از سوتی‌های نجومی تا ورود گوگل و آنتروپیک؛ آیا هوش مصنوعی بالاخره به داد وکلا می‌رسد؟

شرکت‌های هوش مصنوعی دارند سریع‌تر از سرعت جریمه شدن وکلا توسط دادگاه‌ها، ابزارهای خودشان را به آن‌ها می‌فروشند!

تا اینجای سال جاری میلادی، سه آزمایشگاه بزرگ از چهار قطب اصلی هوش مصنوعی دنیا، محصولاتی اختصاصی برای وکلا و حقوق‌دان‌ها معرفی کرده یا در حال بازاریابی آن هستند. گوگل در اواخر آگوست ابزار جدیدی به نام «جمینای سازمانی برای امور حقوقی» (Gemini Enterprise for Legal) را در همکاری آزمایشی با چهار مؤسسه حقوقی مطرح جهان کلید زد؛ آن هم سه ماه بعد از اینکه شرکت آنتروپیک بسته خدماتی خودش با نام Claude Legal Solutions را رونمایی کرده بود. ایلان ماسک هم بیکار ننشسته و آزمایشگاه هوش مصنوعی او در اسپیس‌ایکس (SpaceXAI) یک صفحه اختصاصی برای راهکارهای حقوقی در وب‌سایتش راه انداخته است.

این هجوم همه‌جانبه به خدمات حقوقی در حالی شدت گرفته که وکلا همچنان به خاطر ارائه لوایح حاوی قوانین و احکام خیالی تولیدشده توسط هوش مصنوعی، توبیخ و با جریمه‌های سنگین نقدی مواجه می‌شوند. به عنوان مثال، در ماه ژوئن، دادگاه کانون وکلای انتاریو وکیلی به نام شهریار مظاهری را به دلیل ارائه دادخواست‌هایی تنظیم‌شده با مدل گراک (Grok) که پر از پرونده‌ها و ارجاعات کاملاً جعلی بود، ده‌ها هزار دلار جریمه کرد. پایگاه داده دیمین شارلوتین، پژوهشگر این حوزه، تا امروز نزدیک به ۲ هزار مورد از چنین پرونده‌هایی را در سراسر دنیا ثبت کرده که بیش از ۸۰۰ وکیل و ۱۱۰۰ شاکی مستقل را درگیر خود کرده است.

وکلا همچنان در دام محتوای بی‌کیفیت و جعلی هوش مصنوعی می‌افتند

کانون وکلای انتاریو دسامبر گذشته متوجه شد که مظاهری برای نوشتن لایحه استیناف یکی از موکلانش از نسخه قدیمی‌تر گراک استفاده کرده بود. طبق اسناد دادگاه، این کار باعث ساخته شدن ارجاعات خیالی و جعل اصول و مواد قانونی شد. دادگاه در حکم ماه ژوئن خود، مظاهری را به پرداخت ۳۱ هزار و ۱۵۰ دلار محکوم کرد و قاضی‌ها به صراحت متذکر شدند که یک مدل زبانی بزرگ «نه ظرافت‌های پرونده را درک می‌کند، نه قدرت قضاوت دارد و نه از قطب‌نمای اخلاقی بهره می‌برد؛ بلکه ذاتاً شدیداً مستعد این است که به جای اعتراف به ندانستن، هر جوابی—هرچند غلط—تحویل کاربر بدهد». قاضی‌ها محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی او را رسماً «مهملات» توصیف کردند.

جالب اینجاست که حتی مؤسسه حقوقی پرآوازه سالیوان و کرامول (Sullivan & Cromwell)—یکی از ثروتمندترین و معتبرترین غول‌های وکالت در ایالات متحده که به وکلای تازه‌کار سال اولی‌اش حقوق پایه ۲۲۵ هزار دلاری پرداخت می‌کند—هم از این رسوایی در امان نمانده است. این شرکت پس از آنکه مشخص شد در یک دادخواست ورشکستگی ارائه‌شده به قاضی مارتین گلن، ۴۲ مورد جعل و دروغ‌بافی ناشی از هوش مصنوعی وجود داشته، در ماه آوریل یک نامه اضطراری به دادگاه حوزه جنوبی نیویورک فرستاد. تنها در دادگاه‌های کانادا، پرونده‌های گزارش‌شده شامل ارجاعات جعلی هوش مصنوعی از ۷ مورد در سال ۲۰۲۴ به ۸۶ مورد در سال ۲۰۲۵ جهش کرده و فقط در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ به ۳۹ مورد دیگر رسیده است.

البته پیش از اینکه این غول‌های هوش مصنوعی وارد کارزار ابزارهای حقوقی شوند، استارتاپ DoNotPay در اوایل سال ۲۰۲۳ پس از تهدید کانون‌های وکلا به پیگرد کیفری، برنامه خود برای فرستادن یک «وکیل رباتیک هوش مصنوعی» به جلسه دادگاه را به کلی لغو کرده بود.

ساخته شده برای اعتبارسنجی و تطبیق دقیق اسناد

گوگل و آنتروپیک هر دو تأکید دارند که محصولات حقوقی جدیدشان مخصوص اعتبارسنجی دقیق ساخته شده‌اند. محصول گوگل به جای اینکه صرفاً به داده‌های آموزشی خود مدل تکیه کند، پرسش‌ها را از طریق رابط‌ها و اتصال‌دهنده‌ها (Connectors) به پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر حقوقی مثل Everlaw و NetDocuments هدایت می‌کند. توماس کوریان، مدیرعامل گوگل کلود، هنگام رونمایی این سرویس گفت: «اطمینان از اینکه تک‌تک مراحل این گردش‌کارهای ایجنتی دقیق، مستند و متکی بر منابع معتبر حقوقی باشند، حیاتی است.» چهار مؤسسه حقوقی غول‌پیکر دنیا یعنی Gottlieb، Freshfields، Weil و Williams & Connolly در دوره آزمایشی این محصول همکاری دارند.

آنتروپیک هم مسیر مشابهی را با محصول Claude Legal Solutions در پیش گرفته است؛ این ابزار شامل ۲۰ اتصال‌دهنده به پلتفرم‌های حقوقی و ۱۲ پلاگین آماده است. این آزمایشگاه ادعا کرده که مدل کلاود Opus 4.7 در بنچمارک استدلال حقوقی BigLaw Bench امتیاز ۹۰.۹ درصدی کسب کرده و مؤسسات بزرگی مثل Freshfields و Quinn Emanuel از مشتریان آن هستند. تفاوت اساسی این سیستم‌های نوین با افتضاح پرونده مظاهری در این است که مدل‌ها به جای اینکه ارجاعات و مواد قانونی را از حافظه خود تولید کنند، آن‌ها را مستقیماً از منابع رسمی، تأییدشده و مستند استخراج می‌کنند.

در این میان، راهکار حقوقی مجهز به مدل گراک از سوی SpaceXAI رزومه چندان محکمی ارائه نداده است. هرچند وبلاگ Cursor پیش‌تر ادعا کرده بود مدل گراک ۴.۵ برای «امور مالی، کارهای حقوقی یا هر کاری که با کامپیوتر انجام می‌دهید» مناسب است، اما بیانیه بعدی SpaceXAI بیشتر روی «کدنویسی، وظایف ایجنتی و کارهای دانشی» مانور داد و هیچ اشاره‌ای به کاربردهای حقوقی نکرد. علاوه بر این، در صفحه معرفی آن هیچ سازوکار یا معماری مشخصی برای ردیابی احکام به منابع دست‌اول ارائه نشده است. اسپیس‌ایکس در ۱۵ آگوست رسماً استارتاپ Cursor را با رقم ۶۰ میلیارد دلار تصاحب کرد تا بازاریابی این ادیتور کد را زیر پرچم گراک بیاورد.

مسئولیت صحت اطلاعات، همچنان با شخص وکیل است

در پژوهشی که در سال ۲۰۲۴ توسط آزمایشگاه RegLab دانشگاه استنفورد انجام شد، مشخص شد که حتی پلتفرم‌های حقوقی تخصصی مثل LexisNexis و Westlaw نرخ توهمی بین ۱۷ تا ۳۳ درصد دارند. هنوز هیچ ارزیابی مستقل مشابهی روی ابزارهای حقوقی تازه گوگل یا آنتروپیک انجام نشده است.

بر اساس مقررات کانون‌های وکلا، وظیفه بررسی و تطبیق صحت تمام ارجاعات و مستندات دادخواست، چه با هوش مصنوعی تولید شده باشند چه بدون آن، مستقیماً بر عهده وکیل امضاکننده پرونده است. جریمه ۳۱ هزار دلاری وکیل کانادایی هم به دلیل اصل استفاده از هوش مصنوعی نبود، بلکه به خاطر بررسی نکردن خروجی آن اعمال شد. این مسئولیت حرفه‌ای هرگز تغییر نخواهد کرد؛ چه ابزارهای هوش مصنوعی فوق‌العاده پیشرفته شوند و چه شرکت‌های ارائه‌دهنده انبوهی از تدابیر امنیتی را در دل آنها جا داده باشند.