آیا مراکز داده هوش مصنوعی واقعاً شغل ایجاد می‌کنند؟ پاسخ پژوهش جدید MIT

با گسترش روزافزون مراکز داده برای پاسخ‌گویی به نیازهای پردازشی هوش مصنوعی، پرسش‌های فراوانی درباره ذی‌نفعان واقعی این تأسیسات عظیم شکل گرفته است. اگرچه این مراکز پس از راه‌اندازی به نیروی انسانی زیادی نیاز ندارند، اما حامیان آن‌ها همواره مدعی هستند که ساخت مراکز داده با خلق فرصت‌های شغلی فراوان به شکوفایی اقتصاد محلی کمک می‌کند. با این حال، پژوهش جدید مرکز املاک و مستغلات دانشگاه MIT تصویر شفاف‌تر و البته پیچیده‌تری از این ماجرا ارائه می‌دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد اگرچه ورود مراکز داده به یک منطقه با «رشد تدریجی اشتغال محلی» همراه است، اما این موفقیت محدود و ناچیز هرگز به سایر بخش‌های اقتصاد سرایت نمی‌کند.

پیش از بررسی جزئیات، باید اشاره کرد که این مطالعه هنوز تحت داوری همتا (Peer Review) قرار نگرفته و صرفاً با هدف بررسی و تبادل نظر منتشر شده است. پژوهشگران برای سنجش اثر این تأسیسات بر متغیرهایی نظیر اشتغال و سطح درآمد مناطق هم‌جوار، وضعیت ۱٬۵۸۴ مرکز داده فعال در ایالات متحده را که بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ افتتاح شده و به بهره‌برداری رسیده‌اند، بررسی کرده‌اند. با توجه به اینکه شمارش دقیق مراکز داده کار آسانی نیست، تمرکز این پژوهش بر مراکزی بوده است که تاریخ راه‌اندازی مشخصی در پایگاه داده Aterio داشته‌اند.

یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد پس از رشدی اندک در سال‌های نخست، روند رشد اشتغال تقریباً پس از ۳ تا ۵ سال شتاب ملایمی می‌گیرد و در نهایت به ازای هر مگاوات ظرفیت پردازشی، به ایجاد حدود ۲٫۷۴ شغل می‌رسد. با وجود این، فرصت‌های شغلی ایجادشده عمدتاً به حوزه‌های حمل‌ونقل، انبارداری و خدمات فنی و تخصصی محدود می‌شوند و اثر آن‌ها بر رونق کسب‌وکارهای روزمره محلی مانند خرده‌فروشی‌ها، رستوران‌ها و خدمات شهری تقریباً صفر است.

از آنجا که بازه زمانی داده‌های این تحقیق در سال ۲۰۲۳ به پایان می‌رسد، سرمایه‌گذاری‌های نجومی سال‌های اخیر در توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در آن لحاظ نشده است. با این همه، نتایج آن چشم‌انداز بسیار روشنی از ابعاد اقتصادی مراکز داده ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد که آیا منافع حاصل از آن‌ها می‌تواند هزینه‌های گزاف تحمیل‌شده به جامعه را توجیه کند یا خیر.

مراکز داده طبق وعده‌ها به اقتصاد محلی کمک نمی‌کنند

هرچند داده‌ها ارتباط مراکز داده با ایجاد برخی مشاغل را تأیید می‌کنند، اما پژوهش مرکز املاک و مستغلات دانشگاه MIT تأکید دارد که این اشتغال‌زایی در مقیاسی نیست که بتواند وضعیت اقتصادی جوامع بحران‌زده را متحول کند. در واقع، بسیاری بر این باورند که پیامدهای منفی این تأسیسات به مراتب از مزایای آن‌ها بیشتر است. همسایگی با یک مرکز داده مشکلات فراوانی به‌همراه دارد؛ از افزایش بهای برق و خدمات شهری گرفته تا آلودگی‌های گوناگون که فشار سنگینی را به مناطق روستایی و حاشیه‌ای تحمیل می‌کند.

مراکز داده تأسیساتی به‌شدت انرژی‌بر هستند که برای تأمین برق ابررایانه‌های خود به توان الکتریکی عظیم و برای خنک‌سازی تجهیزات پردازشی به مقادیر زیادی آب تصفیه‌شده نیاز دارند. این وضعیت منابع زیرساختی موجود را زیر فشار مضاعف قرار داده و باعث افزایش تصاعدی قبوض برق شهروندان شده است؛ معضلی که با ساخت تأسیسات بیشتر عمیق‌تر خواهد شد. حتی با فرض ایجاد شغل، مزایای اقتصادی این مراکز در مقایسه با خسارت‌های مالی و زیست‌محیطی حاصل ناچیز به نظر می‌رسد؛ خسارت‌هایی که بار آن به‌جای غول‌های فناوری، مستقیماً بر دوش شهروندان عادی قرار می‌گیرد.

همین مسائل سبب شده است تا بسیاری از جوامع محلی در برابر احداث مراکز داده جدید ایستادگی کنند. طبق گزارش دیده‌بان مراکز داده (Data Center Watch)، مخالفت‌های ساکنان محلی تنها در دو فصل نخست سال ۲۰۲۶ میلادی به توقف یا تعویق پروژه‌هایی به ارزش نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار منجر شده و حساسیت سیاست‌مداران را نیز برانگیخته است. در همین راستا، فرمانداران نیویورک و تگزاس ساخت پروژه‌های جدید را به حالت تعلیق درآورده‌اند و هم‌گام با مسئولان شهرهایی چون اوکلاهما سیتی و سیاتل نشان داده‌اند که مخالفت با توسعه بی‌رویه مراکز داده، یکی از معدود موضوعاتی است که احزاب و شهروندان با دیدگاه‌های سیاسی گوناگون بر سر آن توافق نظر دارند.