شورش علیه دیتاسنترهای هوش مصنوعی؛ لغو پروژه‌های ۲۶۰ میلیارد دلاری به خاطر جهش قبض برق

از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، فعالان محیط‌زیست روز‌های سختی را سپری کرده‌اند و موفقیت‌های چندانی به چشم ندیده‌اند. دولت ترامپ مقررات آلودگی هوا و آب را لغو کرد، زمین‌های فدرال را به استخراج نفت اختصاص داد، قوانین اقلیمی را کنار گذاشت و تا جایی که توانست بودجه‌های انرژی پاک را از قانون زیرساخت بایدن پس گرفت.

با این حال، معلوم شد که پیروز شدن در یک جبهه تازه خیلی راحت‌تر است: راه انداختن موج مخالفت با دیتاسنترها؛ روایتی که دست بر قضا ریشه‌های محکم محیط‌زیستی هم دارد.

غول‌های تشنه برق

اثبات آسیب‌های اقلیمی این مراکز اصلاً کار سختی نبوده است. وزارت انرژی آمریکا پیش‌بینی کرده که دیتاسنترها تا سال ۲۰۳۰ مصرف برق خود را دو برابر خواهند کرد و سهم آن‌ها به ۱۵ درصد از کل برق تولیدی ایالات متحده خواهد رسید.

همین فشار سنگین باعث شد برخی شرکت‌های برق در برنامه‌های بازنشستگی نیروگاه‌های زغال‌سنگ تجدیدنظر کنند و دولت ترامپ هم به چند نیروگاه دستور داد همچنان به فعالیت ادامه دهند. از سوی دیگر، توسعه‌دهندگان پیشنهاد داده‌اند نیروگاه‌های گازی اختصاصی فقط برای تأمین برق دیتاسنترها احداث شود؛ نیروگاه‌هایی که طبق بررسی‌های بلومبرگ ان‌ای‌اف (BloombergNEF)، در صورت ساخت کامل می‌توانند میزان انتشار آلاینده‌های بخش برق آمریکا را ۲۰ تا ۳۳ درصد افزایش دهند.

آمار‌های خود غول‌های فناوری (هایپراسکیلرها) هم چندان تعریفی ندارد. شرکت مایکروسافت در ماه ژوئیه فاش کرد که میزان انتشار آلاینده‌هایش در سال مالی اخیر ۲۷ درصد جهش داشته است. شرکت‌های گوگل و آمازون نیز به ترتیب از افزایش ۱۸ درصدی و ۱۶ درصدی خبر دادند. جالب اینجاست که میزان آلایندگی گوگل نزدیک به ۸۱ درصد بالا‌تر از سال پایه ۲۰۱۹ قرار گرفته است. البته همه این ارقام ناشی از دیتاسنترها نیست (زنجیره تأمین و حمل‌ونقل هم دخیل هستند)، اما هر سه غول دنیای فناوری تأکید کرده‌اند که گسترش زیرساخت‌های هوش مصنوعی محرک اصلی این جهش زیست‌محیطی بوده است.

با رشد سرسام‌آور و قارچ‌گونه دیتاسنترها در سراسر ایالات متحده، این نبرد به شکلی به سطح محلی کشیده شد که معمولاً در بحث‌های کلی تغییرات اقلیمی دیده نمی‌شود. مردم نگران چیزی بودند که جلوی چشمشان در محله قد علم می‌کرد و هزینه‌ای که باید در قبض برقشان می‌پرداختند. عده‌ای هم وحشت داشتند که هوش مصنوعی شغل‌هایشان را بدزدد یا از کنترل بشر خارج شود. در نتیجه، ساکنان محلی دسته‌دسته در جلسات شورای شهر حاضر شدند تا علیه احداث این پروژه‌ها بجنگند.

سازمان‌های بزرگ زیست‌محیطی این نگرانی‌ها را بو بردند و وارد میدان شدند و شعارهایشان را با دغدغه روز مردم هماهنگ کردند. تشکل «سیرا کلاب» (Sierra Club) به پرونده‌های شرکت‌های برق ایالتی ورود کرد و به تدوین «تعرفه‌های بارهای پرمصرف» کمک نمود؛ قانونی که بر اساس آن از مصرف‌کنندگان غول‌پیکر هزینه بیشتری دریافت می‌شود تا بار مالی توسعه شبکه برق به دوش خانوارها نیفتد. تا امروز ۲۵ شرکت برق این تعرفه‌ها را تصویب کرده‌اند یا در حال بررسی اجرای آن هستند.

«شورای دفاع از منابع طبیعی» (NRDC) به پیشبرد قوانینی در نیوجرسی کمک کرد که افزایش نرخ برق ناشی از دیتاسنترها را مهار می‌کند. گروه «ارث‌جاستیس» (Earthjustice) چهار کارشناس تمام‌وقت استخدام کرد تا متخلفان مجوزهای آلودگی هوا را ردگیری کنند. از طرفی، سازمان «دیده‌بان غذا و آب» (Food & Water Watch) رهبری ائتلافی از بیش از ۵۰۰ گروه را بر عهده گرفت که خواستار توقف فوری و سراسری ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی شدند.

خیلی زود ثمره این تلاش‌ها دیده شد. کتی هوکول، فرماندار نیویورک، در ماه ژوئیه ساخت اکثر دیتاسنترهای بزرگ و جدید در این ایالت را متوقف کرد. در ماه اوت هم گرگ ابوت، فرماندار تگزاس، به رگولاتورهای ایالتی دستور داد روند تأیید دیتاسنترهای در انتظار را معلق کنند تا تمام پروژه‌های متقاضی اتصال به شبکه برق، مورد بازرسی و ممیزی دقیق قرار گیرند.

طبق گزارش رسانه هیت‌مپ (Heatmap)، امسال پس از مقاومت‌های سرسختانه و مداوم محلی، دست‌کم ۲۶۰ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاری‌ها روی دیتاسنترها لغو شده است که حدود نیمی از این رقم چشمگیر، تنها در سه ماه گذشته اتفاق افتاده است.

ائتلاف سرخ‌ها، آبی‌ها و سبزها

جلب توجه شدید به صنعتی که تا پیش از این بسیار کسل‌کننده و بی‌حاشیه به حساب می‌آمد، شک برخی را برانگیخت که شاید این مخالفت‌ها دستوری و پول‌پاشی‌شده باشد. در ماه اوت، پلتفرم ایکس اعلام کرد حدود ۲۰۰ حساب کاربری متعلق به یک مزرعه رباتی مشکوک چینی را شناسایی کرده که روی دامن زدن به پست‌هایی درباره فشار هوش مصنوعی به شبکه برق و افزایش قبوض تمرکز داشتند. این حساب‌ها بخشی از ۲۰۰ هزار اکانت مرتبط با عملیات نفوذ بودند.

البته جمهوری‌خواهان مجلس نمایندگان پیش از این هم پیگیر ماجرا بودند. در ماه ژوئن، کمیته انرژی و بازرگانی مجلس خواستار برگزاری جلسه توجیهی اف‌بی‌آی (FBI) درباره پروپاگاندای چین، روسیه و ایران شد که با هدف کند کردن پیشرفت هوش مصنوعی در آمریکا به راه افتاده بود. اوپن‌ای‌آی هم در همان ماه اعلام کرد دو شبکه وابسته به چین را متلاشی کرده است؛ هرچند این شرکت تأکید کرد که کمپین‌های مذکور نتوانسته بودند در میان کاربران جریان‌ساز شوند.

با این حال، منتقدان این فرضیه‌ها یادآور شدند که این موج مخالفت فراتر از مرزهای حزبی است. جیم پروسر، مشاور ارتباطات و مدیر سابق توییتر، در گفتگو با آکسیوس (Axios) نکته جالبی را مطرح کرد: «وقتی می‌بینید هم گرگ ابوتِ جمهوری‌خواه و هم کتی هوکولِ دموکرات سر یک موضوع با هم هم‌نظر شده‌اند، احتمالاً با عملیات روانی چین طرف نیستید!»

در واقعیت، گروه‌های زیست‌محیطی همیشه مسیری را دنبال کرده‌اند که توجه افکار عمومی به سمت آن جلب شده است. نخستین روز زمین در سال ۱۹۷۰ حدود ۲۰ میلیون آمریکایی را به خیابان‌ها کشاند؛ مردمی که از دود شدید کارخانه‌ها و نشت نفت به خشم آمده بودند و همان خروش عمومی در نهایت به تصویب «قانون هوای پاک» و تأسیس آژانس حفاظت از محیط‌زیست (EPA) منجر شد. در دهه ۱۹۸۰ نیز این مبارزات متوجه سوراخ لایه ازون شد و با یک پیمان جهانی تاریخی به نتیجه رسید.

موضوع شکست هیدرولیکی یا فرکینگ (Fracking) هم یکی دیگر از همین نمونه‌ها بود. در دهه ۲۰۰۰، ساکنان جوامع کوچک زنگ خطر را درباره خطرات فرکینگ به صدا درآوردند و گروه‌های ملی نیز به دنبال آن‌ها وارد ماجرا شدند. سازمان دیده‌بان غذا و آب شبکه حمایتی خود را دقیقاً در پاسخ به این معضل بنا کرد و در نهایت پنج ایالت از جمله نیویورک، این شیوه استخراج نفت و گاز را به طور کامل ممنوع کردند.

دیتاسنترها تازه‌ترین هدف در این بازی موش و چکش هستند. با بسته شدن اکثر مسیرهای فدرال برای پیشبرد دیگر اهداف اقلیمی، پرونده‌ای که رأی‌دهندگان هر دو حزب را خشمگین کرده، سیلی از نیروهای داوطلب و به امید این تشکل‌ها، حامیان مالی جدید را به سمت آن‌ها روانه کرده است.

این وضعیت به این معنا نیست که با یک جنبش زیست‌محیطی واقعی روبه‌رو نیستیم؛ بلکه به این معناست که استدلال‌های اقلیمی حالا باید صحنه را با دغدغه ملموس قبض برق و نگرانی روزافزون جامعه درباره ماهیت و آینده هوش مصنوعی شریک شوند.