چرا توسعه دیتاسنترهای هوش مصنوعی، قبض برق خانهها را گران میکند؟

مراکز داده یا همان دیتاسنترها نقشی حیاتی در عملکرد بسیاری از فناوری‌های دیجیتال امروزی ایفا میکنند؛ از سرویس‌های پخش آنلاین گرفته تا ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی همگی به این مراکز متکی هستند. با این حال، پشتیبانی از این حجم عظیم فناوری نیازمند زیرساختهای گسترده بهویژه برقی پایدار است تا سرورها و سیستم‌های خنککننده بدون وقفه به کار خود ادامه دهند. با گسترش پرشتاب هوش مصنوعی، میزان مصرف برق و آب مورد نیاز برای فعال نگه داشتن این تجهیزات به دغدغهای جدی و فراگیر تبدیل شده است.

مشکل اصلی اینجاست که شرکت‌های بزرگ فناوری معمولاً تمام هزینه‌های ناشی از این توسعه سنگین را به‌تنهایی متقبل نمی‌شوند. طبق گزارش و پژوهش سازمان Consumer Reports، ساخت و راهاندازی این دیتاسنترها می‌تواند مستقیماً به افزایش مبالغ قبض برق خانوادهها در مناطق مجاور بینجامد. برای نمونه، در سال ۲۰۲۵ هزینه برق خانوارها ۷٫۱ درصد افزایش یافت؛ هرچند این نهاد پژوهشی علاوه بر تقاضای برق برای هوش مصنوعی، عواملی مانند تورم و فرسودگی شبکه توزیع برق را نیز در این گرانی دخیل می‌داند.

با تداوم ساخت مراکز داده جدید در نقاط مختلف، شرایط می‌تواند از این هم نگرانکنندهتر شود. در حالی که برخی مناطق از پیش دارای زیرساختهای قدرتمند برای میزبانی از دیتاسنترها هستند، مناطق دیگر برای پذیرش چنین مجتمعهایی به سرمایهگذاریهای کلان و ارتقای شبکه نیاز دارند. در نتیجه، بار مالی ناشی از این توسعه بسته به محل استقرار دیتاسنترها و نحوه پرداخت هزینه‌های عملیاتی آنها، در هر منطقه متغیر خواهد بود.

چرا دیتاسنترها باعث افزایش قبض برق میشوند؟

برای درک ارتباط میان دیتاسنترها و افزایش قبوض برق در مناطق پیرامونی، ابتدا باید مقیاس باورنکردنی این تأسیسات را بررسی کرد. بر اساس داده‌های آژانس بینالمللی انرژی، انرژی مصرفی در یک دیتاسنتر عظیم هوش مصنوعی (Hyperscale) با برق مصرفی سالانه نزدیک به ۱۰۰ هزار خانه مسکونی برابری می‌کند. ایالت ویرجینیا نمونه بارزی از میزان تقاضای وحشتناک این مراکز در زمان تمرکز در یک منطقه است؛ جایی که تحلیل بلومبرگ نشان داد در سال ۲۰۲۴، نزدیک به ۴۰ درصد از کل برق مصرفی این ایالت منحصراً به دیتاسنترها اختصاص یافته است.

این سطح از مصرف نجومی، فشاری فوق‌العاده سنگین به شبکه توزیع برق تحمیل میکند، بهویژه هنگامی که چندین مرکز داده بزرگ در یک حوزه جغرافیایی گرد هم می‌آیند. در چنین شرایطی، هزینه‌های هوش مصنوعی دامن ساکنان محلی را میگیرد، حتی اگر آنها هرگز از هیچ ابزار هوش مصنوعی استفاده نکرده باشند. شرکت‌های خدمات برق برای پاسخگویی به این مشتریان شرکتی غولپیکر ناچارند انرژی بیشتری بخرند و شبکه‌های توزیع و نیروگاههای جدید بسازند؛ در نهایت نیز فاکتور این سرمایهگذاریهای سنگین معمولاً میان تکتک مشترکان خانگی تقسیم می‌شود.

علاوه بر گزارش Consumer Reports، یک مطالعه دانشگاهی در دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی نیز این سازوکار را بهخوبی تبیین می‌کند. تیم پژوهشگران چندین سناریوی احتمالی از گسترش دیتاسنترها و استخراج رمزارز را تا افق سال ۲۰۳۰ مدلسازی کردند؛ نتایج این پژوهش نشان داد که میانگین ملی قیمت برق بین ۶ تا ۲۹ درصد جهش خواهد داشت و در برخی مناطق، این افزایش قیمت حتی به ۵۷ درصد نیز می‌رسد. البته این برآوردها مربوط به بازار عمدهفروشی برق است و لزوماً بهمعنای افزایش به همین نسبت در قبوض خانگی مشترکان نخواهد بود.

چه کسی هزینه تقاضای فزاینده دیتاسنترها را پرداخت میکند؟

شرکت‌های تأمین برق برای برآورده کردن اشتهای سیریناپذیر دیتاسنترها، نیازمند سرمایهگذاریهای هنگفت در ساخت نیروگاههای تازه، خطوط انتقال پرقدرت و بهسازی کلی شبکه توزیع هستند. در ساختار سنتی، این شرکت‌ها عموماً بخش عمدهای از مخارج یادشده را میان تمامی مشتریان خود سرشکن میکنند؛ حتی اگر هدف اصلی از این ارتقا، صرفاً سرویسدهی به چند مجتمع غولپیکر فناوری باشد.

البته در سوی دیگر ماجرا، برخی شرکت‌های بزرگ فناوری برای جلوگیری از تحمیل این بار مالی به دوش مردم، تعهداتی را آغاز کردهاند. در سال ۲۰۲۶ غولهایی مانند مایکروسافت و گوگل به یک توافق داوطلبانه با هماهنگی کاخ سفید پیوستند و متعهد شدند که هزینه تأمین انرژی پاک و ارتقای زیرساختهای لازم برای مراکز داده خود را مستقیماً بپردازند. همچنین سیاستگذاران تدابیری اندیشیدهاند تا سازوکارهایی برای مهار سرریز این مخارج به قبوض مصرفکنندگان عادی ایجاد کنند.

با وجود این، چنین تعهداتی تضمینی قطعی برای توقف رشد قیمت برق نخواهد بود. مؤسسه Consumer Reports تأکید می‌کند که تصمیمگیری نهایی درباره چگونگی توزیع هزینه‌های زیرساختی کماکان بر عهده شرکت‌های برق و نهادهای قانونگذار است. از این رو، کاهش فشار مالی بر دوش مصرفکنندگان وابسته به آن است که توافقنامههای یادشده تا چه حد بهصورت عملیاتی اجرا شوند و آیا شرکت‌های فناوری واقعاً تمام هزینه‌های جنبی دیتاسنترهای خود را متقبل خواهند شد یا خیر.