رشد سریع دیتاسنترهای هوش مصنوعی، دستاوردهای اقلیمی ۱۵ سال گذشته آمریکا را تهدید می‌کند

تحلیل‌های سازمان زیست‌محیطی Sierra Club نشان می‌دهد دیتاسنترهای هوش مصنوعی می‌توانند تا سال ۲۰۳۰ از طریق تولید برق اختصاصی با سوخت گاز، سالانه ۴۶۰ میلیون تن دی‌اکسید کربن وارد جو کنند.

بر اساس گزارش بلومبرگ به نقل از بررسی‌های سازمان زیست‌محیطی Sierra Club، حجم آلاینده‌های بخش برق ایالات متحده تا سال ۲۰۳۰ ممکن است به ۲٫۱ میلیارد تن دی‌اکسید کربن برسد؛ رقمی که تقریباً ۴۲ درصد بالاتر از سطح سال ۲۰۲۵ خواهد بود.

چنین افزایشی می‌تواند حدود ۱۵ سال از دستاوردهای کاهش گازهای گلخانه‌ای در بخش تولید برق را به‌کلی محو و بی‌اثر کند. در شرایطی که تقاضای دیتاسنترها برای منابع انرژی با سرعتی فزاینده بالا می‌رود، زیرساخت‌های هوش مصنوعی نیازمند برقی هستند که شبکه کنونی انرژی‌های پاک در حال حاضر توان برآورده کردن آن را ندارد.

پشت کنتور و دور از چشم ناظران

شرکت‌های فناوری برای دور زدن صف‌های طولانی و فرسایشی اتصال به شبکه توزیع برق، در حال احداث نیروگاه‌های مستقل بر پایه سوخت فسیلی هستند و به این ترتیب، بار تولید آلایندگی را به خارج از شبکه عمومی منتقل می‌کنند.

نیروگاه‌های مستقلی که به دست توسعه‌دهندگان دیتاسنتر ساخته می‌شوند یا با آن‌ها قرارداد دارند، بر پایه تحلیل سازمان Sierra Club و به گزارش نشریه Detroit News و وب‌سایت تحلیلی edie، تا سال ۲۰۳۰ قادرند سالانه بیش از ۴۶۰ میلیون تن دی‌اکسید کربن تولید کنند. این رقم به‌تنهایی تقریباً با کل میزان انتشار سالانه آلاینده‌های کشور مکزیک برابری می‌کند؛ هرچند این مقایسه مشخصاً مربوط به پیش‌بینی آلایندگی نیروگاه‌های خارج از شبکه است، نه تمام فعالیت‌های دیتاسنترها.

دریافت مجوز و برقراری اتصال به شبکه سراسری ممکن است سال‌ها طول بکشد. به همین دلیل، توسعه‌دهندگانی که پروژه‌های خود را بر مبنای جدول زمانی شتابان هوش مصنوعی پیش می‌برند، سراغ توربین‌های گاز طبیعی رفته‌اند و فعالیت‌های خود را به‌اصطلاح «پشت کنتور» برده‌اند؛ جایی که خارج از تیررس نظارت‌های مرسوم بر آلایندگی شبکه عمومی برق قرار دارد.

پروژه‌های متصل به شبکه هم بار سنگینی می‌آورند

حتی اگر مشکل نیروگاه‌های مستقل و خارج از شبکه را کنار بگذاریم، منابع تأمین برق دیتاسنترهای متصل به شبکه سراسری نیز می‌توانند حدود ۱۵۴ میلیون تن دی‌اکسید کربن به آلاینده‌های مبنا در سال ۲۰۳۰ بیفزایند که به‌نوبه خود افزایشی ۱۰ درصدی محسوب می‌شود.

اگرچه نیروگاه‌های اختصاصی و خارج از شبکه توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده‌اند، اما سهم دیتاسنترهای متصل به شبکه هم رقمی ناچیز یا خطای محاسباتی نیست. در واقع، رشد هوش مصنوعی نادیده گرفتن نقاط ضعف و آسیب‌پذیری‌های زیرساخت‌های تأمین برق را بیش از هر زمان دیگری ناممکن ساخته است.

یک پیش‌بینی نگران‌کننده، نه یک سرنوشت قطعی

برآورد سازمان Sierra Club در واقع یک سناریوی پرریسک بر اساس پروژه‌های پیشنهادی و در دست بررسی است، نه یک نتیجه از پیش قطعی و تضمین‌شده.

برندان پیرپونت، مدیر بخش برق در مؤسسه تحقیقاتی Energy Innovation، در گفتگو با Detroit News اعلام کرد وقوع چنین پیامدی ممکن است، اما اجتناب‌ناپذیر نیست. تراکم سفارش توربین‌ها، تأخیر در اتصال به شبکه و احتمال لغو برخی از پروژه‌ها می‌تواند از این رقم نهایی بکاهد. علاوه بر این، به گزارش رسانه Tom's Hardware، برآورد کنونی سازمان Sierra Club به‌شکل محسوسی بالاتر از پیش‌بینی‌های قبلی است که میزان آلایندگی را یک‌چهارم تا نیمی از این مقدار تخمین زده بودند.

با این حال، تردیدها و تأخیرها به معنای لغو کامل پروژه‌ها نیست. مشوق‌های ساختاری و انگیزه‌های اقتصادی که توسعه‌دهندگان را به سمت استفاده از نیروگاه‌های فسیلی سوق می‌دهند، همچنان با قدرت پابرجا هستند.

سیاست‌گذاری‌هایی که از سرعت ساخت‌وساز عقب مانده‌اند

قوانین الزام‌آور برای استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در دیتاسنترهای جدید در برخی مناطق وجود دارد، اما زمان‌بندی اجرای مرحله‌ای آن‌ها به هیچ وجه با سرعت احداث تأسیسات همخوانی ندارد.

به‌عنوان نمونه، بر اساس گزارش Tom's Hardware و خط‌مشی رسمی اپراتور EirGrid، قانون ایرلند مبنی بر تأمین ۸۰ درصدی برق از منابع تجدیدپذیر برای دیتاسنترهای جدید، یک مهلت انتقال شش‌ساله را پس از برق‌رسانی تعیین کرده است تا این مراکز به انطباق کامل با استانداردها برسند. چنین دوره گذار شش‌ساله‌ای احتمالاً بخش عمده‌ای از موج ساخت‌وساز کنونی را پیش از آنکه مراکز در مقیاس وسیع فعال شوند، پوشش نخواهد داد.

راهکار واقعی و اساسی چیست؟

توصیف راه‌حل ساختاری کار پیچیده‌ای نیست؛ بلکه از نظر سیاسی و مالی، تصمیمی دشوار و پرهزینه به‌شمار می‌رود.

ظرفیت جدید دیتاسنترها باید دقیقاً با ایجاد ظرفیت‌های واقعاً جدید در زمینه تولید و انتقال انرژی‌های پاک همگام شود. بازتخصیص برق تجدیدپذیر موجود یا رجوع خودکار به گاز طبیعی نمی‌تواند جایگزینی واقعی باشد. چارچوب‌های سیاستی باید بر اصل «ظرفیت مازاد واقعی» (Additionality) پافشاری کرده و خلأ نظارتی پیرامون ژنراتورهای خارج از شبکه دیتاسنترهای هوش مصنوعی را مسدود کنند؛ راهکاری معتبر که سرعت بخشیدن به صف‌های طولانی اتصال به شبکه سراسری نیز بخشی ضروری از آن به‌شمار می‌رود.

صنعت فناوری از سرمایه کافی برای ساخت زیرساخت‌ها به شیوه‌ای متفاوت برخوردار است. آنچه در مقطع کنونی دیده نمی‌شود، فوریت و عزم قانونی همگام با سرعت ساخت‌وساز است. توسعه‌دهندگان نیز باید بسنجند که آیا پذیرش زمان‌بندی‌های طولانی‌تر و هزینه‌های بیشتر به‌صرفه‌تر است، یا تحمیل هزینه‌های سنگین زیست‌محیطی که در نهایت دامن‌گیر همه انسان‌ها خواهد شد.