گورستان هوش مصنوعی؛ پروژه‌ها و استارتاپ‌هایی که به بن‌بست رسیدند

ابزار خودکارسازی فرایندهای کاری Relay که مبتنی بر هوش مصنوعی و به‌عنوان جایگزینی برای Zapier توسعه یافته بود، در ماه اوت به‌طور کامل تعطیل شد. این محصول به کاربران اجازه می‌داد با استفاده از ایجنت‌های هوش مصنوعی، جریان‌های کاری مربوط به ایمیل‌ها و وظایف اداری را خودکار کنند؛ اما با افزوده شدن مستقیم قابلیت‌های مشابه به پلتفرم‌های بزرگی همچون OpenAI و گوگل، استارتاپ پنج‌ساله Relay عملاً دلیل و توجیهی برای ادامه بقا به‌عنوان یک محصول مستقل پیدا نکرد.

به‌تازگی نیز پلتفرم چت‌بات Character.ai تنها پنج سال پس از آغاز به کار، اعلام ورشکستگی کرد.

گذشته از Character.ai و Relay، بسیاری از سرمایه‌گذاری‌ها و ایده‌های هوش مصنوعی حتی درون شرکت‌های سازنده خود نیز دوام نمی‌آورند. طبق گزارش موسسه پژوهشی S&P Global Market Intelligence، نزدیک به ۴۲ درصد از پروژه‌ها و برنامه‌های هوش مصنوعی در نهایت توسط شرکت‌های مادر کنار گذاشته می‌شوند. دلایل این موضوع متفاوت است: کمبود بودجه مالی، موانع و چالش‌های فنی، رقابت سنگین، دشواری در مقیاس‌پذیری یا صرفاً تقاضای بسیار پایین از سوی کاربران.

نتیجه این روند، شکل‌گیری یک گورستان در حال رشد از پروژه‌های هوش مصنوعی است. در ادامه نگاهی می‌اندازیم به برجسته‌ترین محصولات، استارتاپ‌ها، رونمایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی در این حوزه که تعطیل شده‌اند، مسیر خود را تغییر داده‌اند یا عملکردشان فرسنگ‌ها با انتظارات اولیه فاصله داشته است. به این فهرست نباید صرفاً به‌عنوان کارنامه شکست‌ها نگریست؛ بلکه این گزارش روایتی از تجربیاتی است که می‌تواند درس‌های گران‌بهایی برای سایر فعالان این صنعت به‌همراه داشته باشد.

لغزش‌های متعدد OpenAI

حتی بزرگ‌ترین بازیگران این عرصه نیز از خطا مصون نیستند. OpenAI به‌عنوان یکی از ارزشمندترین شرکت‌های خصوصی جهان، سهم خود را از ناکامی‌ها و اشتباهات محاسباتی تجربه کرده است. یکی از تازه‌ترین نمونه‌ها، تلاش این شرکت برای تبدیل ChatGPT به یک سوپراپلیکیشن جامع بود. در تاریخ ۹ ژوئیه، OpenAI برنامه خود را به‌روزرسانی کرد تا چندین تجربه کاربری مجزا، از جمله حالت‌های «Chat»، «Codex» و «Work» را در یک جا ادغام کند و همزمان نسخه سنتی و آشنای برنامه را به «ChatGPT Classic» تغییر نام داد.

این بازطراحی بلافاصله با انتقاد شدید کاربرانی مواجه شد که رابط کاربری جدید را بسیار شلوغ و گیج‌کننده می‌دانستند. OpenAI نیز مدت کوتاهی پس از آن، تغییرات را لغو کرد و همان رابط کاربری ساده و محبوب گذشته را بازگرداند.

این تنها تلاش OpenAI برای تجمیع همه امکانات زیر یک سقف نبود. این شرکت چندین اپلیکیشن مستقل خود را تعطیل کرده و قابلیت‌های آن‌ها را مستقیماً درون ChatGPT قرار داده است؛ راهبردی که بسیار بهتر از تغییر طراحی ظاهری جواب داد. مرورگر وب اختصاصی ChatGPT Atlas که مبتنی بر هوش مصنوعی بود، کمتر از یک سال دوام آورد و در ۹ اوت متوقف شد و کاربردی‌ترین قابلیت‌های آن به ChatGPT پیوستند.

این شرکت رویکرد مشابهی را در قبال ایجنت Operator در پیش گرفت؛ ایجنتی هوشمند که می‌توانست به نیابت از کاربر در وب جستجو کند و کارها را به سرانجام برساند. همچنین OpenAI قابلیت تولید تصویر را بیش از پیش در تاروپود ChatGPT ادغام کرده و نقش DALL-E را به‌عنوان مقصدی مجزا برای خلق تصاویر کاهش داده است.

علاوه بر این نباید پلتفرم اشتراک ویدیوی Sora را فراموش کرد که به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور زیرساخت و ناتوانی در حفظ کاربران، در مارس ۲۰۲۶ به کار خود پایان داد.

هوش مصنوعی Siri در اپل

هنگامی که اپل در سال ۲۰۲۴ از پلتفرم Apple Intelligence رونمایی کرد، نسخه ارتقایافته دستیار صوتی Siri یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های تبلیغاتی آن بود. اپل وعده داد که Siri جدید می‌تواند با درک عمیق محتوا، از اتفاقات جاری در تمامی اپلیکیشن‌ها باخبر شود و کارها را با دقت بالایی به انجام برساند.

با این حال، اپل با اشاره به دلایلی نظیر مشکلات مهندسی و باگ‌های فنی، عرضه نسخه جدید Siri را بارها به تعویق انداخت. این تاخیرهای مداوم در نهایت منجر به پرداخت غرامتی ۲۵۰ میلیون دلاری در جریان یک مصالحه قضایی شد؛ شکایتی که پیرامون نحوه تبلیغات گمراه‌کننده اپل درباره قابلیت‌های هوش مصنوعی آیفون ۱۶ مطرح شده بود.

دستیار صوتی ارتقایافته Siri سرانجام در ماه ژوئیه گذشته در نسخه بتای iOS 27 ظاهر شد و عرضه رسمی این نسخه هوشمند از همین ماه میلادی برای کاربران انگلیسی‌زبان آغاز شده است؛ انتظاری که قرار است در ادامه با پشتیبانی از سایر زبان‌ها کامل‌تر شود.

قابلیت Recall مایکروسافت

قابلیت جنجالی Recall که در کنفرانس توسعه‌دهندگان Build 2024 معرفی شد، به‌عنوان یک «حافظه تصویری» مبتنی بر هوش مصنوعی برای رایانه‌های ویندوزی به نمایش درآمد؛ ابزاری که به‌صورت دوره‌ای از تمام فعالیت‌های کاربر اسکرین‌شات می‌گرفت تا او بتواند در تاریخچه دیجیتال خود جستجو کند.

همان‌طور که انتظار می‌رفت، این رونمایی بلافاصله موجی از اعتراض‌ها و نگرانی‌های شدید را در حوزه حریم خصوصی و امنیت به راه انداخت. منتقدان هشدار دادند که Recall عملاً آرشیوی قابل جستجو از حساس‌ترین اطلاعات کاربران، از جمله رمزهای عبور، پیام‌های خصوصی و داده‌های مالی ایجاد می‌کند. این واکنش‌ها مایکروسافت را وادار کرد تا عرضه این قابلیت را حدود یک سال به تعویق بیندازد تا تدابیر امنیتی و حفاظتی آن را بازنگری کند.

با وجود بازطراحی ساختار این ویژگی، جنجال‌ها همچنان ادامه دارد. اخیراً یک پژوهشگر امنیت سایبری ابزاری ساخت که قادر است داده‌های ثبت‌شده توسط Recall را استخراج و نمایش دهد؛ موضوعی که بار دیگر این تردید را به وجود آورده است که آیا مایکروسافت واقعاً توانسته نقص‌های بنیادین این سرویس را برطرف کند یا خیر.

سرویس Notion Mail

سرویس Notion Mail در آوریل ۲۰۲۵ به‌عنوان یک ابزار ایمیل متمرکز بر هوش مصنوعی عرضه شد تا به کاربران در سازماندهی و مدیریت خودکار صندوق ورودی کمک کند. با این حال، مسئولان این پلتفرم متوجه شدند که کاربران ترجیح می‌دهند برای رسیدگی به ایمیل‌های خود از ایجنت‌های هوش مصنوعی مستقل استفاده کنند. در نتیجه، برنامه‌ریزی شده است که Notion Mail در تاریخ ۲۲ سپتامبر برای همیشه تعطیل شود.

گجت پوشیدنی Humane AI Pin

گجت Humane AI Pin احتمالاً یکی از مشهورترین ناکامی‌ها در تاریخ سخت‌افزارهای هوش مصنوعی به شمار می‌رود. این دستگاه برای ارائه توانمندی‌های هوش مصنوعی در قالبی پوشیدنی و بدون نیاز به گوشی‌های هوشمند سنتی طراحی شده بود و استارتاپ سازنده توانست ۲۳۰ میلیون دلار سرمایه جذب کند و توجه رسانه‌ای فوق‌العاده‌ای به دست آورد.

اما این محصول در عمل با ضعف‌های پردازشی و عملکردی بسیار شدیدی دست‌به‌گریبان شد. اوضاع زمانی بحرانی‌تر شد که شرکت Humane به کاربران هشدار داد به دلیل خطر آتش‌سوزی باتری، استفاده از کیس شارژر دستگاه را متوقف کنند. در نهایت، این شرکت در فوریه ۲۰۲۵ بخش مربوط به AI Pin را تعطیل کرد و بخش عمده دارایی‌های آن با مبلغ ۱۱۶ میلیون دلار توسط HP خریداری شد.

گجت Rabbit R1

گجت Rabbit R1 یکی دیگر از دستگاه‌های هوش مصنوعی بود که هیاهوی رسانه‌ای عظیمی به راه انداخت. این دستیار هوشمند همراه که در نمایشگاه CES ژانویه ۲۰۲۴ معرفی شد، قرار بود کارهای مختلف کاربر را به نمایندگی از او انجام دهد. شرکت سازنده مدعی بود کمی پس از رونمایی، توانسته ۱۰۰ هزار دستگاه از آن را به فروش برساند.

با وجود این، آمار بالای فروش اولیه به‌معنای کیفیت بالای محصول نبود. بررسی‌های اولیه، این گجت را محصولی نیمه‌کاره توصیف کردند که عملکردی ناپایدار داشت و پشتیبانی آن از سرویس‌های کاربردی بسیار محدود بود.

البته این شرکت تسلیم نشده و به انتشار به‌روزرسانی‌ها برای R1 ادامه داده است و اکنون آن را به‌عنوان یک کنترل‌کننده رایانه با توانایی اجرای تسک‌های ایجنتی معرفی می‌کند. سازندگان همچنین پروژه سخت‌افزاری جدیدی تحت عنوان «Project Cyberdeck» را کلید زده‌اند که هدف آن ساخت دستگاهی قابل حمل برای کدنویسی شهودی و تعاملی (Vibe Coding) است.

اپلیکیشن صوتی Huxe

پلتفرم صوتی Huxe برنامه‌ای متکی بر هوش مصنوعی بود که توسط توسعه‌دهندگان پیشین پروژه NotebookLM گوگل ساخته شد تا متون نوشتاری را به پادکست‌های صوتی گفتگو‌محور و جذاب تبدیل کند.

این استارتاپ در مه ۲۰۲۶ تعطیل شد؛ بخشی از این ناکامی به ورود پلتفرم‌های غول‌پیکر به این بازار و ارائه قابلیت‌های مشابه به مخاطبان میلیونی‌شان بازمی‌گشت. برای نمونه، اسپاتیفای ابزارهای صوتی هوش مصنوعی خود را با سرعتی بالا گسترش داد و مجالی برای رقابت باقی نگذاشت.

پلتفرم Yupp

سرویس Yupp محصولی جالب در دنیای هوش مصنوعی به حساب می‌آمد: محیطی آزمایشی و رایگان که به کاربران امکان می‌داد پاسخ‌های صدها مدل هوش مصنوعی را در کنار یکدیگر مقایسه کنند. کاربران همچنین می‌توانستند به پاسخ‌ها رأی دهند و از این طریق ارز دیجیتال پاداش بگیرند.

این پلتفرم در اوج فعالیت خود به کاربران اجازه می‌داد بیش از ۸۰۰ مدل مختلف، از جمله مدل‌های متعلق به شرکت‌های OpenAI، گوگل و Anthropic را ارزیابی کنند. اما به گفته بنیان‌گذاران، Yupp هرگز نتوانست به تناسب پایدار میان محصول و بازار برای ادامه حیات دست یابد و این پلتفرم در مارس ۲۰۲۶ به فعالیت خود پایان داد.

سرویس Figgs AI

پلتفرم Figgs AI بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ فعالیت می‌کرد و به کاربران این امکان را می‌داد که شخصیت‌های هوش مصنوعی سفارشی برای نقش‌آفرینی و داستان‌سرایی بسازند و با آن‌ها تعامل داشته باشند. این سرویس توانست بیش از یک میلیون کاربر جذب کند؛ اما توسعه‌دهندگان اعلام کردند رایگان نگه‌داشتن خدمات به دلیل هزینه‌های سنگین پردازشی امکان‌پذیر نیست و به همین دلیل پروژه را متوقف کردند.

پلتفرم Character.ai

استارتاپ Character.ai در سال ۲۰۲۱ توسط دو تن از پژوهشگران پیشین گوگل، یعنی نوام شازیر و دانیل دی فریتاس، تأسیس شد و با امکان گفتگو با ربات‌های قابل شخصی‌سازی که بسیاری از آن‌ها بر اساس چهره‌های مشهور یا شخصیت‌های داستانی شبیه‌سازی شده بودند، به یکی از پرمخاطب‌ترین برنامه‌های هوش مصنوعی تبدیل شد. این استارتاپ در سال ۲۰۲۳ با ارزش‌گذاری یک میلیارد دلاری موفق به جذب ۱۵۰ میلیون دلار سرمایه شد. سال بعد، طبق گزارش‌ها گوگل با پرداخت مبلغ خیره‌کننده ۲٫۷ میلیارد دلار برای دریافت مجوز فناوری این استارتاپ، بنیان‌گذاران آن را مجدداً به استخدام خود درآورد و شرکت نوپا را بدون رهبران اصلی‌اش به حال خود رها کرد.

پس از آن، مشکلات پیاپی به سراغ این شرکت آمدند. خانواده‌های متعددی با طرح شکایت ادعا کردند که تعامل با این چت‌بات‌ها در خودکشی و آسیب رساندن نوجوانان به خود نقش داشته است. از سوی دیگر، شرکت دیزنی نیز به دلیل استفاده بدون مجوز از شخصیت‌های داستانی خود، اخطاریه رسمی و دستور توقف صادر کرد. پلتفرم Character.ai در اواخر سال گذشته دسترسی کاربران زیر ۱۸ سال به چت‌های آزاد را ممنوع کرد و در اوایل سال ۲۰۲۶ همراه با گوگل با پرداخت غرامت برای حل‌وفصل بخشی از پرونده‌ها موافقت نمود. اما این اقدامات کافی نبود و این شرکت در اوایل ماه اکتبر با اشاره به موانع حقوقی، نظارتی و هزینه‌های عملیاتی اعلام ورشکستگی کرد. در چرخشی طنزآمیز، دیزنی اکنون به‌عنوان اولین خریدار، پیشنهادی ۲۰ میلیون دلاری برای دریافت مجوز بخشی از دارایی‌های فکری این شرکت ارائه داده است. فعالیت برنامه فعلاً در جریان این فرایند قانونی ادامه دارد و پیش‌بینی می‌شود فروش دارایی‌ها تا اواخر نوامبر یا اوایل دسامبر تکمیل شود.