دفاع Sam Altman از سیل کشفیات علمی OpenAI؛ دانشمندان سرعت تحولات را تکان‌دهنده می‌دانند

• Sam Altman می‌گوید OpenAI به پیشبرد اکتشافات علمی با هوش مصنوعی ادامه خواهد داد
• برخی پژوهشگران از این دستاوردهای شگفت‌انگیز به‌شدت هیجان‌زده هستند
• گروهی دیگر از دانشمندان هشدار می‌دهند که سرعت سرسام‌آور این تغییرات از نظر روانی فرساینده است

یکی از بزرگ‌ترین وعده‌های غول‌های هوش مصنوعی مانند OpenAI و Anthropic، به‌کارگیری مدل‌های یاد‌گیری ماشین برای گره‌گشایی از دیرینه‌ترین مسائل ریاضی و علوم پایه بوده است. با این حال، شتاب سرسام‌آور این اکتشافات نفس پژوهشگران را بریده و همگام شدن با آن را دشوار کرده است. در این میان، Sam Altman مدیرعامل OpenAI، به‌تازگی اعلام کرده است که دستاوردهای بسیار بزرگ‌تری در راه است؛ رویکردی که چندان به مذاق محافل آکادمیک خوش نیامده است.

Altman در گفت‌وگو با پادکست Cheeky Pint بر این باور تأکید کرد که «بشریت شایسته دسترسی به دانش بنیادین است و ما نباید روی کشفیات بزرگ علوم پایه سرپوش بگذاریم یا آن‌ها را پنهان نگه داریم.»

همین دیدگاه سبب شده است تا OpenAI رشته‌ای از دستاوردهای خیره‌کننده را پشت سر هم منتشر کند و مسائلی را حل کند که سال‌ها ذهن برجسته‌ترین دانشمندان جهان را به خود مشغول کرده بود. با وجود این، شیوه ارائه این نتایج با انتقادهای تندی روبه‌رو شده است، چراکه منتقدان به ارجاع ناکافی به مقالات پیشین و روندهای اعتبارسنجی مبهم و سؤال‌برانگیز این شرکت اشاره می‌کنند.

اگرچه Altman در این پادکست با اشاره به این دغدغه‌ها گفت «نگرانی‌ها درباره شیوه کار را درک می‌کنم» و پذیرفت که تلاش OpenAI برای حل چالش‌های ریاضی گاهی «از کنترل خارج شده است»، اما هم‌زمان تأکید کرد که دستاوردهای بیشتری در نوبت انتشار قرار دارند. او در پاسخ به این پرسش که آیا کشفیات منتشرنشده دیگری در اختیار دارند یا خیر، با صراحت گفت: «البته که داریم.»

این اظهارات موجی از انتقادها را برانگیخته است مبنی بر اینکه OpenAI به‌جای اشتراک‌گذاری شفاف «دانش بنیادین»، دستاوردهای حیاتی را انحصاری کرده و انتشار آن‌ها را گزینشی پیش می‌برد. از سوی دیگر، حجم انبوه پژوهش‌های تازه، جامعه دانشگاهی را زیر آوار داده‌ها فرو برده است. برای نمونه، نشریه Wired گزارش داده که این شرکت به‌تازگی «۷۲۲ مقاله و پیش‌نویس علمی را درباره ۴۰۰ مسئله روی GitHub بارگذاری کرده است»؛ اقدامی که جامعه علمی را برای بررسی و تحلیل این حجم گسترده از اطلاعات در بهت و سردرگمی فرو برده است.

از نگاه پژوهشگران، اینکه حاصل سال‌ها تلاش و مهم‌ترین کار زندگی فرد ناگهان توسط یک ماشین بی‌اثر و منسوخ شود، «برای بسیاری از انسان‌ها از نظر روانی بسیار سنگین و فرساینده است». یکی از محققان برجسته در دانشگاه فناوری کپنهاگ با اشاره به فضای حاکم بر محافل آکادمیک می‌گوید: «احساس ناامیدی شدیدی پدید آمده است، چراکه هر هفته یا هر دو هفته یک‌بار، نتایجی که هوش مصنوعی منتشر می‌کند، پروژه‌های تحقیقاتی جاری افراد زیادی را یک‌شبه محو می‌سازد.»

نابودی یک‌شبه شاخه‌های کهن پژوهشی

توانایی مدل‌های هوش مصنوعی در حل مسائل پیچیده علمی، زمانی آشکار شد که این سامانه‌ها توانستند «فرضیه زمان نمایی» (ETH) را زیر سؤال ببرند؛ فرضیه‌ای که ادعا می‌کرد پیچیدگی محاسباتی مسائل با ابعاد آن‌ها به‌شکل نمایی افزایش می‌یابد. نقض احتمالی این نظریه، فرضیات بی‌شماری را که دهه‌ها بر پایه درستی آن شکل گرفته بودند دگرگون کرد و متخصصان را به تکاپو برای بازنگری در دانسته‌های پیشین واداشت.

یکی از استادان دانشگاه لینشوپینگ در گفت‌وگو با نشریه Wired خاطرنشان کرد که هرچند خنثی شدن دسترنج سال‌ها پژوهش توسط هوش مصنوعی می‌تواند آزاردهنده باشد، «اما هم‌زمان درس‌های فراوانی از آن می‌آموزیم و ذات علم نیز در همین یاد‌گیری و پیشرفت مداوم است.»

استاد دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا فضای حاکم میان دانشمندان و ریاضیدانان را به‌خوبی تصویر کرده و می‌گوید: «این اتفاق درست مانند انفجار بمبی عظیم در قلب این رشته علمی است؛ پدیده‌ای که در آن واحد هم فوق‌العاده شگفت‌انگیز و هم بسیار ترسناک به نظر می‌رسد.»

با وجود این، برخی دیگر از دانشگاهیان این دستاوردها را خارق‌العاده قلمداد می‌کنند. یکی از این پژوهشگران توضیح می‌دهد: «ریاضیدان بودن شباهت زیادی به قدم زدن در اتاقی کاملاً تاریک دارد. اکنون گویی فردی ناگهان با پروژکتورهایی پرنور کل فضا را روشن کرده است و ما با شگفتی تمام به هر گوشه و کناری سرک می‌کشیم تا زوایای تازه را کشف کنیم؛ بنابراین دوران بسیار پرهیجانی را سپری می‌کنیم.»

در خصوص رد فرضیه زمان نمایی، نتایج ارائه‌شده از سوی OpenAI هنوز توسط داوران مستقل دانشگاهی بازبینی و به‌طور رسمی تأیید نشده است. با این حال کاملاً مبرهن است که پژوهش‌های هوش مصنوعی در حال ایجاد تحولاتی نسلی در حوزه‌های گوناگون هستند و شاخه‌های علمی را در یک چشم‌به‌هم‌زدن دگرگون می‌کنند؛ روندی که آمیزه‌ای از هیجان خالص و تلاطم علمی را به‌همراه داشته است.

این محقق دانشگاهی وضعیت موجود را به گویاترین شکل ممکن جمع‌بندی می‌کند: «برای من فرقی نمی‌کند که اثبات یک مسئله توسط انسان نوشته شده باشد، هوش مصنوعی آن را پدید آورده باشد یا حتی از تمدنی بیگانه به دست ما رسیده باشد؛ اگر آن اثبات علمی و درست باشد، ما بدون شک باید در آینده از آن بهره ببریم.»