می‌رود.

برای شروع آمادگی هم نیازی نیست ۵۰۰۰ دلار پای تجهیزات پشتیبان پول بدهید؛ داشتن یک پاوربانک شارژشده، مقداری آب ذخیره، داروهای ضروری، چراغ‌قوه، کمی پول نقد و مقداری کنسرو و غذای آماده، نقطه آغازی بسیار منطقی‌تر و در دسترس‌تر برای بیش‌تر خانواده‌هاست.

جمع‌بندی

حمله به سوپرمارکت‌های فرانسه نمونه‌ای تأمل‌برانگیز از آسیب‌پذیری زیرساخت‌های متصل به اینترنت را به نمایش گذاشت. این‌که آیا هوش مصنوعی در سال آینده چنین اتفاقاتی را شایع‌تر خواهد کرد یا خیر، هنوز مشخص نیست.

اما آمادگی برای مواجهه با اختلالات نیازی به باور داشتن بد‌ترین پیش‌بینی‌ها ندارد؛ بلکه به این معناست که مطمئن شوید اگر روزی برق، اینترنت یا سیستم‌های پرداخت ناگهان از کار افتادند، خانواده شما برای مدیریت اوضاع برنامه‌ای دارد.