سرمایه‌گذاری ۲۲۰ میلیارد دلاری آمازون روی هوش مصنوعی؛ جاه‌طلبی بزرگی که با بحران برق و نقدینگی محک می‌خورد

در جلسه داخلی کارکنان آمازون در ماه سپتامبر، جان فلتون، مدیر ارشد مالی واحد رایانش ابری آمازون (AWS)، با پراساد کالیانارامان، مدیری که بخش عمده گسترش زیرساخت‌های هوش مصنوعی شرکت را رهبری می‌کند، شوخی کنایه‌آمیزی مطرح کرد.

بر اساس فایل ضبط‌شده از این جلسه، فلتون با خنده گفت: «تو جریان نقدینگی آزاد کل شرکت را منفی کرده‌ای، پس تبریک می‌گویم!»

این گفته اگرچه با لحنی شوخ‌طبعانه بیان شد، اما واقعیت دگرگونی خیره‌کننده‌ای را در وضعیت مالی این غول فناوری آشکار می‌کرد.

درست دو سال پیش، تحلیلگران وال‌استریت درباره این بحث می‌کردند که آمازون با کوه انباشته از نقدینگی خود چه خواهد کرد. اما اکنون این جریان نقدینگی کاملاً تبخیر شده است؛ چراکه آمازون بزرگ‌ترین قمار تاریخ خود را آغاز کرده و تنها در سال جاری ۲۲۰ میلیارد دلار برای ساخت ستون فقرات فیزیکی هوش مصنوعی هزینه می‌کند.

در این جلسه، کالیانارامان حرف فلتون را رد نکرد. او با تأیید وضعیت موجود گفت که کسب‌وکار یادگیری ماشین و هوش مصنوعی آمازون «به‌شدت جریان نقدینگی آزاد را منفی کرده است» و انتظار دارد جریان نقدینگی آزاد شرکت تا «حدود دو سال آینده» همچنان منفی باقی بماند.

البته آمازون پیش‌تر نیز دست به شرط‌بندی‌های بزرگ زده است. این شرکت سال‌ها پیش از آنکه رایانش ابری، مراکز پردازش کالا و شبکه توزیع اختصاصی‌اش به باارزش‌ترین دارایی‌هایش تبدیل شوند، مبالغ هنگفتی روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کرد. سرمایه‌گذاران در آن دوران نیز توجیه چنین هزینه‌هایی را زیر سؤال می‌بردند، اما آمازون در نهایت توانست از دل آن‌ها کسب‌وکارهایی عظیم و بسیار سودآور خلق کند.

با این حال، هوش مصنوعی این استراتژی آزموده‌شده را در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر به بوته آزمایش گذاشته است. آمازون صدها میلیارد دلار سرمایه را روانه ساخت دیتاسنترها، خرید سرورها و تأمین انرژی برق می‌کند؛ آن هم پیش از آنکه سرمایه‌گذاران بدانند این مخارج سرسام‌آور با چه سرعتی به درآمدزایی خواهند رسید.

آمازون با تکیه بر چندین دهه تجربه، بهترین یا دست‌کم یکی از بهترین بازیگران جهان در ساخت دیتاسنتر به شمار می‌رود. اما ابعاد و پیچیدگی پروژه‌های کنونی در کنار گلوگاه‌هایی که مانع پیشرفت کار می‌شوند، حتی برای این پیشگام نامدار صنعت ابر نیز دردسرساز و چالش‌برانگیز شده است.

بررسی اسناد داخلی آمازون و گفته‌های منابع آگاه نشان می‌دهد که این شرکت در تلاش است یک سیستم صنعتی بسیار گسترده را هماهنگ کند؛ سیستمی که بخش‌های مختلف آن طبق برنامه‌های زمانی کاملاً متفاوتی پیش می‌روند. هرگونه تأخیر در تأمین برق، تحویل تجهیزات یا عملیات ساختمانی می‌تواند میلیاردها دلار سخت‌افزار را معطل نگه دارد و نقدینگی آمازون را در شرایطی قفل کند که پیش‌بینی‌ها و هزینه‌ها مدام در حال تغییر هستند.

چرا آمازون به موفقیت این استراتژی اطمینان دارد؟

مدیران آمازون تأکید می‌کنند شواهد محکمی دارند که نشان می‌دهد این ظرفیت عظیم بدون استفاده نخواهد ماند. درآمد AWS در سه‌ماهه دوم سال ۳۷ درصد رشد کرد که سریع‌ترین نرخ رشد آن در ۱۸ فصل اخیر به شمار می‌رود؛ در حالی که ارزش تعهدات و سفارش‌های معوق (Backlog) آن به ۴۹۶ میلیارد دلار رسیده است.

اندی جاسی، مدیرعامل آمازون، معتقد است این شرکت چشم‌انداز کاملاً روشنی برای دستیابی به بازدهی مالی چشمگیر از این دوره سرمایه‌گذاری بی‌سابقه دارد. او در آخرین نامه سالانه خود به سهام‌داران، هوش مصنوعی را «فرصتی تکرارنشدنی در طول زندگی» خواند و اعلام کرد آمازون در سرمایه‌گذاری‌های خود هرگز محافظه‌کارانه عمل نخواهد کرد.

جاسی در نامه خود نوشت: «ما در جریان اولین موج بزرگ رشد AWS چنین چرخه‌ای را تجربه کردیم و از نتایج آن بسیار راضی بودیم. انتظار داریم در این موج تازه نیز حس مشابهی را تجربه کنیم.»

با این وجود، سرمایه‌گذاران از ابعاد سرسام‌آور توسعه زیرساخت‌ها در سراسر این صنعت نگران هستند؛ به‌ویژه در شرایطی که ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی هزینه‌برتر شده و تکمیل آن‌ها به زمان بسیار بیشتری نیاز دارد.

دن آیوز، تحلیلگر ارشد مؤسسه یورک‌ویل آیوز، در گزارش اخیر خود می‌نویسد: «بازار در حال تجدید ارزیابی تمام شرکت‌هایی است که پروژه‌های چندساله گران‌قیمت را با اتکا به درآمدهایی که در آینده دور محقق می‌شوند، تأمین مالی می‌کنند.» او می‌افزاید که ابهامات روزافزون پیرامون مجوزهای ساخت دیتاسنتر و درگیری‌های سیاسی بر سر قیمت برق، دلیل دیگری به دست سرمایه‌گذاران داده تا سرعت بازدهی این سرمایه‌گذاری‌ها را با تردید بنگرند.

رک‌های میلیاردی آماده‌اند، اما برق نیست!

یکی از بزرگ‌ترین موانع پیش روی این صنعت، تأمین برق کافی برای به کار انداختن تجهیزاتی است که درون دیتاسنترها مستقر می‌شوند؛ از جمله رک‌های گران‌قیمت سرور که مجهز به پردازنده‌های گرافیکی (GPU) و تراشه‌های پیشرفته‌ای هستند که برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی و سرویس‌هایی مانند ChatGPT به کار می‌روند.

ایمیل‌های داخلی ردوبدل‌شده در ماه اوت نشان می‌دهد آمازون فرآیند جدیدی تحت عنوان «تحویل زودهنگام رک» (Early Rack Receipt) را برای موجی از رک‌های سرور حامل تراشه‌های پیشرفته GB300 انویدیا طراحی کرده است تا این تجهیزات را پیش از استقرار نهایی به تاسیسات خود در آمریکا منتقل کند.

در یکی از این ایمیل‌ها پیش‌بینی شده بود که آمازون در ماه اوت حدود ۵ میلیارد دلار رک سرور GB300 انویدیا را تحویل می‌گیرد و در ماه‌های بعد نیز تا «آینده‌ای قابل پیش‌بینی»، ماهانه تقریباً ۳ میلیارد دلار از این سخت‌افزارها را دریافت خواهد کرد.

به گفته منابع مطلع، برخی از مراکز داده AWS فضای کافی برای استقرار رک‌های بیشتر را داشتند اما برق شبکه برای روشن کردن آن‌ها کافی نبود؛ موضوعی که سبب شد این تجهیزات ارزشمند تا زمان آماده شدن دیتاسنترها، در انبارهای واسطه ذخیره شوند و منتظر بمانند.

معضل هماهنگی و زمان‌بندی زنجیره تأمین

طبق اسناد داخلی به‌دست‌آمده، آمازون در حالت عادی تا زمانی که تجهیزات وارد دیتاسنتر نشوند وجهی برای رک‌ها پرداخت نمی‌کند و هزینه حمل‌ونقل و نگهداری اولیه را بر دوش تأمین‌کنندگان می‌گذارد؛ رویکردی که به شرکت کمک می‌کرد نقدینگی خود را ذخیره کند.

با این حال، تب داغ ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی این دست هماهنگی‌ها را بسیار دشوار کرده است. آمازون در رقابتی تنگاتنگ با سایر غول‌های فناوری برای تصاحب پردازنده‌های گرافیکی انویدیا و سایر قطعات کمیاب هوش مصنوعی، ناچار است برای به دست آوردن این منابع محدود دست‌به‌نقدتر عمل کند.

بر اساس فرآیند تازه «تحویل زودهنگام رک»، آمازون مالکیت این رک‌ها را در مراحل اولیه زنجیره تأمین در اختیار می‌گیرد و دیگر منتظر رسیدن تجهیزات به دیتاسنتر نمی‌ماند.

این تصمیم به معنای خرج کردن سریع‌تر نقدینگی است. از سوی دیگر، هرگونه تأخیر در نصب رک‌ها و اتصال آن‌ها به یک منبع برق پایدار، زمان آغاز درآمدزایی از این دارایی‌های گران‌قیمت را ماه‌ها به عقب می‌اندازد.

بر اساس یکی از ایمیل‌های داخلی، دست‌کم یکی از تیم‌های زنجیره تأمین AWS «برنامه پیش‌بینی‌شده مشخصی» برای انتقال این رک‌ها به داخل مراکز داده نداشته است.

در پاسخ به این موضوع، سخنگوی آمازون اعلام کرد این شرکت به‌طور معمول سخت‌افزارهای تکمیل‌شده را در نزدیکی سایت‌های استقرار انبار می‌کند تا به محض دردسترس قرار گرفتن ظرفیت برق، بلافاصله نصب شوند؛ روشی که او آن را «بهترین استاندارد کاری» نامید.

این سخنگو همچنین افزود که AWS دارای «سیستم‌هایی دیرینه و تثبیت‌شده» برای ردیابی دارایی‌های زیرساختی است و این ادعا را که شرکت فاقد برنامه‌ای مشخص برای انتقال رک‌ها به دیتاسنترهاست، رد کرد.

البته این بحران صرفاً به آمازون محدود نمی‌شود.

تحلیلگران مؤسسه برنشتاین در یادداشتی تحلیلی تأکید کردند که مجوزهای برق، سیستم‌های خنک‌کننده، تجهیزات الکتریکی، ساخت‌وساز و تحویل سخت‌افزارها، همگی با برنامه‌های زمانی ناهمگونی پیش می‌روند.

به گفته این تحلیلگران: «هماهنگی زمان‌بندی در چنین پروژه‌هایی عملاً بی‌نقص نیست و با اختلال روبه‌رو می‌شود.»

«آینده‌ای که ذاتاً نامطمئن است»

در جریان همان جلسه داخلی ماه سپتامبر، فلتون، مدیر مالی AWS، این معضل بنیادین را به بیانی رسا توصیف کرد: «چگونه می‌توان برای آینده کار و برنامه‌ریزی کرد وقتی که آینده ذاتاً نامطمئن و غیرقابل پیش‌بینی است؟»

کالیانارامان، مدیر زیرساخت‌های هوش مصنوعی شرکت، اشاره کرد که برآوردهای داخلی آمازون از بازگشت سرمایه در حوزه هوش مصنوعی بهبود یافته است؛ اما پیش‌فرض‌ها و مبنای این پیش‌بینی‌ها مدام تغییر می‌کنند.

کالیانارامان توضیح داد: «پیش‌بینی‌ها به‌صورت روزانه تغییر می‌کنند. دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم فوق‌العاده پویا و پرنوسان است.»

او توضیح داد که این متغیرهای دگرگون‌شونده شامل مواردی مانند زمان آماده‌سازی دیتاسنترها و میزان تجهیزاتی است که AWS باید در انبارها آماده نگه دارد.

به گفته کالیانارامان، ذخیره موجودی کالا برای یک دوره هشت‌هفته‌ای شاید برای یک شرکت معمولی امری عادی باشد، اما در مقیاس آمازون این موضوع به معنای انبار کردن «میلیاردها و میلیاردها دلار» تجهیزات اضافی است که حجم عظیمی از نقدینگی باارزش شرکت را بی‌حرکت قفل می‌کند.

برخورد فرهنگ صرفه‌جویی آمازون با تب هوش مصنوعی

چنین تناقض‌هایی به‌ویژه برای کالیانارامان ملموس‌تر است؛ مدیری با ۲۱ سال سابقه در آمازون که اوایل سال جاری به عضویت تیم نخبگان «S-team» درآمد؛ گروهی که مستقیماً به اندی جاسی گزارش می‌دهند.

داستان شکل‌گیری آمازون با فرهنگ قناعت و صرفه‌جویی عجین شده است. مشهور است که جف بزوس، بنیان‌گذار شرکت، در اواسط دهه ۹۰ میلادی در سیاتل از درهای چوبی ارزان‌قیمت به‌عنوان میز کار استفاده می‌کرد.

کالیانارامان این باور را با پوست و گوشت خود حس کرده است. در اواخر سال ۲۰۲۳، زمانی که AWS با کاهش سرعت رشد و تعدیل نیرو مواجه بود، او از کارمندان خواست با منابع کمتر کارهای بزرگ‌تری انجام دهند و گفت: «قناعت، مادر نوآوری است.»

این خصلت همچنان شیوه مدیریتی او را هدایت می‌کند. در جلسه سپتامبر، کالیانارامان به فلتون گفت که AWS همواره تلاش می‌کند سرمایه‌گذاری‌های سنگین را در «آخرین لحظه ممکن و مسئولانه» انجام دهد؛ زمانی که شفاف‌ترین برآورد از میزان تقاضای بازار به دست آمده باشد.

او تأکید کرد: «اگر بتوانیم صرف سرمایه را تا جای ممکن به تأخیر بیندازیم، به نفع ما خواهد بود.»

اما شتاب سرسام‌آور رونق هوش مصنوعی، پایبندی به این اصل سنتی را عملاً غیرممکن ساخته است. تا زمانی که تقاضای بازار کاملاً مشخص شود، دیگر سرورها، برق و ظرفیت‌های ساختمانی مورد نیاز AWS در دسترس نخواهند بود. همین موضوع شرکت را تحت فشار قرار می‌دهد تا سرمایه‌های بیشتری را بسیار زودتر متعهد شود تا زنجیره تأمین خود را تضمین کند و به اهداف توسعه ظرفیت دیتاسنترها برسد.

کالیانارامان یادآوری کرد که در سال ۲۰۲۳ به اندی جاسی گفته بود AWS «قطعاً» تا سال ۲۰۲۷ از بحران کمبود ظرفیت خارج خواهد شد. اما اکنون به گفته او در جلسه سپتامبر، آمازون پیش‌بینی می‌کند که حتی در سال ۲۰۲۷ نیز میزان تقاضا از کل ظرفیت در دسترس فراتر خواهد رفت.

ریسک‌های قراردادهای تأمین برق؛ وقتی ظرفیت رزروشده در خطر است

دسترسی به برق کافی، شاید سهمگین‌ترین چالش پیش روی پیشتازی مانند آمازون در این عرصه باشد.

بر اساس برآوردهای مؤسسه پژوهشی کلین‌ویو (Cleanview Research)، آمازون ظرفیت خیره‌کننده ۴۴ گیگاوات دیتاسنتر را در ۱۶ ایالت آمریکا در دست توسعه دارد؛ رقمی که بیش از دو برابر کل ظرفیت در حال توسعه گوگل، متا و مایکروسافت است.

داشبورد داخلی AWS به نام «برق تضمین‌شده در معرض ریسک» (Secured Power at Risk)، موانع نظارتی و محدودیت‌های شرکت‌های خدمات برق را که بر ظرفیت انرژی هماهنگ‌شده برای دیتاسنترها اثر می‌گذارند، رصد می‌کند.

این ریسک‌ها شامل گلوگاه‌های انتقال برق، الزامات کاهش مصرف در زمان اوج بار شبکه و بندهای قانونی «مصرف کن یا از دست بده» (Use it or lose it) است؛ بندهایی که اگر یک پروژه دیتاسنتر طبق زمان‌بندی به بهره‌برداری نرسد، سهمیه ظرفیت برق تخصیص‌یافته را باطل می‌کنند.

به عبارت دیگر، AWS صرفاً در انتظار رسیدن برق ننشسته است، بلکه مجموعه‌ای از تعهدات پیچیده را مدیریت می‌کند که در صورت تأخیر در پروژه‌های ساخت دیتاسنتر، هزینه‌های بسیار سنگین‌تری را به بار خواهند آورد.

پیشنهاد مریلند؛ ضمانت‌های مالی سنگین برای تضمین برق

درخواستی که سال گذشته تسلیم رگولاتوری خدمات شهری مریلند شده و از طریق قانون شفافیت اسناد به دست آمده است، به‌خوبی نشان می‌دهد که توسعه عظیم دیتاسنترها با چه تعهدات مالی سنگینی همراه است.

آمازون به کمیسیون خدمات عمومی مریلند پیشنهاد داد که مشتریان بزرگ دیتاسنتر می‌توانند به تأمین مالی ارتقای شبکه برق یا ورود ظرفیت‌های نیروگاهی جدید به بازار کمک کنند، بدون اینکه بار این هزینه‌ها بر دوش سایر شهروندان و مصرف‌کنندگان عادی بیفتد.

این شرکت همچنین پیشنهاد کرد برای اطمینان‌بخشی به شرکت‌های برق در انجام سرمایه‌گذاری‌های کلان تولید انرژی، وثیقه‌های مالی ارائه دهد. طرح پیشنهادی آمازون شامل ارائه وثیقه سه‌ساله بود تا در صورتی که مشتری بزرگی ظرفیت اختصاص‌یافته را مصرف نکند، شرکت برق زمان کافی برای فروش مجدد آن انرژی داشته باشد.

البته این پیشنهاد به معنای آن نیست که AWS حتماً چنین وثیقه‌ای پرداخت کرده است؛ اما نشان می‌دهد که در صورت تأخیر یا لغو پروژه‌ها، اپراتورهای بزرگ دیتاسنتر ممکن است فراتر از قبض‌های ماهانه برق خود، با تعهدات مالی سنگین‌تری روبه‌رو شوند.

سخنگوی آمازون اظهار داشت چنین مقرراتی منحصر به AWS نیست. با این حال، شرکت هنوز فاش نکرده که تاکنون چه میزان وجه نقد به‌صورت پیش‌پرداخت برای تضمین تأمین برق دیتاسنترهایش پرداخته است.

چالش‌های تازه‌ای که مدام از راه می‌رسند

توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی همچنین هزینه‌هایی غیرمنتظره به‌همراه دارد که مدل‌سازی و پیش‌بینی آن‌ها در مقایسه با برنامه‌های سنتی هزینه‌های سرمایه‌ای (Capex)، به‌مراتب دشوارتر است.

در جلسه ماه سپتامبر، کالیانارامان فاش کرد که AWS هنگام بررسی طرح‌های توسعه ظرفیت‌های گیگاواتی در غرب تگزاس، با کمبود شدید نیروی کار متخصص روبه‌رو شد؛ چراکه در نزدیکی آن مناطق به تعداد کافی لوله‌کش، برق‌کار صنعتی و تکنسین‌های فنی برای ساخت تاسیسات وجود نداشت.

به گفته او، راهکار آمازون این بود که هزینه ساخت مجتمع‌های مسکونی در نزدیکی دیتاسنترها را بپردازد تا کارگران و متخصصان بتوانند در طول دوره دو تا سه ساله‌ای که برای تکمیل پروژه‌ها لازم است، در همان‌جا مستقر شوند.

جالب اینجاست که حتی جعبه‌ها و کانتینرهای مخصوص حمل سرورها نیز به یک چالش برنامه‌ریزی و مالی بدل شده است. کالیانارامان گفت شاید نگران بودن برای قیمت جعبه‌های باربری در شرایطی که هر سرور صدها هزار دلار قیمت دارد خنده‌دار به نظر برسد؛ اما در مقیاس عظیمی که AWS فعالیت می‌کند و به میلیون‌ها جعبه نیاز دارد، حتی چنین اقلام به‌ظاهر بی‌اهمیتی نیز به هزینه‌ای سرسام‌آور تبدیل می‌شوند.

کالیانارامان در جمع‌بندی شرایط می‌گوید: «ما پیوسته با محدودیت‌ها و دست‌اندازهای تازه‌ای روبه‌رو می‌شویم که هر روز از گوشه‌ای سر برمی‌آورند.»