چه زمانی باید از هوش مصنوعی برای جستجو در وب استفاده کنیم و چه زمانی به سراغ گوگل برویم؟

اگر تا به حال با مدل‌هایی نظیر Claude، ChatGPT و Gemini کار کرده باشید، متوجه شده‌اید که این چت‌بات‌های هوش مصنوعی علاوه بر تمام قابلیت‌های دیگرشان، می‌توانند در وب نیز برای شما جستجو کنند. بسته به آنچه به دنبالش هستید، یافتن نتایج مرتبط‌تر از طریق یک چت‌بات گاهی بسیار ساده‌تر است؛ موضوعی که شاید دلیل اشتیاق بالای گوگل برای توسعه «حالت هوش مصنوعی» (AI Mode) در موتور جستجوی خود را به‌خوبی توجیه کند.

نسخه‌های جدید این ربات‌ها هنگام جستجو در وب، سازوکار جستجوی سنتی (که در عمل نوعی گوگل کردن از طرف شماست) را با دانشی که از داده‌های آموزشی خود به دست آورده‌اند ترکیب می‌کنند. در نهایت، تمام این اطلاعات در قالبی پیراسته، یکدست و به سبک آشنای هوش مصنوعی مولد بسته‌بندی شده و در اختیارتان قرار می‌گیرد.

اما تفاوت اصلی درست در همین لایه‌های هوش مصنوعی نهفته است که به جستجوی سنتی اضافه شده‌اند؛ تفاوتی که نشان می‌دهد جستجو با تکیه بر هوش مصنوعی همیشه و در همه شرایط بهترین گزینه نیست.

چه زمانی باید از هوش مصنوعی برای جستجو در وب استفاده کنیم؟

اگر به دنبال اطلاعاتی ساده و شناخته‌شده هستید (مانند ارتفاع برج امپایر استیت)، جستجو با هوش مصنوعی گزینه‌ای کاملاً مطمئن است. چنین اطلاعاتی نه‌تنها به‌راحتی در فضای آنلاین در دسترس قرار دارند، بلکه الگوهای احتمالاتی در مدل‌های زبانی بزرگ، احتمال ارائه پاسخ صحیح را به مرز قطعیت می‌رسانند.

برای بررسی‌های سریع و کلی، هوش مصنوعی عملکرد خوبی دارد. با این حال، هرچه پرسش شما ناشناخته‌تر و جزئی‌تر باشد، باید با دقت و وسواس بیشتری به پاسخ نگاه کنید. اگر موضوعی کمتر شناخته‌شده را جستجو کنید، مثلاً نام بازیگر نقش پنجم در یک سریال تلویزیونی گمنام، ممکن است در کل وب تنها یکی دو اشاره به آن وجود داشته باشد و هوش مصنوعی منبع نادرست را انتخاب کند.

یکی از یافته‌های مهم پژوهش اخیر دانشگاه استنفورد این است که وقتی هوش مصنوعی منبعی دقیق را پیدا می‌کند، در استخراج داده‌های درست از آن مهارت بسیار بالایی نشان می‌دهد. نقطه ضعف بزرگ مدل‌ها زمانی آشکار می‌شود که نمی‌توانند منابع موثق را پیدا کنند (خواه به این دلیل که منبعی وجود ندارد یا اینکه پرسش کاربر را اشتباه فهمیده‌اند) و با وجود این، پاسخی کاملاً مطمئن و قاطعانه تحویل می‌دهند.

جستجو با هوش مصنوعی زمانی که پرسشی پیچیده دارید و جستجوی استاندارد گوگل قادر به تحلیل کامل آن نیست، کاربرد درخشانی دارد؛ برای نمونه: «بهترین رستوران‌های سان‌فرانسیسکو را برای یک خانواده ۵ نفره معرفی کن که هزینه آن‌ها بیشتر از ۲۰۰ دلار نشود.» هوش مصنوعی می‌تواند در پاسخ به چنین درخواستی، منابع متعددی را بررسی و با یکدیگر ترکیب کند و پاسخی یکپارچه و ساختاریافته ارائه دهد؛ در حالی که جستجوی سنتی در وب تنها فهرستی از پیوندهای آبی‌رنگ پیش رویتان می‌گذارد که به احتمال زیاد رستوران‌های سان‌فرانسیسکو را صرفاً بر اساس معیارهایی ابتدایی رتبه‌بندی کرده‌اند.

با این حال، منابع اطلاعاتی همچنان نقشی حیاتی دارند. ربات‌های هوش مصنوعی هرگز به سان‌فرانسیسکو سفر نکرده‌اند و در آنجا غذا نخورده‌اند؛ بلکه صرفاً به دیدگاه‌های کاربران در وب تکیه می‌کنند که تجربه حضور در آنجا را داشته‌اند. در شرایطی که هیچ صفحه‌ای دقیقاً با خواسته شما همخوانی نداشته باشد، این ربات‌ها به سراغ کلمات مرتبط (مانند «مقرون‌به‌صرفه» یا «خانوادگی») می‌روند و پاسخی را بر همان اساس تولید می‌کنند.

برای پرسش‌هایی که داده‌های فراوانی درباره آن‌ها در اینترنت موجود است، مثل رستوران‌های سان‌فرانسیسکو، جستجو در وب به کمک هوش مصنوعی فوق‌العاده کاربردی به نظر می‌رسد. اما در مقاصد خلوت‌تر یا درخواست‌های بسیار خاص و نامتعارف (مثلاً «میزهای ناهارخوری به‌شکل ستاره»)، باید در مواجهه با نتایج احتیاط بیشتری به خرج دهید؛ زیرا نحوه اتصال اطلاعات توسط هوش مصنوعی در چنین مواردی از قطعیت و اعتبار کمتری برخوردار است.

بنابراین، با در نظر گرفتن این اصل که همواره باید نتایج را بازبینی کنید، جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی بهترین بازدهی را برای پرسش‌های متداولی دارد که اطلاعات دقیق و به‌روز فراوانی پیرامون آن‌ها در وب موجود است. چت‌بات‌های هوش مصنوعی هم از نظر پردازش پرسش‌ها و هم در زمینه دسته‌بندی و ترکیب پاسخ‌ها، ارتقای چشمگیری نسبت به جستجوی سنتی در گوگل به‌شمار می‌روند.

چه زمانی نباید از هوش مصنوعی برای جستجو در وب استفاده کنیم؟

ساختار مدل‌های زبانی بزرگ و ربات‌های مولد به‌گونه‌ای طراحی شده است که بهترین عملکرد خود را در بازنویسی، ترکیب و خلاصه کردن متن‌ها نشان می‌دهند؛ اما این فرایندها می‌توانند زمینه‌ساز بروز خطاهای مختلف نیز بشوند. چنانچه جستجوی شما به جزئیات دقیق نیاز دارد (مانند نقل‌قول مستقیم از یک چهره مشهور، آماری مشخص در یک گزارش یا مشخصات فنی یک دستگاه)، جستجوی سنتی در گوگل معمولاً نتیجه بهتری به‌همراه خواهد داشت.

مراجعه به گوگل و جستجو به شیوه سنتی در مواردی که مایلید کنترل کاملی بر منابع مورد استفاده داشته باشید نیز گزینه برتری محسوب می‌شود. سپردن کار جستجو به هوش مصنوعی بسیار راحت است، اما در این حالت شما کاملاً به این وابسته می‌شوید که ربات پرسش شما را درست درک کند، منابع مناسب را بیابد و سپس داده‌های صحیح را از دل آن‌ها استخراج نماید؛ این کار در زمان صرفه‌جویی می‌کند، اما سازوکاری مبهم‌تر و غیرشفاف دارد.

برای مثال، اگر وب‌سایت‌های موثقی را برای پیگیری اخبار فناوری می‌شناسید، می‌توانید در جستجوی سنتی به آن‌ها اولویت بدهید؛ کاری که هوش مصنوعی شاید به‌درستی از عهده آن برنیاید. پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو دریافته‌اند که ابزارهای جستجوی هوش مصنوعی گاهی منابع را صرفاً به این دلیل انتخاب می‌کنند که ارتباط ظاهری بیشتری با پرسش دارند، نه به این دلیل که از اعتبار و مرجعیت بالاتری برخوردارند.

این امر بدان معناست که اگر هوش مصنوعی تشخیص دهد یک وبلاگ شخصی تطابق کلمه‌ای بیشتری با پرسش شما دارد، ممکن است آن را به یک پایگاه تخصصی پزشکی و سلامت ترجیح دهد؛ انتخابی که شما در بررسی فهرست نتایج سنتی به‌ندرت مرتکب آن می‌شوید، چراکه همواره به سراغ معتبرترین و شناخته‌شده‌ترین گزینه‌ها می‌روید.

از دیگر حوزه‌هایی که جستجوی کلاسیک همچنان در آن‌ها برنده میدان است، می‌توان به اخبار فوری (که گاهی با تأخیر زمانی در واکشی اطلاعات توسط هوش مصنوعی همراه است) و جستجوهای حیاتی اشاره کرد که در آن‌ها هیچ جایی برای خطا وجود ندارد؛ موضوعاتی نظیر مسائل پزشکی و سلامت، مباحث حقوقی یا امور مالی و سرمایه‌گذاری.

اگر احساس می‌کنید استفاده از هوش مصنوعی برای جستجو ضرورت دارد، حتماً منابعی را که چت‌بات در متن پاسخ به آن‌ها پیوند داده است بارها بررسی کنید. در صورت وجود هرگونه تردید، می‌توانید مستقیماً از هوش مصنوعی بخواهید منبع دقیق اطلاعات را شفاف‌سازی کند تا مطمئن شوید پاسخ ارائه شده زاییده توهمات و ساخته ذهن مدل نیست.

جستجوی کلاسیک در گوگل نیز بی‌تردید ممکن است شما را به اطلاعات نادرست در وب برساند، اما در این حالت و بدون حضور یک چت‌بات واسطه، خودتان تسلط بسیار بیشتری برای تشخیص حقیقت، ارزیابی اعتبار منابع و درک صحت اطلاعات خواهید داشت. بنابراین، برای جستجوهایی که دقت و راستی‌آزمایی در آن‌ها بر سرعت و آسایش ترجیح دارد، روش سنتی جستجو در وب همچنان جایگاه بی‌بدیل خود را حفظ کرده است.