قمار غول‌های فناوری روی بتن و سیلیکون: هوش مصنوعی چطور موتور محرک اقتصاد آمریکا شد؟

کیلا کاسکی زمینی را که از پدربزرگ و مادربزرگش به ارث برده بود، به یک پارک کاروان و ون‌های مسافرتی (RV) برای اسکان کارگران ساختمانی دیتاسنتر ۲۷ میلیارد دلاری هایپریون (Hyperion) متعلق به شرکت متا تبدیل کرده است؛ مگاپروژه‌ای عظیم که در منطقه‌ای روستایی در پریش ریچلند واقع در شمال شرقی لوئیزیانا قد علم می‌کند. با این حال، او به‌خوبی می‌داند که اقامت این کارگران همیشگی نخواهد بود.

پیش از آنکه پارک کاروان «ساوت استوارت» بتواند در فاصله حدود ۲۵ دقیقه‌ای از محل پروژه افتتاح شود، کاسکی مجبور شد موانع و مقررات منطقه‌بندی را پشت سر بگذارد و دوش‌ها و سرویس‌های بهداشتی متعددی احداث کند. ۱۲ جایگاه اختصاصی این پارک به‌سرعت پر شدند و تا همین بهار، روزانه درخواست‌های جدیدی برای اقامت ثبت می‌شد. او در ماه مارس در گفت‌وگو با نشریه فورچون گفت: «شاید بعد از رفتن کارگران، اینجا دوباره به همان زمین خالی و بی‌استفاده تبدیل شود؛ اما امیدوارم در طول دو سال آینده و تا زمانی که کارگران اینجا حضور دارند، این پروژه دخل‌وخرج خودش را درآورد و سودآور باشد.»

شرکت‌های بزرگ در حال حاضر با سرعتی بی‌سابقه پول‌های خود را به پای دیتاسنترهایی مانند هایپریون می‌ریزند؛ سرعتی که تقریباً از هر بخش دیگری در اقتصاد آمریکا پیشی گرفته و همین مخارج سرسام‌آور، اکنون بخش بزرگی از رشد اقتصادی این کشور را جلو می‌برد. بر اساس گزارش اداره آمار آمریکا که اخیراً منتشر شد، شرکت‌های خصوصی در ماه اوت با نرخ سالانه حدود ۸۵ میلیارد دلار مشغول ساخت دیتاسنتر بوده‌اند که جهشی ۷۳ درصدی را نسبت به سال قبل نشان می‌دهد. همچنین طبق محاسبات پژوهشگران بانک فدرال رزرو سنت لوئیس، هزینه‌کرد کسب‌وکارها روی تجهیزات، نرم‌افزار، تحقیقات و دیتاسنترهای مرتبط با هوش مصنوعی، عامل ۳۹ درصد از کل رشد اقتصادی آمریکا در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۵ بوده است؛ سهمی به‌مراتب بزرگ‌تر از هزینه‌های مشابه در اوج دوران حباب دات‌کام در سال ۲۰۰۰.

اما نکته تأمل‌برانگیز اینجاست که این رشد اقتصادی، از خرید انبوه تراشه‌ها و بتن‌ریزی‌های گسترده برای موجی از هوش مصنوعی سرچشمه می‌گیرد که هنوز محصول یا خدمت ملموس و سودآوری در مقیاس بزرگ به فروش نرسانده است. سه اقتصاددان هیئت‌مدیره فدرال رزرو که تأثیرات هوش مصنوعی بر اشتغال و بهره‌وری را زیر نظر دارند، در ماه ژوئیه در یادداشتی تحلیلی نوشتند که شواهد موجود «بیش‌تر با فاز ساخت زیرساخت همخوانی دارد» تا آغاز موج بیکاری و تعدیل نیرو. در نتیجه، بخش بزرگی از رشد اقتصادی اخیر آمریکا به این گره خورده که شرکت‌ها هر سال دلارهای بیشتری را به پای هوش مصنوعی بریزند. اگر این شتاب کند شود، غول‌های فناوری تنها کسانی نخواهند بود که تاوان پس می‌دهند؛ نیروهای ساختمانی شغل خود را از دست می‌دهند، خانواده‌ها ناچار می‌شوند قبوض برقی را بپردازند که برای دیتاسنترها احداث شده و بانک‌هایی که برای ساخت آن‌ها وام داده‌اند، متحمل زیان‌های کمرشکن خواهند شد.

ساخت دیتاسنترها؛ تنها صنعتی که کارگران ساختمانی را سر کار نگه داشته است

در حالی که شرکت‌ها پروژه‌های ساخت دفاتر کار، انبارها و هتل‌های جدید را متوقف یا محدود کرده‌اند، ساخت دیتاسنترها تنها سنگری است که نیروهای ساختمانی را همچنان مشغول به کار نگه می‌دارد. بر اساس گزارش اداره آمار، تا همین اوت ۲۰۲۵ شرکت‌ها برای ساخت دفاتر اداری اندکی بیش‌تر از دیتاسنترها خرج می‌کردند؛ اما تا اوت امسال، هزینه‌کرد آن‌ها روی دیتاسنترها به تقریباً دو برابر دفاتر اداری رسیده است.

در این بازار، پیمانکارانی که موفق به جذب پروژه‌های دیتاسنتر شده‌اند، تنها شرکت‌هایی هستند که همچنان به استخدام نیروهای جدید ادامه می‌دهند. انجمن پیمانکاران عمومی آمریکا (یک تشکل صنفی سازندگان) تابستان امسال از شرکت‌های عضو خود نظرسنجی کرد؛ ۶۰ درصد از شرکت‌هایی که طی یک سال گذشته روی دیتاسنتر کار کرده بودند، گفتند نیروی کار جدید اضافه کرده‌اند، در حالی که این رقم برای شرکت‌های دیگر تنها ۳۶ درصد بود. سازندگان دیتاسنتر با پرداخت دستمزدهای بالا‌تر در حال ربودن نیروهای ماهر از سایر بخش‌ها هستند و حدود نیمی از آن‌ها گفته‌اند فشار مضاعفی برای افزایش حقوق احساس می‌کنند. در نتیجه، نیروی باتجربه آزاد در بازار به‌شدت نایاب شده است؛ به طوری که بر اساس داده‌های اشتغال فدرال، نرخ بیکاری کارگران ساختمانی در ماه اوت به ۳.۱ درصد رسید که کم‌ترین رقم در ۲۶ سال گذشته به حساب می‌آید.

در منطقه پریش ریچلند، این تب ساخت‌وساز کسب‌وکارهایی مانند پارک کاسکی را پررونق نگه داشته، اما با اتمام ساختمان‌ها، بیش‌تر این فرصت‌های شغلی دود می‌شوند و به هوا می‌روند. در ماه مارس حدود ۳,۷۰۰ کارگر در این سایت مشغول کار بودند، اما متا اعلام کرده است که پس از بهره‌برداری کامل پردیس، این مجموعه تنها از بیش از ۵۰۰ شغل ثابت پشتیبانی خواهد کرد. وقتی تیم‌های اجرایی کوچ کنند، پارک‌های ون و سایر کسب‌وکارهایی که مثل قارچ دور این پروژه روییده‌اند، باید به فکر پیدا کردن مشتریان جدیدی باشند.

هزینه‌های هوش مصنوعی که برای نجات اقتصاد باید مدام رکورد بشکنند!

شرکت‌ها سال گذشته همچنان ارقام نجومی صرف هوش مصنوعی کردند، اما با این وجود، شتاب اثرگذاری آن بر رشد اقتصادی نزدیک به دوسوم افت کرد. قاعده اقتصاد این است که هزینه‌کرد تنها زمانی به رشد اضافه می‌کند که شرکت‌ها نسبت به سه‌ماهه قبلی پول بیشتری خرج کنند. به گفته محققان فدرال رزرو سنت لوئیس، مخارج مرتبط با هوش مصنوعی در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۵ توانست ۱.۳ واحد درصد به نرخ رشد آمریکا اضافه کند، اما این رقم تا سه‌ماهه سوم به کم‌تر از نیم واحد درصد سقوط کرد؛ زیرا شرکت‌ها اگرچه هنوز ولخرجی می‌کردند، اما شتاب افزایش بودجه خود را کاهش دادند. اقتصاددانان فدرال رزرو دریافته‌اند که تا اوایل سال ۲۰۲۶، این موج توسعه «همچنان با سرعتی بالا رشد می‌کند»، اما برای تداوم رشد اقتصادی، هزینه‌کرد هر سال باید رکورد سال قبل را پشت سر بگذارد.

شرکت‌هایی که سنگین‌ترین چک‌ها را می‌کشند، هم‌اکنون تقریباً تمام درآمد نقدی خود را دود می‌کنند! متا در سه‌ماهه دوم از هر یک دلاری که به دست آورد، تنها حدود دو سنت را نزد خود نگه داشت؛ چرا که از مجموع ۳۱.۹ میلیارد دلار درآمد نقدی، ۳۱.۱ میلیارد دلار آن را صرف ساختمان‌ها و تجهیزات کرد. متا پیش‌بینی می‌کند امسال بین ۱۳۰ تا ۱۴۵ میلیارد دلار هزینه کند و برای تأمین مالی این سرمایه‌گذاری سرسام‌آور، دست به استقراض زده و روند بازخرید سهام را که سهامداران به آن عادت کرده بودند متوقف ساخته است. متا در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵ معادل ۱۰.۲ میلیارد دلار صرف بازخرید سهام خود کرده بود، اما در نیمه اول امسال این رقم به صفر رسید، در حالی که بدهی بلندمدت آن طی این شش ماه با ۲۵ میلیارد دلار جهش، به ۸۳.۷ میلیارد دلار رسیده است.

غول‌هایی مثل متا در عمل روی فروش محصولاتی در دنیای هوش مصنوعی قمار کرده‌اند که سال‌ها تا تجاری‌سازی واقعی فاصله دارند؛ و شکاف میان مخارج جاری آن‌ها و درآمدهای مورد انتظار هوش مصنوعی هر روز عمیق‌تر می‌شود. شرکت مشاوره بین اند کامپنی (Bain) ماه گذشته تخمین زد که مخارج زیرساخت هوش مصنوعی در جهان تا سال ۲۰۳۱ می‌تواند به سالانه ۱.۵ تریلیون دلار برسد؛ و اگر این پیش‌بینی درست باشد، سالانه به حدود ۶ تریلیون دلار فروش محصولات هوش مصنوعی نیاز خواهد بود تا این هزینه‌ها جبران شوند!

پیامدهای ترمز هوش مصنوعی برای پیمانکاران و بانک‌ها؛ دومینوی زیان

مایکروسافت پیشاپیش به سرمایه‌گذاران خود اطمینان داده است که اگر این درآمدها محقق نشود، می‌تواند خیلی سریع ترمز هزینه‌هایش را بکشد. زمانی که یک تحلیلگر پرسید اگر دیتاسنترها و تراشه‌ها دچار مازاد ظرفیت شوند مایکروسافت چطور از خود محافظت می‌کند، امی هود (مدیر ارشد مالی این شرکت) گفت که قبل از هر چیز خرید تراشه‌ها را متوقف خواهد کرد. او توضیح داد: «اگر محیط تقاضا دستخوش تغییر شود، شما به‌راحتی سرعت هزینه‌کرد در بزرگ‌ترین بخش یعنی بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته (COGS) را کم می‌کنید. سرمایه‌گذاری روی زمین و ساخت دیتاسنتر بسیار منعطف است و زمان‌بندی بخش اعظمی از آن، به‌خصوص در فاز ساخت‌وساز، قابل تغییر خواهد بود.» هرچند این انعطاف‌پذیری حاشیه سود مایکروسافت را نجات می‌دهد، اما به این معناست که کارگران و تیم‌های سازنده دیتاسنتر در خط مقدم اخراج و بیکاری قرار خواهند گرفت.

از سوی دیگر، خانواده‌های ساکن ایالت ویرجینیا همین حالا هم دارند تاوان خطوط انتقال و نیروگاه‌هایی را پس می‌دهند که منحصراً برای تأمین برق دیتاسنترها ساخته شده‌اند؛ چه دیتاسنترهای جدیدی از راه برسند و چه نرسند! طبق برنامه انرژی ۲۰۲۶ ویرجینیا، دیتاسنترها در سال گذشته حدود ۳۱ درصد از کل برق این ایالت را بلعیده‌اند. شرکت PJM که شبکه برق منطقه‌ای را مدیریت می‌کند، به نیروگاه‌ها هزینه آماده‌باش پرداخت می‌کند تا در صورت نیاز فوراً وارد مدار شوند؛ رقمی که این شبکه پرداخت می‌کند بین ژوئن ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۱۵ برابر افزایش یافته، زیرا PJM انتظار ورود دیتاسنترهای بیشتری را به مدار داشت. در نتیجه، میانگین قیمت برق شهروندان ویرجینیا از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ معادل ۴.۶ درصد افزایش یافت که از نرخ تورم هم تندتر بود. از ماه ژانویه، تعرفه جدیدی اعمال خواهد شد که بزرگ‌ترین مشترکان را ملزم می‌کند حداقل ۸۵ درصد از ظرفیت درخواستی خود از شبکه را پرداخت کنند، حتی اگر مصرف واقعی‌شان کم‌تر باشد. بدین ترتیب مردم عادی دیگر تاوان خطوط برقی را که برای پروژه‌های نیمه‌کاره احداث شده نمی‌دهند؛ هرچند این تصمیم پول‌هایی را که قبلاً از جیب مردم رفته زنده نخواهد کرد.

بانک‌ها و سرمایه‌گذاران اوراق قرضه نیز شریک این خسارت‌ها خواهند بود. بر اساس برآورد مورگان استنلی که بانک مرکزی انگلستان در گزارش کمیته سیاست مالی خود آورده است، بدهی‌های منتشرشده در سراسر جهان برای پروژه‌های هوش مصنوعی تا اوایل سپتامبر به حدود ۴۵۰ میلیارد دلار رسید که بیش از دو برابر کل بدهی‌های سال ۲۰۲۵ است؛ شرایطی که از افزایش ریسک بروز بحران هم‌زمان در بخش‌های مختلف سیستم مالی حکایت دارد. استین ون نیوربرگ، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در گفت‌وگو با مؤسسه بروکینگز خاطرنشان کرد که حدود ۱.۴ تریلیون دلار بدهی برای تأمین مالی دیتاسنترها شکل گرفته و بانک‌ها نیمی از این بدهی‌ها را در ترازنامه خود دارند. برخی از این پروژه‌ها تقریباً به طور کامل با پول قرضی تأمین مالی شده‌اند. او تصریح کرد: «وقتی اهرم بدهی شما ۹۰ درصد است، اگر جریان نقدی فقط ۱۰ درصد افت کند، ارزش دارایی‌های پایه بدهی آسیب می‌بیند.» او هشدار داد در صورت وقوع چنین زیانی برای بانک‌ها، آتش بحران «به سایر بخش‌های اقتصاد که نیازمند دریافت تسهیلات و اعتبار بانکی هستند سرایت خواهد کرد.»

کارگران ساختمانی اولین کسانی خواهند بود که این رکود را با تمام وجود حس می‌کنند، زیرا پروژه‌های جایگزین چندانی برای استخدام آن‌ها وجود ندارد. بر اساس داده‌های اداره آمار آمریکا، از ژانویه تا اوت، سرمایه‌گذاری شرکت‌های خصوصی روی ساخت کارخانه‌ها در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۵ معادل ۲۲.۲ درصد افت داشته و در ماه اوت، نرخ احداث کارخانه‌های تولید رایانه و ادوات الکترونیکی به نصف سرعت سال گذشته سقوط کرده است. در این میان، طبق آمار‌های ساخت‌وساز، تنها ساخت دیتاسنترها بوده که از ماه آوریل هر ماه صعودی بوده است. اما وقتی این صعود متوقف شود، کارگرانی شبیه به حاضران در پارک کاروان کاسکی باید در بازاری به دنبال شغل جدید بگردند که ساخت کارخانه‌ها، انبارها، دفاتر اداری و هتل‌ها در آن از پیش در سراشیبی رکود افتاده است.