از بحران حریم خصوصی تا لغو عجیب عرضه اولیه؛ گجت‌های پوشیدنی هوش مصنوعی در باتلاق بی‌اعتمادی

عینک هوش مصنوعی جدید Meta Ray-Ban مجهز به نمایشگر در مقر اصلی شرکت متا در منلو پارک کالیفرنیا.

حدود دو سال پیش، بلا نوروزی در یکی از مراکز خرید سر یک قرار ملاقات بود که ناگهان متوجه نکته عجیبی شد: چراغ کوچکی روی فریم عینک همراهش چشمک می‌زد.

این دانشجوی ۲۴ ساله مقطع کارشناسی‌ارشد، بلافاصله فریم عینک را شناخت؛ همان عینک‌های هوشمند Meta Ray-Ban که قبلاً ویدیوهایش را در شبکه‌های اجتماعی دیده بود. او بلافاصله از همراهش خواست تمام ویدیوهای ضبط‌شده را پاک کند.

نوروزی در بازخوانی این اتفاق در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفت: «واقعاً شوکه شده بودم. تا قبل از آن هرگز چنین تجربه‌ای نداشتم. بعد از آن ماجرا، حتی از رفتن به قرارهای بعدی هم مثل گذشته احساس راحتی و امنیت نمی‌کردم و مدام نگران بودم.»

در حال حاضر اپل، گوگل، متا و گروهی از رقبای سرسخت دنیای فناوری تمام تخم‌مرغ‌هایشان را در سبد گجت‌های پوشیدنی هوش مصنوعی گذاشته‌اند؛ از عینک و حلقه گرفته تا آویزهای هوشمند، با این امید که بتوانند نسل جدیدی از دستگاه‌های دیجیتال را وارد زندگی روزمره ما کنند. اما درست در نقطه‌ای که این گجت‌ها بیش از هر زمان دیگری بر سر زبان‌ها افتاده‌اند، موجی از نگرانی‌های شدید درباره نقض حریم خصوصی و تردید درباره میزان کارایی واقعی آن‌ها بالا گرفته است؛ طوری که خیلی‌ها می‌پرسند آیا این فناوری‌ها اصلاً ارزش جا باز کردن در زندگی روزمره را دارند یا نه؟

متا هفته گذشته با رونمایی از آویز هوشمند Muse Charm که حس‌وحالی شبیه بازی‌های نوستالژیک تاماگوچی دارد، حسابی گردوخاک به پا کرد. این گجت کوچک که نقش یک خانه فیزیکی را برای ایجنت شخصی این شرکت بازی می‌کند، بلافاصله به صدر جدول اپلیکیشن‌های رایگان اپ‌استور اپل رسید. از طرف دیگر، متا به عرضه نسخه‌های به‌روزرسانی‌شده از عینک‌های هوش مصنوعی Meta Ray-Ban هم ادامه داده و مدل‌های متنوعی را با قیمت‌های مختلف روانه بازار کرده است.

همین هفته، اوپن‌ای‌آی هم از دستیار شخصی تازه خود با نام «داتس» (Dots) پرده برداشت. این شرکت سازنده ChatGPT علاوه بر این، در حال همکاری با جانی آیو، طراح نام‌آشنای آیفون، برای ساخت دستگاه‌های سخت‌افزاری جدید است؛ هرچند بر اساس گزارش بلومبرگ، اولین محصول آن‌ها بعید است که یک گجت پوشیدنی باشد. اپل نیز در اوایل ماه سپتامبر با معرفی ساعت هوشمند Watch Series 12 و قابلیت‌های جدید هوش مصنوعی آن که می‌توانند به گفت‌وگوهای روزمره گوش دهند، نگاه‌ها را به خود جلب کرد.

با این تنوع بی‌سابقه از محصولات، انتظار می‌رفت با ورود شرکت سازنده حلقه‌های هوشمند «اورا» (Oura) به بازار بورس، قطار این صنعت با سرعت بیشتری به جلو حرکت کند.

اما روز سه‌شنبه، این شرکت در آخرین دقایق و در تصمیمی غافلگیرکننده، عرضه اولیه سهام (IPO) خود را به تعویق انداخت؛ آن هم در شرایطی که ادعا می‌کرد تقاضا برای محصولاتش در بازار فوق‌العاده بالاست.

اورا دلیل این عقب‌نشینی ناگهانی را «نااطمینانی در بازار عرضه اولیه سهام» اعلام کرد، اما تحلیل‌گران بازار به شدت نسبت به این ادعا مشکوک هستند.

آنشل سگ، تحلیل‌گر ارشد مؤسسه Moor Insights & Strategy، در این باره می‌گوید: «من واقعاً معتقدم پای مسأله دیگری در میان است که آن‌ها را وادار به فرار از عرضه اولیه سهام کرده و بعید می‌دانم مشکل از شرایط کلی بازار باشد. فقط هنوز نمی‌توانم دقیقاً انگشت روی علت اصلی بگذارم.»

او در ادامه اضافه کرد: «اینکه آن‌ها ناگهان از عرضه اولیه سهام جا زدند، واقعاً عجیب و بودار است.»

حلقه هوشمند اورا (Oura) و کیس شارژ اختصاصی آن در جریان نمایشگاه جهانی موبایل (MWC) در بارسلونا.

بحران بدنامی و تصویر برند

متا اکنون در میانه رویارویی با واکنش‌های منفی گسترده نسبت به عینک‌های هوشمند خود قرار دارد؛ محصولاتی که در شبکه‌های اجتماعی به دلیل داشتن دوربین‌های مخفی و امکان سوءاستفاده برای مزاحمت و رفتارهای ناخوشایند، لقب زننده «عینک‌های چشم‌چرانی» را به خود گرفته‌اند.

یکی از کاربران شبکه‌های اجتماعی تعریف می‌کرد که در یک قرار ملاقات، مردی بدون اجازه با این عینک از او عکاسی کرده است. کاربر دیگری هم گزارش داد که یکی از خریداران پلتفرم مارکت‌پلیس فیس‌بوک بدون هماهنگی و اجازه، از او و فرزندانش فیلم‌برداری کرده است. حتی کمپین تبلیغاتی خود متا با حضور کایلی جنر که در آن لحظات روزمره‌اش را با این عینک ضبط می‌کرد، با انتقادهای زیادی به خاطر ترویج رفتارهای نظارتی و مراقبتی روبه‌رو شد.

متا تا زمان انتشار این گزارش، به درخواست‌ها برای ارائه پاسخ و شفاف‌سازی در این باره واکنشی نشان نداده است.

گیل لوریا، تحلیل‌گر مؤسسه مالی DA Davidson، معتقد است که مقاومت جامعه در برابر عینک‌های مجهز به دوربین، مانعی بسیار سخت و ریشه‌دار است:

لوریا می‌گوید: «پرونده این گجت‌ها در حال حاضر عملاً بسته شده است. احتمالاً باید ده سال دیگر دوباره به سراغ این ایده بیاییم تا شاید جامعه آماده پذیرش آن شود.»

او تعریف می‌کند سال گذشته وقتی این عینک‌ها را برای پسرهای دوقلوی نوجوانش هدیه خرید، آن‌ها فوق‌العاده ذوق‌زده بودند؛ اما حالا می‌گوید فرزندانش تحت هیچ شرایطی حاضر نیستند با این عینک‌ها در جمع دیده شوند و از زدن آن‌ها خجالت می‌کشند.

شاید به همین دلیل باشد که متا ماه گذشته بالاخره مجبور شد گزینه‌ای از عینک هوشمند بدون دوربین را هم معرفی کند.

کابوس حریم خصوصی

هجوم بی‌سابقه گجت‌های پوشیدنی به بازار در حساس‌ترین زمان ممکن رخ داده است؛ درست هم‌زمان با تشدید مناقشات سیاسی در واشنگتن پیرامون خطرات امنیتی هوش مصنوعی و داغ شدن این بحث‌ها در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر.

خیلی دور‌تر از ظاهر بانمک و فانتزی شخصیت Muse متا به نام «جالی» (Jolly)، مراکز داده عظیم و غول‌پیکر به نماد اصلی مخالفت‌های عمومی با هوش مصنوعی در آمریکا تبدیل شده‌اند. بسیاری از منتقدان استدلال می‌کنند گجت‌های پوشیدنی و سایر ابزار‌هایی که مدام در حال شنود صدا یا ضبط تصویر هستند، عملاً بازوی اجرایی این سیستم نظارت همگانی به حساب می‌آیند.

این مقاومت‌ها اکنون کاملاً ملموس شده است؛ دوربین‌های پلاک‌خوان شرکت Flock Safety به دست معترضان تخریب و دستکاری می‌شوند و چندین شهر هم به دلیل اعتراض‌های شدید شهروندان، قراردادهای خود را لغو کرده‌اند. از طرف دیگر، ورود عینک‌های هوشمند به باشگاه‌های ورزشی و بسیاری از اماکن عمومی به خاطر ترس از نقض حریم خصوصی ممنوع اعلام شده است.

در ماه فوریه گذشته، قاضی پرونده شکایت از اعتیادآور بودن شبکه‌های اجتماعی متا در لس‌آنجلس هشدار داد هر فردی که هنگام شهادت دادن مارک زاکربرگ از عینک‌های هوش مصنوعی استفاده کند، با اتهام توهین به دادگاه روبه‌رو خواهد شد. جالب اینجاست که چندین نفر از همراهان زاکربرگ هنگام ورود به دادگاه دقیقاً همین عینک‌های هوش مصنوعی Meta Ray-Ban را به چشم داشتند!

آنشل سگ در تحلیل این وضعیت می‌گوید: «ارزش افزوده‌ای که این گجت‌ها ارائه می‌دهند باید آن‌قدر بالا باشد که بتواند بر ذهنیت منفی مردم نسبت به فناوری هوش مصنوعی غلبه کند. فایده این دستگاه‌ها باید خیلی بزرگ‌تر و ملموس‌تر از ترس‌ها و نگرانی‌های امنیتی مردم باشد تا جامعه آن‌ها را بپذیرد.»

مارک زاکربرگ، مدیرعامل شرکت متا، در حال معرفی گجت پوشیدنی Muse Charm در جریان رویداد رسمی مِتا کانکت در منلو پارک کالیفرنیا.

چالش‌های طراحی و اجرا

روزی جی‌پی‌اس (GPS) نقشه‌ها را روی صفحه نمایش آورد و گوشی‌های هوشمند یک کامپیوتر جیبی تمام‌عیار برای ما ساختند؛ حالا هوش مصنوعی هم وعده داده که بازدهی و خودکارسازی را به بطن زندگی روزمره بیاورد.

گجت‌های نوظهور در بازار پوشیدنی‌ها سخت در تلاش‌اند تا دسته‌بندی کاملاً جدیدی از محصولات را پایه‌گذاری کنند، اما به گفته آوی گرینگارت، بنیان‌گذار و تحلیل‌گر ارشد مؤسسه تحقیقاتی Techsponential، آینده‌نگرانه‌ترین گجت‌های امروزی لزوماً همان چیزی نیستند که مصرف‌کننده واقعاً به آن نیاز دارد.

از پایش کیفیت خواب گرفته تا ردیابی تمرینات ورزشی و تشخیص حوادث و تصادفات، پوشیدنی‌های سلامت‌محور پتانسیل فوق‌العاده‌ای در بازار نشان داده‌اند؛ بازاری که اکنون غول‌هایی چون اپل و گوگل و حتی استارتاپ اورا آن را قرق کرده‌اند. به گفته گرینگارت، حتی قابلیت‌های جدیدی که به ایرپادز اپل اضافه شده، این هدفون‌های پرطرفدار را عملاً به یک سمعک پیشرفته تبدیل کرده است.

اما در مقابل، برخی از گجت‌های پرزرق‌وبرق هوش مصنوعی مانند پین‌ها و آویزها با موانع اساسی در طراحی و کارایی روبه‌رو شده‌اند.

گرینگارت به عنوان نمونه به دستیار شخصی Rabbit r1 اشاره می‌کند؛ دستگاهی که هیچ کاربرد متمایزی نسبت به گوشی هوشمند نداشت و با مشکلات فنی و سخت‌افزاری متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. یک مدعی ناموفق دیگر، گجت پوشیدنی Humane AI Pin بود که سال گذشته بعد از بازخوردهای بسیار منفی کاربران، تولیدش برای همیشه متوقف شد.

گرینگارت با کنایه می‌گوید: «اگر بخواهید مشتری را وادار کنید ۷۰۰ دلار برای دستگاهی پول بدهد که داغ می‌کند، رابط کاربری‌اش زیر نور آفتاب دیده نمی‌شود و باتری‌اش افتضاح است، موفق نخواهید شد؛ مگر اینکه آن دستگاه کار خارق‌العاده و معجزه‌آسایی انجام دهد!»

بلا نوروزی که خواهرش هم یکی از این عینک‌های هوشمند متا را خریده، می‌گوید به هیچ وجه حاضر نیست وارد این تب‌وتاب خرید گجت‌های هوش مصنوعی شود:

او با صراحت می‌گوید: «واقعاً برای من قابل هضم نیست که این گجت چه کار متفاوتی نسبت به گوشی موبایلم قرار است انجام دهد.»