چالش بزرگ هوش مصنوعی برای وکلا؛ پایان دوران درآمد ساعتی: «کاری که ۱۶ ثانیه طول می‌کشه رو نمی‌شه ۱۶ ساعت فاکتور کرد!»

نزدیک به ۹۰ درصد از فعالان و متخصصان حوزه حقوق در بریتانیا و ایرلند حالا دارند از هوش مصنوعی در کار‌های روزمره خود استفاده می‌کنند؛ تحولی بزرگ که یکی از قدیمی‌ترین و سنتی‌ترین سنت‌های این حرفه، یعنی «دستمزد بر مبنای ساعت کار» (Billable Hour) را حسابی زیر ذره‌بین برده است.

این آمار طبق گزارش بینش حقوقی ۲۰۲۶ بریتانیا و ایرلند شرکت Clio منتشر شده است. بر اساس یافته‌های این گزارش، نزدیک به ۸۰ درصد از مؤسسات حقوقی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، گفته‌اند بدون نیاز به جذب نیروی جدید توانسته‌اند حجم کاری بسیار بیشتری را پوشش دهند. علاوه بر این، بیش از ۷۰ درصد از آن‌ها اعلام کرده‌اند با سپردن کار‌های اداری و پشتیبانی به ابزار‌های هوشمند، هزینه‌های جاری خود را به‌شدت کاهش داده‌اند.

در نتیجه این دگرگونی، هوش مصنوعی پیش‌فرض‌ها و پایه‌های تاریخی وکالت را به چالش کشیده است؛ وضعیتی که دفاتر حقوقی را وادار کرده در نحوه گذراندن وقت وکلا، شیوه‌های قیمت‌گذاری خدمات، و حتی آموزش فوت‌وفن کار به وکلای تازه‌کار بازنگری اساسی کنند.

«نمی‌شود کاری را که انجام دادنش ۱۶ ثانیه طول می‌کشد، ۱۶ ساعت فاکتور کرد!»

نیک رولز-دیویس (Nick Rowles-Davies)

بنیان‌گذار صندوق سرمایه‌گذاری حقوقی Lexolent

برخی از بزرگ‌ترین مؤسسات حقوقی بریتانیا از همین حالا این تغییر رویکرد را در عمل پیاده کرده‌اند. برای نمونه، مؤسسه بین‌المللی A&O Shearman با همکاری استارتاپ هوش مصنوعی Harvey، ایجنت‌های هوش مصنوعی ویژه‌ای برای تحلیل توافق‌نامه‌های مالی و بررسی اسناد رگولاتوری توسعه داده است؛ ایجنت‌هایی که کار‌هایی با زمان چند ساعته را ظرف چند دقیقه جمع‌وجور می‌کنند. از سوی دیگر، مؤسسه مطرح Slaughter and May نیز امسال استفاده از ابزار Harvey را در تمامی حوزه‌های کاری خود برای پژوهش‌های حقوقی و ارزیابی اسناد گسترش داده است.

محاسبه دستمزد ساعتی، قلب تپنده مدل کسب‌وکار مؤسسات وکالت است. اما وقتی هوش مصنوعی زمان موردنیاز برای بررسی و نگارش پیش‌نویس اسناد را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهد، معادلات اقتصادی این دفاتر دیگر مثل سابق نخواهد بود.

نیک رولز-دیویس، بنیان‌گذار و مدیرعامل صندوق مالی حقوقی Lexolent مستقر در لندن و دبی، در این باره می‌گوید: «اصلاً نمی‌توانید برای کاری که انجام دادنش تنها ۱۶ ثانیه طول می‌کشد، صورت‌حساب ۱۶ ساعته صادر کنید.»

سقوط چشمگیر سهم دستمزدهای ساعتی

طبق گزارش شرکت Clio، از هر پنج شرکتی که به شکل گسترده به سراغ هوش مصنوعی رفته‌اند، یک مؤسسه اعلام کرده در رسیدن به تارگت‌های درآمد ساعتی خود دچار چالش شده است. علاوه بر این، یک نظرسنجی مؤسسه حسابرسی دیلویت (Deloitte) نشان می‌دهد مدیران ارشد حقوقی در سراسر جهان انتظار دارند سهم پروژه‌های مبتنی بر دستمزد ساعتی ظرف دو تا سه سال آینده از ۷۲ درصد به ۴۴ درصد سقوط کند.

به گفته رولز-دیویس، کار‌های روتین و تکراری بیش‌ترین آسیب‌پذیری را دارند: «اگر با اسناد استاندارد سروکار دارید و فقط مشخصات را وارد می‌کنید، کاملاً واضح است که این فرایند خودکار می‌شود.»

با این حال او تأکید می‌کند که کار‌های پیچیده حقوقی همچنان نیازمند قضاوت انسان است؛ به‌ویژه هنگام تفسیر تحلیل‌های هوش مصنوعی و طراحی مناسب‌ترین استراتژی دفاعی برای موکل.

«وکلا به ما می‌گویند که روز کاری‌شان خیلی بهتر و لذت‌بخش‌تر شده است»

جاشوا لنون (Joshua Lenon)

مشاور حقوقی در Clio

یکی دیگر از مهارت‌های حیاتی، توانایی تشخیص توهم‌های هوش مصنوعی (Hallucinations) است. رولز-دیویس خاطرنشان می‌کند: «موارد متعددی وجود داشته که در آن‌ها وکلا به دلیل ارائه لوایحی به دادگاه که به پرونده‌ها و احکام قضایی کاملاً ساختگی استناد کرده بودند، با توبیخ و مجازات روبه‌رو شده‌اند.»

منصور سومرو (Mansoor Soomro)، مدیر واحد پژوهش آینده کار در دانشگاه تیزساید انگلستان، معتقد است شیوه دستمزد ساعتی مطمئناً یک‌شبه محو نخواهد شد، اما توجیه کردن آن برای موکلان به‌مراتب دشوارتر از قبل شده است.

تربیت و آموزش وکلای تازه‌کار در عصر هوش مصنوعی

سومرو می‌گوید هوش مصنوعی مسیر یادگیری و کسب تجربه وکلای جوان را نیز دگرگون کرده است؛ زیرا پیش از این، همین کار‌های تکراری و زمان‌بر بود که مهارت‌های پایه وکالت را به تازه‌کارها آموزش می‌داد. بررسی صدها پرونده به آن‌ها یاد می‌داد چه نکاتی کلیدی است، نگارش قراردادها قلم حقوقی‌شان را صیقل می‌داد، و مرور آرای قبلی به پرورش استدلال حقوقی در ذهن آن‌ها کمک می‌کرد.

به عقیده خورخه بستارد (Jorge Bestard)، مدیر بخش EMEA در شرکت Harvey، با واگذاری این وظایف به هوش مصنوعی، دفاتر حقوقی باید با هوشمندی فرصت‌های یادگیری تازه‌ای برای کارآموزان خلق کنند: «رسیدن سریع‌تر به پیش‌نویس یک قرارداد، لزوماً به معنای رسیدن سریع‌تر به تسلط و مهارت حرفه‌ای نیست.»

فرانچسکا بنتس (Francesca Bennetts)، مدیر جذب استعدادهای حقوقی مؤسسه A&O Shearman در لندن، توضیح می‌دهد که این مجموعه اکنون بهای بیشتری به «کنجکاوی و روحیه کارآفرینی» می‌دهد. به گفته او، این مؤسسه در حال ایجاد مسیرهای شغلی جدیدی در حوزه‌های مهندسی حقوقی، مدیریت محصول و پیاده‌سازی هوش مصنوعی است که تا چند سال قبل حتی تصورش هم نمی‌شد.

بنتس تأکید می‌کند: «نیاز به پرورش وکلای نخبه و صاحب‌نظر هرگز از بین نمی‌رود؛ آن‌ها کارشناسان ارشد و شرکای آینده این حرفه هستند.»

سومرو پیش‌بینی می‌کند که قدرت قضاوت و تحلیل انسانی به یک مزیت «فوق‌العاده ارزشمند» بدل شود؛ وضعیتی که در آن وکلا زمان بیشتری را صرف راستی‌آزمایی و نقد خروجی‌های هوش مصنوعی و درک پیامدهای آن برای موکل خواهند کرد.

او اضافه می‌کند: «به همین دلیل، آینده لزوماً متعلق به وکیلی نیست که صرفاً یک حوزه بسیار محدود را بهتر از بقیه بلد است؛ بلکه از آن کسی خواهد بود که بتواند چند حوزه گوناگون را برای حل مسائل پیچیده موکل به یکدیگر پیوند بزند.»

هوش مصنوعی و حجم کاری وکلا؛ رهایی از اضافه‌کاری یا فشار مضاعف؟

اینکه آیا بهره‌وری هوش مصنوعی در نهایت کیفیت زندگی کاری وکلا را ارتقا می‌دهد یا خیر، به این بستگی دارد که شرکت‌ها با زمان آزادشده چه برخوردی داشته باشند. گزارش Clio نشان می‌دهد ۵۱ درصد از حقوق‌دان‌ها شب‌ها هم کار می‌کنند، در حالی که تنها ۳۲ درصد از آن‌ها چنین تمایلی دارند؛ همچنین ۲۲ درصد در روز‌های تعطیل پایان هفته مشغول کارند در حالی که فقط ۱۱ درصدشان مایل به انجام آن هستند. با این وجود، جاشوا لنون، مشاور حقوقی مقیم نیویورک در شرکت Clio، بر این باور است که گروهی از وکلا از همین حالا نشانه‌های مثبت این تغییر را حس کرده‌اند.

لنون با گسترش روزافزون این ابزار‌ها می‌گوید: «وکلا دارند به ما می‌گویند که روز کاری‌شان به‌مراتب دلپذیرتر شده است. افراد واقعاً به این ابزار‌ها نگاه می‌کنند و می‌گویند: این فناوری دارد کیفیت کار ما را بهتر می‌کند.»