اشتهای سیری‌ناپذیر هوش مصنوعی برای زمین و انرژی: دیتاسنترهایی که مزارع چند ایالت آمریکا را می‌بلعند!

شهرستان‌های روستایی در تگزاس، کانزاس و ویرجینیا با فرآیندهای تأیید دست‌وپاگیر و تکه‌تکه‌ای روبه‌رو هستند که باعث می‌شود تصویر کاملی از زیرساخت‌های عظیم انرژی این مجموعه‌ها به مردم و مسئولان نشان داده نشود.

جایی که روزگاری تا چشم کار می‌کرد مزارع طلایی گندم در کانزاس، چراگاه‌های سرسبز در ویرجینیا و دشت‌های پهناور تگزاس دیده می‌شد، حالا جای خود را به پست‌های فشار قوی برق، دیوارهای باتری ذخیره‌ساز، ردیف‌های بی‌پایان سالن‌های سرور و برج‌های خنک‌کننده غول‌پیکر داده‌اند.

گزارش‌های رسمی و عمومی نشان می‌دهند در تگزاس، کانزاس و ویرجینیا، ده‌ها هزار اِیکر از زمین‌های روستایی برای توسعه دیتاسنترهای مقیاس بزرگ (Hyperscale) و پردازش هوش مصنوعی در نظر گرفته شده یا به کنترل شرکت‌ها درآمده است. البته این پروژه‌ها در مراحل کاملاً متفاوتی قرار دارند؛ از زمین‌های خریداری‌شده و اجاره‌ای گرفته تا قراردادهای حق خرید، پیشنهاد‌های تغییر کاربری یا طرح‌هایی که هنوز صرفاً روی کاغذ هستند. کلمه کلیدی در این میان «فعلاً» است؛ چراکه هنوز نمی‌توان گفت همه این مزارع برای همیشه از چرخه کشاورزی خارج شده‌اند.

آمار و ارقام، بدون تعارف و دستکاری

واقعیت این است که آمار تأییدشده این پروژه‌ها حتی بدون هیچ بزرگ‌نمایی یا اغراقی، به خودی خود تکان‌دهنده و نگران‌کننده است.

قرارداد اجاره زمین شرکت Zone Frontier در شهرستان پاتر ایالت تگزاس حدود ۴٬۰۷۷ اِیکر از زمین‌های منطقه را شامل می‌شود. جالب اینجاست که این شرکت شاید فقط ۲۰۰ تا ۸۰۰ اِیکر از این فضا را به سالن‌های دیتاسنتر اختصاص دهد، اما دست‌کم ۱٬۸۰۰ اِیکر از آن قرار است برای نیروگاه‌های خورشیدی، سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری و تأسیسات مرتبط استفاده شود.

پروژه Alpha Digital Campus نیز طبق گزارش‌ها، حق خرید حدود ۳٬۴۰۰ اِیکر زمین در تگزاس را در اختیار دارد و برای تأمین برق آن، ظرفیت عظیمی تا سقف ۲ گیگاوات پیش‌بینی شده است؛ رقمی که البته منوط به بررسی اتصال شبکه توسط ERCOT (شورای قابلیت اطمینان الکتریکی تگزاس) بوده و هنوز در اسناد رسمی اولیه به تأیید مستقل نرسیده است.

در نزدیکی شهر لاکهارت، پروژه پارک فناوری Caldwell Valley طبق گزارش‌ها مساحتی نزدیک به ۳٬۰۰۰ اِیکر را پیشنهاد داده که هدف‌گذاری مصرف برق آن فراتر از ۴ گیگاوات بوده و تاریخ تحویل اولیه آن اوایل سال ۲۰۲۸ اعلام شده است. درست مثل آمار پروژه قبلی، این اطلاعات نیز از گزارش‌های ره‌گیری پروژه‌ها آمده و هنوز توسط منابع اولیه رسمی تأیید نشده است.

در شهر دی‌سوتو ایالت کانزاس، شرکت Digital Realty حدود ۱٬۴۴۰ اِیکر زمین را خریداری کرده است که در پارک فناوری Astra قرار دارد. فاز اولیه این پروژه موسوم به Astra North حدود ۲۸۰ اِیکر را پوشش می‌دهد و شامل ۹ ساختمان برنامه‌ریزی‌شده می‌شود.

کمی آن‌طرف‌تر در شهرستان لِوِن‌ورث، پروژه موسوم به Project Bluestem ظاهراً مساحتی بین ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۱۰۰ اِیکر و برقی تا سقف ۱٫۲ گیگاوات را تقاضا کرده است. البته بر اساس آخرین گزارش‌های محلی، هنوز هیچ درخواست رسمی مجوزی ثبت نشده و این طرح همچنان در حد یک ایده اولیه باقی مانده است.

در ویرجینیا، پارک فناوری Haven Oak به دنبال تغییر کاربری حدود ۹۸۶٫۹ اِیکر زمین در شهرستان دین‌وی‌دی است؛ عددی که از گزارش‌های پروژه‌ها استخراج شده و هنوز از سوی اسناد شهرستان تأیید مستقل نشده است. از سوی دیگر، زمین ۳۱۲ اِیکری گوگل در شهرستان بوتتورت که برای یک پردیس چندفازه خریداری شده، به خوبی نشان می‌دهد موج توسعه دیتاسنترها با چه سرعتی در حال گسترش به مناطق غربی و جنوبی ویرجینیا است.

نکته مهم اینجاست که «مساحت کل پردیس» با «مساحت واقعی ساخته‌شده» زمین تا آسمان تفاوت دارد! پروژه‌های Zone Frontier و Astra North این اختلاف را به شفاف‌ترین شکل ممکن نشان می‌دهند: یک قرارداد اجاره ۴٬۰۷۷ اِیکری ممکن است در عمل به دیتاسنتری با مساحت ۸۰۰ اِیکر یا حتی کم‌تر تبدیل شود، و خرید ۱٬۴۴۰ اِیکر زمین می‌تواند تنها با یک فاز اولیه ۲۸۰ اِیکری کلید بخورد.

چیزی که در فرآیند صدور مجوزها به شما نمی‌گویند

انتقاد اصلی این نیست که چرا دیتاسنترها ساخته می‌شوند؛ مشکل اینجاست که شفافیت و گزارش‌دهی عمومی دقیقاً پشت درهای سالن سرور متوقف می‌شود!

اعضای کمیسیون‌های شهرستان که درخواست‌های تغییر کاربری زمین را بررسی می‌کنند، به‌ندرت تصویری یکپارچه و جامع از تمام زیرساخت‌های انرژی مورد نیاز پروژه دریافت می‌کنند. ماجرا از این قرار است که مطالعات فنی مربوط به اتصال به شبکه برق، در مسیری کاملاً جدا از بررسی‌های تغییر کاربری اراضی پیش می‌رود.

این خلأ اداری یعنی پست‌های توزیع برق، نیروگاه‌های گازسوز اختصاصی، انبارهای باتری و تأسیسات عظیم خنک‌کننده می‌توانند همگی سر از یک منطقه مسکونی یا روستایی درآورند، بدون آنکه نامی از آن‌ها در همان برگه تأییدیه سالن‌های سرور آمده باشد. این مشکل ساختاری حاصل بدخواهی نیست؛ بلکه ساختار اداری صدور مجوزها از ابتدا برای چنین سیستم‌های صنعتی عظیم‌الجثه‌ای طراحی نشده بود.

ارقام سرسام‌آور سرمایه‌گذاری که در گزارش‌ها دست‌به‌دست می‌شوند نیز این ابهام را دوچندان کرده‌اند. مبالغی مانند ۴ میلیارد دلار برای Astra North یا ۱۲٫۶ میلیارد دلار برای پروژه Red Wolf، صرفاً اعداد پیشنهادی روی کاغذ هستند، نه سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده و قطعی. جلوه دادن این ارقام به عنوان تعهدات قطعی و نهایی باعث می‌شود واقعیت ماجرا پنهان بماند؛ یعنی این‌که چقدر از این برنامه‌ها وابسته به مجوزهایی است که شاید هیچ‌وقت صادر نشوند!

وضعیت فعلی شفاف‌سازی شبیه سفارش دادن غذا از منویی است که قیمت درج‌شده در آن فقط هزینه غذای اصلی را نشان می‌دهد. پیش‌غذا، دسر، حق سرویس و صورت‌حساب سنگین زیرساخت‌ها زمانی روی میز گذاشته می‌شوند که شما دیگر سفارش را نهایی کرده‌اید! حالا از جوامع محلی و روستایی در تگزاس، کانزاس و ویرجینیا خواسته می‌شود فقط درباره همان غذای اصلی تصمیم بگیرند و رأی بدهند.

اشتغال، مالیات و جزئیاتی که باید با ذره‌بین خواند

توجیه اقتصادی این پروژه‌ها کاملاً واقعی است، اما شروط و اماواگرهای پشت آن هم شوخی‌بردار نیستند.

توسعه‌دهندگان و مسئولان توسعه اقتصادی مدام به رونق ساخت‌وساز، درآمدهای مالیاتی جدید، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و ایجاد مشاغل دائمی اشاره می‌کنند. در مناطقی که سود کشاورزی همین حالا هم بسیار ناچیز و شکننده است، این وعده‌ها طبیعتاً وسوسه‌انگیز و جذاب به نظر می‌رسند.

اما کفه دیگر ترازو هم به همان اندازه سنگین است. پردیس‌های پردازشی عظیم می‌توانند رقابتی بی‌رحمانه بر سر برق، آب و ظرفیت خطوط انتقال در مناطقی ایجاد کنند که تا پیش از این تقاضای بسیار کمی برای هر سه داشتند. از طرف دیگر، معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی ممکن است دقیقاً همان درآمدی را به تعویق بیندازند یا کم کنند که در ابتدا پروژه را برای شهرستان جذاب کرده بود. در نتیجه، هزینه‌های سرسام‌آور توسعه زیرساخت‌ها به جای شرکت سازنده، به دوش مشترکان عادی و مالیات‌دهندگان محلی می‌افتد.

کشاورزان، زمین‌داران روستایی، اعضای شورای شهرستان، شرکت‌های خدمات شهری، مدارس، گروه‌های محیط‌زیستی و مصرف‌کنندگان عادی برق همگی در این تصمیم‌گیری‌ها ذی‌نفع هستند. منافع این گروه‌ها اصلاً یکسان نیست و اگر بخواهیم با همه آن‌ها به عنوان یک جبهه واحد برخورد کنیم، پیچیدگی و بده‌بستان‌های چندلایه این ماجرا را نادیده گرفته‌ایم.

راهکار اصلاً پیچیده نیست

شفافیت بیش‌تر هیچ هزینه‌ای ندارد، اما می‌تواند شیوه تصمیم‌گیری‌ها را از بیخ و بن متحول کند.

فرآیندهای تأیید عمومی باید کل بسته و ابعاد پروژه را در نظر بگیرند؛ یعنی پست‌های برق، نیروگاه‌ها، تأسیسات ذخیره‌سازی، جاده‌های دسترسی و حریم‌های ایمنی همگی باید به شکل یکجا و هم‌زمان بررسی شوند، نه اینکه به صورت تکه‌تکه در ادارات مختلف به جریان بیفتند. علاوه بر این، درخواست‌های تغییر کاربری باید تفکیک الزام‌آور و مشخصی میان زمین تحت کنترل و زمین واقعی در حال ساخت ارائه دهند تا تفاوت میان یک قرارداد اجاره ۴٬۰۷۷ اِیکری و یک محوطه ساخت‌وساز ۸۰۰ اِیکری برای تک‌تک مسئولانی که رأی می‌دهند، کاملاً روشن باشد.

برنامه‌ریزی زمانی برای بررسی اتصال به شبکه برق و ارزیابی کاربری زمین باید در سطح شهرستان با یکدیگر هماهنگ شوند، نه این‌که هرکدام در سازمانی جداگانه و با زمان‌بندی مستقل پیش بروند. همچنین آمار سرمایه‌گذاری و اشتغال‌زایی اعلام‌شده در توافق‌نامه‌های توسعه اقتصادی باید به گزارش‌های مرحله‌ای و تأییدشده گره بخورند، نه اعدادی رؤیایی و دهان‌پرکن که شاید بخش عمده‌شان هیچ‌وقت رنگ واقعیت به خود نبیند.

اینکه از یک جامعه روستایی بخواهیم بدون دانستن تمام زیرساخت‌های انرژی با ساخت یک دیتاسنتر موافقت کند، درست مثل این است که در جدول کالری یک ساندویچ همبرگر، فقط کالری نان گرد آن را اعلام کنیم؛ در حالی که خود گوشت، سس‌ها و مخلفات پرکالری هنوز داخل بشقاب هستند و نادیده گرفته شده‌اند!

سرنوشت‌سازترین تصمیم‌ها درباره اینکه زیرساخت‌های هوش مصنوعی دقیقاً در کجا مستقر شوند، بیش از پیش در جلسات استماع و شوراهای تغییر کاربری شهرستان‌ها رقم خواهد خورد. اگر فرآیند شفاف‌سازی عمومی فقط سالن‌های سرور را بشمارد، مردمی که قرار است در همسایگی دکل‌ها، نیروگاه‌ها و ترافیک خطوط انتقال زندگی کنند، با عواقبی روبه‌رو می‌شوند که اساساً هیچ‌وقت فرصت تصمیم‌گیری درباره‌اش را پیدا نکرده بودند.