آمازون پای «امنیت ملی» را وسط کشید؛ ترفند جنجالی برای مهار مخالفت‌ها با دیتاسنترهای هوش مصنوعی

وعده یک میلیارد دلاری مت گارمن، مدیرعامل AWS، تحت عنوان برنامه «با هم ساختن» (Built Together) با موجی از بدبینی روبه‌رو شده؛ به‌ویژه حالا که ۶۲ درصد رأی‌دهندگان خواستار توقف موقت ساخت دیتاسنترها هستند.

مت گارمن، مدیرعامل AWS (بخش رایانش ابری آمازون)، برای مقابله با موج مقاومت جوامع محلی دست روی کارت «امنیت ملی» گذاشته است؛ اما سابقه نه‌چندان شفاف این غول فناوری در انتشار آمار و ارقام، قبول ادعاهایش را برای مردم دشوار کرده است. گارمن در یک بیانیه عمومی ۳۰۰۰ کلمه‌ای در اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که بیش از ۱۰۰ طرح تعلیق و توقف ساخت دیتاسنتر در سراسر ایالات متحده در حال بررسی است و پروژه ساخت این مراکز داده را به احداث شبکه بزرگراه‌های بین‌شهری پس از جنگ جهانی دوم تشبیه کرد. در حالی که مردم محلی با هزینه‌های واقعی مثل جهش نجومی قبوض برق، هدررفت عظیم منابع آب و آلودگی ناشی از دود ژنراتورهای دیزلی روبه‌رو هستند، مدیران آمازون مدعی‌اند هرگونه مقاومت می‌تواند برگ برنده رقابت هوش مصنوعی را دودستی تقدیم رقبای خارجی کند! البته پشت این ژست، یک منفعت مالی هنگفت نهفته است: درآمدهای ابری و توسعه هوش مصنوعی مولد در AWS دقیقاً به همین زیرساخت‌هایی وابسته است که آمازون این‌چنین سرسختانه پای آن‌ها ایستاده است. ساکنان مناطق نزدیک به این تأسیسات از فشار سهمگین مصرف برق این غول‌های داده بر شبکه‌های محلی به‌شدت نگرانند.

گارمن در همین راستا از برنامه‌ای به نام «با هم ساختن» (Built Together) رونمایی کرده است؛ طرحی که طبق گزارش خبرگزاری فرانسه (AFP)، وعده می‌دهد آمازون ظرف ۵ سال بیش از یک میلیارد دلار در شهرهای میزبان این تأسیسات سرمایه‌گذاری کند. این بودجه پیشنهادی قرار است صرف آموزش، مهارت‌آموزی نیروی کار، کنترل هزینه‌های انرژی، پروژه‌های بهینه‌سازی آب و طرح‌های عمرانی منتخب بومی شود. علاوه بر این، آمازون مدعی است استفاده از قراردادهای محرمانگی (NDA) با شهرداری‌ها و نهادهای محلی را متوقف کرده و قرار است اطلاعات پروژه‌ها را خیلی زودتر در اختیار افکار عمومی بگذارد.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نشد و گارمن پا را فراتر گذاشت؛ او مدعی شد که شاید دولت‌های متخاصم خارجی عمداً در حال انتشار اطلاعات نادرست در آمریکا هستند تا روند ساخت دیتاسنترها را کند کنند! این ادعای سنگین بدون ارائه هیچ‌گونه سند و مدرک مشخصی مطرح شد و صرفاً در خدمت سناریوی بزرگ‌تر آمازون قرار دارد تا مخالفت‌های مردمی را به خطر افتادن منافع ملی جلوه دهد. این در حالی است که نظرسنجی روزنامه وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد ۶۲ درصد رأی‌دهندگان موافق توقف موقت ساخت دیتاسنترها هستند و ۴۰ درصد از این افراد، چنین توقفی را یک اولویت فوری و حیاتی می‌دانند.

نگرانی واقعی مردم محلی از کجاست؟

دغدغه‌های جوامع محلی بسیار فراتر از اعتراض‌های نمادین زیست‌محیطی است؛ از طرفی سابقه مستند آمازون در پنهان‌کاری مصرف آب باعث شده وعده‌های جدید شفافیت این شرکت به این راحتی‌ها باورپذیر نباشد.

اهالی مناطقی که دیتاسنترها ساخته شده‌اند یا قرار است احداث شوند، دست روی مشکلات کاملاً ملموسی گذاشته‌اند: پیش‌بینی افزایش سنگین هزینه برق خانگی، بلعیده شدن منابع عظیم آب برای خنک‌سازی سرورها، و آلودگی هوای ناشی از ژنراتورهای غول‌پیکر دیزلی اضطراری. از طرفی، محرمانه‌ماندن مذاکرات میان آمازون و نهادهای محلی پشت دیوار قراردادهای سفت‌وسخت عدم افشا (NDA)، به این بی‌اعتمادی دامن زده است. گزارش‌های موثق نشان می‌دهند در تگزاس، دیتاسنترها با استفاده از خلأهای قانونی توانسته‌اند ژنراتورهای دیزلی را زیر چتر مقرراتی به کار بیندازند که به گفته منتقدان، محدودیت‌های سفت‌وسخت زیست‌محیطی را دور می‌زند؛ هرچند این سازوکارها همچنان محل مناقشه است و ابعاد کامل آن به شکل مستقل تأیید نشده است.

کارنامه کلی آمازون در تولید گازهای گلخانه‌ای این تصویر را روشن‌تر می‌کند. بررسی‌ها نشان داده‌اند تب تند گسترش هوش مصنوعی در آمازون باعث جهش چشمگیر انتشار کربن این شرکت شده؛ آن هم در حالی که آمازون مدام بر تعهد خود برای رسیدن به انتشار صفر خالص تا سال ۲۰۴۰ تأکید می‌کند. اسناد افشاشده در گذشته نشان می‌داد مدیران ارشد آمازون حتی درباره محدود نگه‌داشتن آگاهی عمومی از حجم واقعی مصرف آب دیتاسنترها رایزنی کرده بودند. همین پیشینه تاریک باعث شده وعده‌های تازه گارمن درباره شفافیت با بحران مشروعیت روبه‌رو شود؛ هرچند این موضوع به‌تنهایی نیت بد فعلی این شرکت را اثبات نمی‌کند.

استدلال اقتصادی آمازون و نقاط ضعف آن

دفاع اقتصادی آمازون از ساخت دیتاسنترها از برخی جهات درست به نظر می‌رسد، اما منافعی که واقعاً عاید مردم محلی می‌شود، کاملاً به بندها و جزئیاتی گره خورده که کنترلش دست خود آمازون است.

آمازون استدلال می‌کند که دیتاسنترها باعث درآمد مالیاتی، رونق ساخت‌وساز، سرمایه‌گذاری زیرساختی و اشتغال‌زایی می‌شوند. با این حال، اشتغال ایجادشده در زمان ساخت‌وساز موقتی است و سود واقعی جامعه محلی به تعداد مشاغل دائمی، توافق‌های مالیاتی شفاف، نرخ قبوض خدمات شهری و این موضوع بستگی دارد که آیا بودجه برنامه «با هم ساختن» واقعاً پرداخت می‌شود یا نه. برای شهروندانی که اکنون با پیشنهاد احداث یک دیتاسنتر روبه‌رو هستند، مرز میان یک وعده شرکتی اختیاری و یک تعهد حقوقی الزام‌آور، فقط یک تبصره ساده روی کاغذ نیست، بلکه اهمیتی حیاتی دارد.

رویکرد رسانه‌ای آمازون از یک تغییر استراتژیک پرده برمی‌دارد: این شرکت حالا توسعه زیرساخت‌های خصوصی خودش را به یک مسئله کلان امنیت ملی گره می‌زند؛ ژستی که در کنار ردپای کربنی روزافزون آمازون و سخت‌گیری‌های رگولاتوری‌های بین‌المللی، زیر ذره‌بین کارشناسان رفته است. این حربه از نظر سیاسی بسیار کارآمد است، اما پاسخ نمی‌دهد که آیا هزینه‌های بومی این پروژه‌ها عادلانه تقسیم می‌شوند یا خیر. حالا برخی مناطق خواستار شروط سفت‌وسخت و الزام‌آور هستند؛ از جمله گزارش‌دهی عمومی و شفاف مصرف آب و انرژی، تعیین سقف قانونی برای افزایش قبوض آب و برق، و انتشار عمومی تمام توافق‌های پشت‌پرده دولتی. نحوه برخورد آمازون با این مطالبات عینی—به‌جای مانور روی نظرسنجی‌ها و بیانیه‌های تبلیغاتی—محک اصلی این واقعیت خواهد بود که آیا طرح «با هم ساختن» یک تعهد واقعی است یا صرفاً یک کمپین روابط عمومی برای عبور از طوفان مخالفت‌ها.