عقب‌گرد محیط‌زیستی به خاطر هوش مصنوعی؛ چرا کشتی‌ها دوباره سراغ ژنراتورهای دیزلی رفتند؟

دیتاسنترهای مدرن این روز‌ها به خاطر پردازش‌های سنگین و اشتهای سیری‌ناپذیر مدل‌های هوش مصنوعی، فشار بی‌سابقه‌ای را به شبکه سراسری برق وارد می‌کنند. منابع انرژی محدودتر شده‌اند و همین کمبود، قیمت برق را برای همه بالا برده است؛ اتفاقی که باعث شده حتی مردمی که اصلاً سر و کاری با هوش مصنوعی ندارند هم افزایش رقم قبض‌های برقشان را حس کنند. اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. مراکز داده هوش مصنوعی علاوه بر جهش قیمت‌ها، صنایع دیگر را هم ناخواسته به سمت استفاده از جایگزین‌های آلاینده و پرخطر سوق داده‌اند. یکی از عجیب‌ترین و ملموس‌ترین نمونه‌های این بحران، این روز‌ها در صنعت کشتیرانی و دریانوردی رخ داده است.

در بندر بین‌المللی پورتسموث (بزرگ‌ترین بندر شهری بریتانیا)، افزایش نجومی هزینه‌های برق، کشتی‌ها را مجبور کرده روش تأمین انرژی خود را تغییر دهند. طبق گفته‌های مایک سلرز، مدیر این بندر (به گزارش وب‌سایت Safety4Sea)، هزینه برق معمولاً تا ۸۵ درصد از کل هزینه‌های تأمین برق ساحلی برای هر شناور را تشکیل می‌دهد. «برق ساحلی» سازوکاری است که در آن، کشتی به محض پهلوگیری در اسکله، موتورهایش را خاموش می‌کند و مستقیماً به شبکه برق شهری متصل می‌شود؛ اما در وضعیت فعلی که بهای برق سر به فلک کشیده، برای صاحبان کشتی‌ها بسیار به‌صرفه‌تر است که برق مورد نیازشان را خودشان روی عرشه تولید کنند!

ژنراتورهای داخلی کشتی‌ها با موتورهای دیزلی کار می‌کنند و از سوخت‌های سنگین و آلاینده دریایی تغذیه می‌شوند. خروجی اگزوز این ژنراتورها یکی از اصلی‌ترین عوامل انتشار گازهای خطرناکی مانند اکسیدهای گوگرد، اکسیدهای نیتروژن و دی‌اکسید کربن است. هر چقدر بنادر به جای تکیه بر برق پاک ساحلی، بیش‌تر به استفاده از این موتورهای دیزلی ادامه دهند، سلامت ساکنان شهرهای ساحلی بیش‌تر به خطر می‌افتد و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به محیط‌زیست کل سیاره وارد می‌شود.

راهکار بنادر برای مهار آلودگی در عصر دیتاسنترها

شرکت‌های کشتیرانی و مدیریت بنادر در نهایت بنگاه‌های اقتصادی هستند؛ بنابراین اگر بخواهند سرپا و سودده بمانند، باید کم‌هزینه‌ترین مسیر را انتخاب کنند. به همین دلیل است که آن‌ها در شرایط کنونی سوزاندن گازوئیل در موتورهای آلاینده را به برق گران‌قیمت شبکه ترجیح می‌دهند؛ رویکردی که تا وقتی قیمت‌ها در همین سطح بماند تغییر نخواهد کرد. خبر امیدوارکننده این است که دخالت و سیاست‌گذاری دولت‌ها می‌تواند بنادر را دوباره به سمت مصرف انرژی پاک سوق دهد. برای مثال، در کشور‌هایی مثل ایالات متحده سابقه تصویب قوانینی وجود دارد که با تنظیم مقررات برای مصرف دیتاسنترها، می‌تواند از بالا رفتن قیمت عمومی برق جلوگیری کند.

بندر بین‌المللی پورتسموث در همین راستا رسماً از دولت بریتانیا خواسته است مالیات بر ارزش افزوده (VAT) برق تحویلی به کشتی‌ها را از طریق سیستم‌های برق ساحلی حذف کند. در دوره‌ای که دیتاسنترهای عظیم هوش مصنوعی موازنه عرضه و تقاضای انرژی را کاملاً به هم ریخته‌اند، اعمال چنین سیاست‌هایی ضروری است. با این حال، نباید از نوآوری در روش‌های کاهش آلایندگی و افزایش بهره‌وری هم غافل شد؛ برای نمونه، یکی از دستاوردهای جذاب در حوزه باتری‌های دریایی، نوع جدیدی از کشتی‌های باری برقی در چین است که با باتری‌های کانتینری قابل تعویض شارژ می‌شوند و افق‌های تازه‌ای پیش روی این صنعت گذاشته‌اند.

نباید فراموش کرد که بنادر هیچ تمایلی به بازگشت به سوخت‌های فسیلی ندارند. برای مثال، بندر پورتسموث همچنان پایبند به هدف خود برای رسیدن به انتشار خالص صفر کربن تا سال ۲۰۳۵ و توقف کامل انتشار آلاینده‌ها تا سال ۲۰۵۰ است؛ اما تا زمانی که قیمت حامل‌های انرژی به دلیل اشتهای پایان‌ناپذیر مراکز داده هوش مصنوعی مدام اوج می‌گیرد، دستیابی به این اهداف رویایی ممکن است دست‌نیافتنی باقی بماند.