سرمایه‌گذاری سرسام‌آور در هوش مصنوعی وارد فاز «پول کجاست؟» شد؛ زنگ خطر شکاف ۱ تریلیون دلاری!

تب توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی وارد فاز «پول کجاست؟» شده است: صداهای هشدارآمیز روزبه‌روز بلند‌تر به گوش می‌رسند مبنی بر اینکه سرعت سرسام‌آور خرج کردن پول برای این فناوری، فرسنگ‌ها از پولی که واقعاً به جیب شرکت‌ها سرازیر می‌شود جلو زده است؛ وضعیتی که دست‌کم تا مدتی کماکان پایدار خواهد بود.

چرا اهمیت دارد: با توجه به اینکه بخش اعظمی از اقتصاد به پای شرط‌بندی وال‌استریت و غول‌های فناوری روی هوش مصنوعی ریخته شده، اگر این پیش‌بینی‌ها درست از آب درنیایند، ممکن است همه‌چیز با تلخی و ناامیدی سنگینی تمام شود.

تازه‌ترین آمار و ارقام: تحلیل جدید دو تن از اقتصاددانان سرشناس دانشگاه استنفورد نشان می‌دهد میان هزینه‌کرد غول‌های فناوری ابری (شامل آلفابت، آمازون، متا، مایکروسافت، اوراکل و اسپیس‌ایکس) و درآمدهای حاصل از هوش مصنوعی از سال ۲۰۲۴ تاکنون، یک شکاف عظیم نزدیک به ۱ تریلیون دلار دهان باز کرده است.

• این اقتصاددانان تأکید دارند که زمان برای اینکه این سرمایه‌گذاری‌های نجومی بالاخره به بار بنشینند و به سوددهی برسند، به سرعت در حال اتمام است.

زوم دقیق‌تر روی ماجرا: دلیل اصلی این چالش آن است که بخش عمده‌ای از بودجه غول‌های فناوری، صرف خرید پردازنده‌ها و تراشه‌هایی می‌شود که حداکثر پس از حدود ۵ سال بخش عمده ارزش و کارایی خود را از دست می‌دهند.

• جرد برنشتاین و رایان کامینگز، اقتصاددانان مؤسسه تحقیقات سیاست اقتصادی استنفورد در این باره می‌نویسند: «اگر ارزیابی ما درست باشد، کاسه صبر سرمایه‌گذاران به زودی لبریز خواهد شد و بسته به اینکه با چه سرعتی به سوی درهای خروج هجوم ببرند، حباب بازار یا می‌ترکد یا به آرامی بادش خالی می‌شود.»

• یافته‌های آن‌ها نشان می‌دهد شرکت‌ها برای اینکه حساب‌وکتاب این پروژه‌ها جور دربیاید، باید در سال آینده و تک‌تک سال‌های دهه پیش‌رو، درآمدهای هوش مصنوعی خود را ۳ یا ۴ برابر کنند؛
• اتفاقی که اگرچه محال نیست، اما دست‌کم می‌توان گفت فوق‌العاده دشوار و دور از دسترس به نظر می‌رسد.

نقطه حساس و چالش‌برانگیز: این مدل تحلیلی با این فرض طراحی شده که هزینه تأمین سرمایه جهش چشمگیری نخواهد داشت؛ این در حالی است که همین حالا نیز نرخ‌های بهره روندی صعودی را طی می‌کنند.

دیدگاه سایر کارشناسان: این دو اقتصاددان استنفورد تنها کسانی نیستند که زنگ خطر را به صدا درآورده‌اند.

• بررسی اخیر کارشناسان مؤسسه مالی گلدمن ساکس (Goldman Sachs) نیز گویای آن است که درآمدهای حاصل از هوش مصنوعی برای این غول‌ها، هنوز حتی به کف رقمی که صرفاً برای سر‌به‌سر شدن مخارج سرمایه‌ای (Capex) نیاز دارند هم نرسیده است. (منظور از مخارج سرمایه‌ای، بودجه هنگفتی است که خرج خرید تراشه‌ها، احداث دیتاسنترها و تجهیزات فیزیکی برای افزایش ظرفیت پردازشی می‌شود.)
• البته این بانک وال‌استریتی چشم‌انداز روشن‌تری دارد و پیش‌بینی می‌کند این شرکت‌ها سرانجام رنگ بازگشت سودآور سرمایه‌هایشان را خواهند دید.

در همین حین در دنیای استارتاپ‌ها: افشای اطلاعات مالی استارتاپ پیشرو آنتروپیک (Anthropic) نیز تصویر مشابهی را به نمایش می‌گذارد؛ درآمدهای این شرکت با سرعت موشکی در حال انفجار است، اما هزینه‌های آن هم سر به فلک می‌کشد. طبق گزارش رویترز بر اساس پیش‌نویس امیدنامه عرضه اولیه، درآمد آنتروپیک در سال گذشته ۴.۶ میلیارد دلار بوده، اما زیان عملیاتی آن به حدود ۲ برابر این رقم رسیده است.

• با این حال، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد درآمدهای امسال آنتروپیک فراتر از این ارقام خواهد بود؛ به طوری که برآورد سالانه درآمد این استارتاپ در سه‌ماهه دوم سال از مرز ۶۵ میلیارد دلار عبور کرده است.
• مدیران این شرکت همچنین به سرمایه‌گذاران اطمینان داده‌اند که به زودی سه‌ماهه‌های مالی به سوددهی رسیده را جشن خواهند گرفت.

به روایت آمار: حجم سرمایه‌ای که توسعه هوش مصنوعی می‌طلبد، ورای هر تجربه‌ای در تاریخ بشر است: طبق برآوردی که در اندیشکده بروکینگز ارائه شد، مجموع سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی تا سال ۲۰۳۲ به عدد خیره‌کننده ۱۰.۳ تریلیون دلار خواهد رسید.

• این بودجه سرسام‌آور معادل ۳.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی سالانه است؛ رقمی که رکوردهای تاریخی ساخت راه‌آهن سراسری آمریکا، شبکه بزرگراه‌ها، شبکه برق و خطوط ارتباطی را کاملاً در سایه قرار می‌دهد.

آنچه در آینده باید زیر نظر داشت: تمام خوش‌بینی‌ها بر این اصل استوار است که این پروژه‌ها در گذر زمان بازدهی خیره‌کننده‌ای خلق خواهند کرد؛ درست شبیه آنچه در بزنگاه‌های تاریخی گذشته مانند گسترش برق، خطوط راه‌آهن و اینترنت شاهد بودیم. با این همه، شاید ثمر دادن این درخت بسیار طولانی‌تر از انتظارات اولیه زمان ببرد.

• اقتصاددانان دانشگاه استنفورد گوشزد می‌کنند که چندین دهه طول کشید تا منافع حاصل از برقی شدن صنایع، واقعاً وارد خطوط تولید و کارخانه‌ها شود.
• حباب سهام دات‌کام در اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی نیز دقیقاً زمانی ترکید که سرمایه‌گذاران پی بردند رسیدن به سودهای واقعی، بسیار دور‌تر و دست‌نیافتنی‌تر از تصورات خوش‌بینانه‌شان بوده است.

کلام آخر: رایان کامینگز در پایان خاطرنشان می‌کند: «آیا همه این بازیگران در نهایت می‌توانند این سرمایه‌گذاری‌ها را به تجارتی پول‌ساز بدل کنند؟ گمان می‌کنم پاسخ مثبت است.»

• «البته نمی‌توان با قطعیت گفت کدام شرکت‌ها پیروز این میدان خواهند بود، اما مطمئنم در آینده تریلیون‌ها دلار سود برای بهره‌برداری وجود خواهد داشت؛ فقط نکته اینجاست که این سودها در چنین برنامه زمانی فشرده و فوق‌شتاب‌زده‌ای که برای توجیه مخارج فعلی عنوان می‌شود، به دست نخواهند آمد.»