آزمایش بزرگ خودگردانی غول‌های هوش مصنوعی؛ طرح‌های جاه‌طلبانه آنتروپیک، ماسک و اوپن‌ای‌آی برای بازتوزیع ثروت

شرکت‌های پیشتاز در توسعه هوش مصنوعی به‌آرامی اما با گام‌هایی استوار، در حال شکل‌دادن به یک سازوکار خودگردان ملی هستند تا بر روند توسعه این فناوری و تأثیرات عمیق اجتماعی آن نظارت کنند.

• در شرایطی که دولت فدرال تا حد زیادی نظارت مستقیم را کنار گذاشته است، شرکت‌هایی مانند آنتروپیک، اوپن‌ای‌آی و دیگر بازیگران بزرگ این حوزه، خودتنظیم‌گری را در پیش گرفته‌اند و برنامه‌های اختصاصی خود را برای بازتوزیع ثروت حاصل از این انقلاب طراحی می‌کنند.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ از دوران بارون‌های صنعتی قرن نوزدهم آمریکا تاکنون، هیچ‌گاه چهره‌های شاخص صنعتی چنین نفوذ و قدرت فراگیری برای جهت‌دهی به جامعه و تصمیم‌گیری درباره نحوه خدمت ثروت‌های خصوصی‌شان به منافع عمومی در اختیار نداشته‌اند.

• در عصر مدرن، دولت واشینگتن این اختیارات را عمدتاً از مسیر قانون‌گذاری، دریافت مالیات و هزینه‌کردهای عمومی اعمال می‌کرد، اما اکنون زمین بازی در حال تغییر است.

تصویر کلان: دونالد ترامپ تمایلی به وضع قوانین نظارتی تازه ندارد. او در عوض، چارچوبی پایه‌ای را تأیید کرده است که به شرکت‌های هوش مصنوعی امکان می‌دهد خارج از نظارت رسمی نهادهای دولتی، بر خودشان و در صورت لزوم بر عملکرد یکدیگر نظارت کنند.

• شرکت‌های آنتروپیک، اوپن‌ای‌آی، گوگل، استارتاپ xAI ایلان ماسک، متا و انویدیا هرکدام در حال تدوین نسخه‌ای اختصاصی از این سازوکار هستند. این فرآیند کاملاً داوطلبانه است و اعتبار آن به اعتماد افکار عمومی به شرکت‌هایی گره خورده که از نظر وسعت اقتصادی با کشورهای صنعتی برابری می‌کنند و قرار است خودشان پلیس خود باشند.
• این شرکت‌ها وارد رقابتی نفس‌گیر برای دستیابی به ابرهوش مصنوعی (فراگیرتر از هوش انسانی) شده‌اند. همگی با سرعت تمام به جلو حرکت می‌کنند؛ حتی در شرایطی که رهبران آن‌ها، به‌ویژه در آنتروپیک، نسبت به خطرات فاجعه‌بار بالقوه و دگرگونی‌های عمیق اقتصادی هشدار می‌دهند.

• هم‌زمان، برخی از چهره‌های سرشناس هوش مصنوعی متعهد شده‌اند بخشی از ثروت کلان آینده خود را در خدمت افرادی خارج از دایره شرکت‌هایشان به کار بگیرند.

نگاهی دقیق‌تر: در حال حاضر دست‌کم سه دیدگاه رقیب برای تقسیم غنائم حاصل از رونق هوش مصنوعی شکل گرفته است؛ دیدگاه‌هایی که هرکدام پاسخی متفاوت به این پرسش می‌دهند که چه کسی باید این ثروت را مدیریت کند.

• آنتروپیک؛ تمرکز بر شرکت: آنتروپیک در آستانه عرضه اولیه سهام پر سر و صدای خود (IPO)، ۵ درصد از سهامش را به یک صندوق جدید منافع عمومی اختصاص داد؛ صندوقی که می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین نهادهای بشردوستانه در تاریخ تبدیل شود. در صورت تحقق ارزش‌گذاری فرضی ۲ تریلیون دلاری، این سهم معادل ۱۰۰ میلیارد دلار ارزش خواهد داشت که حتی از کل دارایی‌های فعلی بنیاد گیتس نیز بیشتر است. با احتساب تعهدات پیشین بنیان‌گذاران و کارمندان، نزدیک به ۲۰ درصد از سهام آنتروپیک برای امور عام‌المنفعه در نظر گرفته شده است.
• ایلان ماسک؛ توزیع مستقیم میان مردم: ماسک در واکنش به بیانیه آنتروپیک، از این شرکت خواست سهام خود را «مستقیماً در اختیار عموم مردم» بگذارد. او متعهد شد سال آینده به هر کودک آمریکایی یک سهم از اسپیس‌ایکس واگذار کند؛ هدیه‌ای شگفت‌انگیز که بر اساس ارزش‌گذاری‌های فعلی، معادل ۱۰٫۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود. ماسک این اقدام را «نخستین مرحله از سلسله بخشش‌های آینده» خواند، هرچند جزئیاتی درباره چگونگی اجرای این طرح بی‌سابقه ارائه نداد.
• اوپن‌ای‌آی؛ سهم‌بخشی به دولت: سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، ایده واگذاری ۵ درصد از سهام این شرکت به دولت ایالات متحده را از طریق یک صندوق ثروت ملی مطرح کرده است؛ اقدامی که سهمی چند میلیارد دلاری از یکی از قدرتمندترین شرکت‌های هوش مصنوعی جهان را در اختیار واشینگتن می‌گذارد. آلتمن به الگویی مشابه صندوق ذخیره آلاسکا فکر می‌کند که بتواند بازده سرمایه‌گذاری‌های این صنعت را مستقیماً میان مردم آمریکا توزیع کند؛ هرچند این ایده در حد طرحی اولیه باقی مانده و اجرای آن احتمالاً نیازمند تصویب کنگره خواهد بود.

واقعیت ماجرا چیست؟ ارقام مطرح‌شده نجومی و خیره‌کننده‌اند، اما فرض‌های شکل‌گرفته درباره ثروت‌های آینده، پایبندی واقعی میلیاردرها به تعهداتشان و میزان تمایل افکار عمومی به اعتماد به این نیکوکاران جدید نیز با تردیدهای جدی روبه‌رو است.

• بیل گیتس و وارن بافت در سال ۲۰۱۰ «پیمان بخشش» (Giving Pledge) را پایه‌گذاری کردند؛ تعهدی داوطلبانه از سوی میلیاردرها، از جمله ماسک، برای بخشیدن بخش عمده ثروتشان. با این حال، گیتس در جریان ساخت امپراتوری بشردوستانه خود هدف تئوری‌های توطئه بی‌شماری قرار گرفت.
• بلندپروازی‌های آنتروپیک به پیش‌بینی‌های اقتصادی خارق‌العاده‌ای وابسته است؛ تا جایی که کارمندان این شرکت رشد ۱۷ درصدی تولید ناخالص داخلی (GDP) را برای سال ۲۰۳۰ متصور هستند. در سوی مقابل، ایلان ماسک نیز سابقه‌ای طولانی در دادن وعده‌های بزرگ و هیجان‌انگیزی دارد که در عمل رنگ واقعیت به خود نمی‌گیرند.
• علاوه بر این، ریشه‌های آنتروپیک در فلسفه «نوع‌دوستی مؤثر» (Effective Altruism) که به‌شدت مورد بی‌اعتمادی دولت ترامپ و متحدانش قرار دارد، پرسشی بنیادین را زنده می‌کند: واقعاً چه کسی صلاحیت تعریف منافع عمومی را دارد؟

پشت‌پرده ماجرا: هیچ الزام قانونی یا اجماع صنعتی درباره بهترین شیوه بازتوزیع ثروت‌های پیش‌بینی‌شده وجود ندارد؛ اما سازوکار «حساب‌های ترامپ» (Trump Accounts) که به خانواده‌ها، کسب‌وکارها و افراد امکان می‌دهد در صندوق‌های با معافیت مالیاتی ویژه کودکان سرمایه‌گذاری کنند، در حال تبدیل‌شدن به راهکار محبوب رهبران بازار آزاد در حوزه هوش مصنوعی است.

• برد گرستنر، سرمایه‌گذار میلیاردر و از چهره‌های کلیدی حامی این برنامه، از ایده مالکیت عمومی دفاع می‌کند که در آن شهروندان عادی مستقیماً در دستاوردهای اقتصادی انقلاب هوش مصنوعی سهیم شوند.
• گوئین شاتول، رئیس اسپیس‌ایکس، به‌همراه همسرش در ماه ژوئیه تعهد دادند که نزدیک به ۳۲۰ میلیون دلار از سهام این شرکت فضایی را از طریق حساب‌های ترامپ میان ۲ میلیون کودک توزیع کنند؛ اقدامی که می‌تواند الگویی آزمایشی برای بخشش سهم بزرگ‌تری از ثروت ایلان ماسک باشد.

گام‌های بعدی و نشانه‌های هشدار: دولت ترامپ اختیارات نظارتی خود را به‌طور کامل واگذار نکرده است؛ مسئله‌ای که می‌تواند تجربه خودگردانی هوش مصنوعی را با پیچیدگی‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.

• پس از آنکه آنتروپیک فاش کرد هوش مصنوعی این شرکت گزارشی ساختگی درباره یک قتل به پلیس فیلادلفیا ارسال کرده و تعاملات نامناسبی با وب‌سایت‌های دولتی داشته است، کاخ سفید رسماً اعلام کرد شرکت‌های هوش مصنوعی موظف به گزارش فوری حوادث امنیتی و جبران خسارات وارده هستند.
• واحد موسوم به «نیروی ضربت ابرهوش مصنوعی» دولت ترامپ هشدار داد: «این فرآیند اطلاع‌رسانی و جبران خسارت به‌هیچ‌وجه اختیاری نیست.» این اخطار قاطع، تنها چند هفته پس از حمایت رئیس‌جمهور از سیستم نظارت داوطلبانه، یادآوری جدی اقتدار نهادهای فدرال به شمار می‌آید.