فاصله مدیران هوش مصنوعی از زندگی واقعی مردم؛ وقتی سیلیکون‌ولی تربیت فرزند را هم ماشینی می‌کند

مریسا مایر، مدیرعامل سابق یاهو و از نخستین مهندسان گوگل، به‌دلیل نحوه استفاده خود از هوش مصنوعی با انتقادهای تندی روبه‌رو شده است. او در مصاحبه‌ای درباره اپلیکیشن جدید خود به نام Dazzle که یک دستیار هوش مصنوعی مبتنی بر گالری تصاویر گوشی است، به موردی اشاره کرد که از نظر خودش قابلیت جذابی برای این محصول به‌شمار می‌رفت؛ این دستیار هوشمند به او کمک کرده بود برای معرفی دختر ده‌ساله‌اش در جشن تولد مدرسه، سه ویژگی آماده کند و او را فردی باهمدلی، خلاق و دوستدار حیوانات توصیف کند.

این توصیف آن‌قدر کلی و مبهم است که بیشتر به طالع‌بینی‌های روزنامه‌ای شباهت دارد و می‌تواند برای بخش عمده‌ای از کودکان ده‌ساله صدق کند.

برخی از صاحب‌نظران و فعالان اجتماعی با شگفتی اشاره کردند که بازگو کردن داوطلبانه چنین موضوعی برای یک خبرنگار، به‌خوبی نشان می‌دهد فرهنگ سیلیکون‌ولی تا چه اندازه از جریان واقعی زندگی انسانی فاصله گرفته است.

شاید ریشه اصلی این موج واکنش منفی در این حقیقت باشد که مردم بارها دیده‌اند ثروتمندان دور از دغدغه‌های روزمره پیشنهاد می‌کنند تربیت فرزند، یعنی یکی از عمیق‌ترین آزمون‌های صبر، فروتنی و مهربانی در طول حیات انسان، به سامانه‌ای رایانه‌ای واگذار شود که اصولاً قادر به درک عواطف بشری نیست.

افکار عمومی پیش از این نیز زمینه چنین دلخوری‌هایی را لمس کرده بود. سال گذشته، Sam Altman مدیرعامل OpenAI، در یک برنامه تلویزیونی زنده خطاب به جیمی فالون گفت نمی‌تواند تصور کند که بزرگ کردن یک نوزاد بدون ChatGPT چطور ممکن است. مخاطبان از این گفته نیز استقبال نکردند، اما این بازخوردهای منفی خللی در باور او ایجاد نکرد. او مدتی قبل در شبکه اجتماعی X نوشت یکی از کاربردهای جذاب نسخه کاری ChatGPT می‌تواند ساخت پادکستی باشد که درباره تولدهای پیش روی کودکان یا بازی‌های فوتبال آنها صحبت کند و علایق فرزندان را توضیح دهد؛ ادعایی که بلافاصله با سیل پیام‌های انتقادی و طعنه‌هایی مثل «چرا به‌جای پادکست مستقیماً با خود بچه‌ها حرف نمی‌زنید؟» روبه‌رو شد.

پس از انتشار این گزارش، مایر در یادداشتی طولانی در شبکه اجتماعی X به دفاع از رویکرد خود پرداخت. او تاکید کرد برای شناخت فرزندش به Dazzle اتکا نکرده، بلکه در حال آزمودن قابلیت‌های نمونه اولیه برنامه بوده است؛ برنامه‌ای که عکس‌هایی از پروژه‌های فراموش‌شده مهدکودک دخترش، نظیر دستگاه خیالی پادزهر مار یا زمین بازی گربه شنی را بازخوانی کرده بود تا نشان دهد دخترش خلاقیت دارد و حیوانات را دوست می‌دارد.

با وجود این دفاعیات، مایر در همان مصاحبه یادآوری می‌کند که خانواده‌ها می‌توانند بار ذهنی انتخاب تم جشن تولد فرزندشان را هم به این دستیار واگذار کنند. او گفت از این اپلیکیشن برای برنامه‌ریزی دورهمی بازی دخترش، رزرو برنامه‌های تفریحی تعطیلات و انتخاب لباس مناسبت‌ها استفاده کرده است. مایر حتی ایده هماهنگی مستقیم میان دستیار هوش مصنوعی خودش و همسرش را مطرح کرد. وقتی خبرنگار پرسید آیا تصور چنین آینده بدون چالشی که صفر تا صد آن توسط هوش مصنوعی برنامه‌ریزی شده دلگیرکننده نیست، مایر پاسخ داد که هنوز واقعاً به این موضوع فکر نکرده است.

به نظر می‌رسد سران فناوری این منتقدان را صرفاً گروهی کوچک و ناراضی می‌دانند؛ اما داده‌های رسمی مرکز تحقیقاتی پیو نشان می‌دهد ۵۰ درصد از بزرگسالان آمریکایی معتقدند هوش مصنوعی توانایی افراد در شکل‌دهی به روابط معنادار را تحلیل می‌برد و تنها ۵ درصد باور دارند که فناوری این پیوندها را ساده‌تر خواهد کرد.

با این همه، مارک زاکربرگ مدیرعامل متا نیز همسو با چهره‌های سیلیکون‌ولی، دنیایی را ترسیم می‌کند که در آن بخش عمده نیازهای عاطفی و اجتماعی با هوش مصنوعی برطرف می‌شود.

زاکربرگ سال گذشته در مصاحبه‌ای اعلام کرد میانگین تعداد دوستان نزدیک هر شهروند آمریکایی کمتر از سه نفر است، در حالی که تمایل درونی افراد به داشتن حدود ۱۵ دوست می‌رسد؛ بنابراین تمایل بسیار بالاتری برای پیوند اجتماعی نسبت به واقعیت فعلی وجود دارد.

مدیرعامل متا پیش‌بینی می‌کند سپردن نیازهای روحی به روان‌درمانگران ماشینی یا همراهان مجازی هوش مصنوعی به‌مرور زمان جایگاه اجتماعی موجهی پیدا خواهد کرد. او در عین اذعان به کیفیت بالاتر ارتباط حضوری، تاکید دارد که بسیاری از مردم در بیشتر مواقع بیش از اندازه دلخواه خود احساس تنهایی می‌کنند.

او همچنین به پیشرفت‌های شبیه‌سازی آواتارهای هوش مصنوعی در واقعیت مجازی اشاره دارد. این رویکرد به روشنی نشان می‌دهد متا به‌جای ارتقای پیوندهای واقعی میان میلیاردها کاربری که روزانه در پلتفرم‌هایش حضور دارند، ترجیح می‌دهد انسان‌ها را به سمت الگوهای الگوریتمی و بازسازی‌شده هدایت کند.

شاید ریشه بنیادین این دیدگاه در فرهنگ سیلیکون‌ولی باشد که بازدهی حداکثری را معیار غایی موفقیت می‌داند؛ همان فضایی که در آن افراد می‌کوشند خواب و خوراک خود را با حسگرها بسنجند یا برای ارتقای توان کاری به تزریق ترکیبات پپتیدی تاییدنشده روی بیاورند.

اگر کار شما ساخت خودروهای برقی یا تراشه‌های پردازشی باشد، تمرکز بر کارایی و بهره‌وری قطب‌نمای درستی است؛ اما ارتباطات انسانی محصولی مصرفی نیست که بخواهیم آن را با حداقل هزینه و اصطکاک تحویل دهیم. روابط انسانی ماهیتاً پیچیده، پرچالش و سرشار از نوسان است و دقیقاً همین پیوندها هستند که به هستی ما عمق می‌بخشند. واگذاری این تجربه‌ها به ماشین‌ها، در واقع چشم‌پوشی از تجربه اصیل و ارزشمند زیستن در جایگاه یک انسان است.