بزنگاه راستی‌آزمایی تب هوش مصنوعی؛ آیا سرمایه‌گذاری میلیاردی در دیتاسنترها به سودآوری می‌رسد؟

رونق و تب‌وتاب هوش مصنوعی در حال ورود به مرحله‌ای بسیار سخت‌گیرانه‌تر و بی‌رحمانه‌تر است؛ جایی که سرمایه‌گذاران با تردید فزاینده این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری سرازیرشده به دیتاسنترها در نهایت به سود پایدار تبدیل خواهد شد یا خیر.

عرضه اولیه ناامیدکننده و پرفشار سهام شرکت الایس (Elice)، ارائه‌دهنده زیرساخت‌های هوش مصنوعی در کره جنوبی، به تازه‌ترین نشانه هشداردهنده‌ای تبدیل شده است که نشان می‌دهد فعالان بازار اکنون برنامه‌های توسعه بلندپروازانه و مسیرهای سودآوری این شرکت‌ها را با دقت و وسواس بسیار بیشتری ارزیابی می‌کنند.

ارزش سهام این شرکت مستقر در سئول که در دسته «نئوکلودها» قرار می‌گیرد، در نخستین روز معاملات خود در روز سه‌شنبه ۳۲ درصد سقوط کرد؛ آن هم در شرایطی که این شرکت در عرضه اولیه عمومی موفق به جذب ۲۰۱ میلیارد وون (معادل ۱۵۱ میلیون دلار) در بالاترین سقف قیمتی پیش‌بینی‌شده شده بود. البته ارزش سهام در روز چهارشنبه حدود ۳۰ درصد بازگشت را تجربه کرد. نئوکلودها شرکت‌هایی هستند که زیرساخت‌های ابری اختصاصی و بهینه‌سازی‌شده را به اجرای بارهای پردازشی هوش مصنوعی اختصاص می‌دهند.

دن آیوز، تحلیلگر باسابقه فناوری در موسسه Yorkville Ives، در این باره می‌گوید: «این یک لحظه راستی‌آزمایی و آزمون سخت واقعیت در معاملات بخش فناوری است. سرمایه‌گذاران تلاش می‌کنند مرز میان برندگان و بازندگان واقعی را دقیق‌تر تشخیص دهند و حلقه‌های ضعیف را در زنجیره ارزش هوش مصنوعی شناسایی کنند.»

او در ادامه می‌افزاید: «صبر بازار در حال تمام شدن است و موشکافی سرمایه‌گذاران به مراتب بیشتر خواهد شد؛ به‌ویژه برای مجموعه‌هایی که بار سنگینی از بدهی را به دوش می‌کشند، وضعیتی که این روزها در برخی شرکت‌های نئوکلود به چشم می‌خورد.»

این آغاز ضعیف در بورس، نشان‌دهنده تغییری گسترده‌تر در رویکرد روانی بازار نسبت به تجارت هوش مصنوعی است؛ جایی که افزایش هزینه‌های استقراض و نگرانی از رشد متکی بر بدهی، سرمایه‌گذاران را ناچار می‌سازد میان شرکت‌هایی که هم‌اکنون از این تب‌وتاب جریان نقدی می‌سازند و شرکت‌هایی که صرفاً به امید تقاضای آینده هزینه‌های سنگین می‌کنند، تمایز قائل شوند.

بیلی لئونگ، از موسسه Global X ETFs، توضیح می‌دهد: «معاملات هوش مصنوعی از مرحله‌ای که صرفاً اعلام ارقام نجومی هزینه‌های سرمایه‌ای (Capex) یک امتیاز مثبت تلقی می‌شد، وارد مرحله‌ای شده است که سرمایه‌گذاران می‌پرسند چه کسی واقعاً می‌تواند بازدهی متناسبی از این سرمایه‌ها کسب کند. بازار اکنون در حال تفکیک میان شرکت‌هایی است که برای بقا در مسیر ساخت زیرساخت‌ها مدام به سرمایه تازه نیاز دارند و شرکت‌هایی که در جریان این ساخت‌وسازها دستمزد واقعی و جریان نقدی دریافت می‌کنند.»

به گفته لئونگ، آسیب‌پذیرترین شرکت‌ها همان ارائه‌دهندگان نئوکلود هستند که با سرعتی فراتر از توان نقدینگی خود در حال گسترش هستند و به‌طور ویژه وابستگی شدیدی به تامین مالی خارجی و جذب سرمایه دارند.

به عقیده جان بلنک، استراتژیست ارشد سهام در موسسه پژوهشی Zacks Investment Research، شرکت کورویو (CoreWeave) که یکی از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان نئوکلود به شمار می‌رود، «نماد بارز این وضعیت» است. او با اشاره به افزایش اختلاف بازده اوراق قرضه (Credit Spreads) تاکید می‌کند: «این یک فشار و استرس فراگیر در سراسر بازار است، نه یک نوسان صرفاً هیجانی و سفته‌بازانه.»

شرکت‌هایی که برای توسعه ظرفیت پردازشی به استقراض سنگین روی آورده‌اند، در صورت پیشی گرفتن هزینه‌های تامین مالی از درآمدهای جاری، ممکن است در تنگنای شدید مالی قرار گیرند؛ به‌ویژه در شرایطی که هزینه‌های احداث و استهلاک تجهیزات پیش از بهره‌برداری کامل از دیتاسنترها به اوج خود می‌رسد.

این چرخش دیدگاه به‌طور ویژه برای آسیا اهمیت حیاتی دارد؛ چراکه بازارهای فناوری این قاره وابستگی عمیقی به صنایع نیمه‌رسانا و تراشه‌های حافظه دارند؛ همان بخش‌هایی که موتور محرک سرمایه‌گذاری‌های جهانی در هوش مصنوعی بوده‌اند.

بلنک در این زمینه خاطرنشان می‌کند: «سرمایه‌گذاری روی دارایی‌های نیمه‌رسانا و هوش مصنوعی در آمریکا بیش از حد نیاز ساخته و توسعه داده شده است و این اشباع ظرفیت در کره جنوبی حتی به مراتب شدیدتر است.»

برندگان اصلی جهش تقاضا

شرکت‌های کره‌ای اس‌کی هاینیکس و سامسونگ الکترونیکس از بزرگ‌ترین منتفعان تقاضای انفجاری برای تراشه‌های حافظه پیشرفته بوده‌اند، اما هم‌زمان با بازنگری سرمایه‌گذاران در پایداری هزینه‌کردهای هوش مصنوعی، ارزش سهام این غول‌های فناوری نیز زیر فشار فروش قرار گرفته است.

لئونگ تصریح می‌کند: «بازارهای آسیا پیوند بسیار مستقیمی با بخش سخت‌افزار و حافظه در تجارت هوش مصنوعی دارند؛ بنابراین زمانی که سرمایه‌گذاران هزینه‌های سرمایه‌ای و مدل‌های تامین مالی هوش مصنوعی را زیر سؤال می‌برند، کره جنوبی و سایر بازارهای فناوری شرق آسیا این فشار را بسیار شدیدتر احساس می‌کنند.»

او همچنین می‌افزاید که افزایش پیش‌بینی سودآوری شرکت‌ها در کره جنوبی و تایوان نشان می‌دهد موج فروش اخیر در بازار، بیش از آنکه حاصل ریزش ناگهانی تقاضا باشد، بازتاب افت خوش‌بینی سرمایه‌گذاران و تعدیل ارزش‌گذاری سهام است.

این تحولات نشان‌دهنده شکاف رو به رشد میان شرکت‌هایی است که قدرت نقدینگی و توان مالی لازم برای ادامه سرمایه‌گذاری‌های جسورانه در هوش مصنوعی را دارند و آن دسته از بازیگرانی که برای توسعه ناچار به استقراض سنگین و بدهی هستند.

ژرژ الحدیری، مدیرعامل بانک HSBC، نیز هشدار داده است که سرمایه‌گذاران و وام‌دهندگان باید در انتخاب پروژه‌های دیتاسنتر شایسته دریافت تسهیلات، بسیار دقیق‌تر و هوشمندانه‌تر عمل کنند.

او تاکید می‌کند: «باید کیفیت قراردادهای اجاره ظرفیت و نحوه قیمت‌گذاری این قراردادها را به‌دقت بررسی کرد. همه این پروژه‌ها از چنان استحکام و اعتباری برخوردار نیستند که بتوان با قاطعیت از آن‌ها حمایت کرد و برخی از آن‌ها می‌توانند چالش‌های جدی به‌همراه داشته باشند.»