سرمایه‌گذاری بزرگ آمازون روی ۱۲ راکتور هسته‌ای کوچک برای تأمین برق دیتاسنترهای هوش مصنوعی

شرکت‌های آمازون و AEP برنامه دارند ۱۲ واحد راکتور هسته‌ای Xe-100 را با مجموع ظرفیت ۹۶۰ مگاوات در شهرستان سالیوان مستقر سازند؛ هرچند هنوز هیچ زمان‌بندی مشخصی برای ساخت و بودجه‌ای برای این طرح تعیین نشده است.

هر درخواستی که برای هوش مصنوعی ارسال می‌کنید، بار پردازشی خود را به مراکزی منتقل می‌سازد که به برقی پایدار، بدون قطعی و شبانه‌روزی نیاز دارند. آمازون اکنون برای تأمین این انرژی عظیم، روی فناوری راکتورهایی شرط‌بندی کرده است که هنوز در هیچ کجای دنیا به مرحله بهره‌برداری تجاری نرسیده‌اند. این غول فناوری از همکاری مشترک خود با شرکت برق آمریکا (American Electric Power یا AEP) و استارتاپ X-energy برای ارزیابی ساخت یک نیروگاه هسته‌ای ۱۲ واحدی در محل نیروگاه زغال‌سنگ پیشین برید (Breed) در شهرستان سالیوان ایالت ایندیانا خبر داده است.

این طرح در واقع یک تعهد توسعه اولیه به شمار می‌رود، نه آغاز رسمی عملیات ساخت‌وساز. تاریخ آغاز ساخت، هدف‌گذاری بهره‌برداری تجاری، تصمیم نهایی برای سرمایه‌گذاری و بودجه کل پروژه هنوز به‌صورت عمومی فاش نشده‌اند.

ماهیت و جزئیات واقعی توافق چیست؟

بر اساس این توافق، آمازون سرمایه توسعه را تأمین کرده و برق تولیدی را خریداری می‌کند؛ در حالی که مدیریت عملیاتی نیروگاه بر عهده AEP خواهد بود و X-energy فناوری راکتورهای Xe-100 را تأمین خواهد کرد.

در سایت شهرستان سالیوان، ۱۲ راکتور Xe-100 که هر کدام ظرفیت تولید ۸۰ مگاوات برق را دارند، در مجموع توانی معادل ۹۶۰ مگاوات تولید خواهند کرد. آمازون تأمین مالی فاز توسعه را بر عهده می‌گیرد و قصد دارد تمام برق تولیدی نیروگاه را در چارچوب یک قرارداد بلندمدت خریداری کند؛ در حالی که شرکت AEP نقش بهره‌بردار را ایفا می‌کند و X-energy سازنده فناوری راکتورها خواهد بود.

برخلاف ساختارهای کاملاً اختصاصی و جدا از شبکه، این نیروگاه قرار است علاوه بر مراکز داده آمازون، به شبکه برق منطقه‌ای نیز متصل شود و انرژی آن را تأمین نماید. پروژه ایندیانا دومین استقرار تجاری اعلام‌شده ذیل همکاری آمازون و X-energy است؛ برنامه‌ای بلندپروازانه که هدف‌گذاری آن دستیابی به بیش از ۵ گیگاوات ظرفیت هسته‌ای جدید در خاک آمریکا تا سال ۲۰۳۹ است.

آمازون در سال ۲۰۲۴ رهبری راند سرمایه‌گذاری سری C-1 به ارزش ۷۰۰ میلیون دلار را برای X-energy بر عهده داشت. این سرمایه کلان به تکمیل طراحی راکتور، دریافت مجوزهای قانونی و احداث یک مرکز تولید سوخت هسته‌ای در ایالت تنسی اختصاص یافته است.

جذابیت اصلی این طرح برای آمازون، دستیابی به برقی پایدار و کم‌کربن برای مراکزی است که اشتهای مصرف انرژی آن‌ها به‌دلیل بار پردازشی هوش مصنوعی و رایانش ابری به‌شدت در حال افزایش است. هم‌زمان، این توافق خرید برق خیال سازندگان پروژه را نیز راحت می‌کند؛ چراکه پیش از آغاز ساخت نیروگاه، یک مشتری تجاری تضمین‌شده برای آن دست‌وپا کرده‌اند.

ابهاماتی که هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند

چندین پرسش بنیادین همچنان بدون پاسخ مانده است که مهم‌ترین آن‌ها، به ساخته نشدن و عدم بهره‌برداری تجاری از حتی یک واحد راکتور Xe-100 تا به امروز مربوط می‌شود.

تاکنون هیچ راکتور تجاری Xe-100 در هیچ کجای دنیا تکمیل یا راه‌اندازی نشده است. حتی نخستین پروژه برنامه‌ریزی‌شده X-energy که شامل چهار راکتور در سایت شیمیایی سیدریفت (Seadrift) متعلق به شرکت داو (Dow) در تگزاس است، هنوز کلنگ‌زنی نشده است. درخواست مجوز ساخت این پروژه در سال ۲۰۲۵ به کمیسیون نظارت هسته‌ای آمریکا (NRC) ارائه شد و این نهاد ارزیابی زیست‌محیطی مثبتی بدون اثرات مخرب صادر کرد؛ با این حال، تصمیم‌گیری نهایی پیرامون صدور مجوز کامل هنوز در دست بررسی است.

پروژه سیدریفت نقشی تعیین‌کننده به‌عنوان مرجع اصلی برای راهبرد تجاری‌سازی X-energy ایفا می‌کند و برنامه زمان‌بندی پروژه ایندیانا نیز به کسب تجربه واقعی در ساخت و بهره‌برداری از آن وابسته خواهد بود. با این حال، پروژه سیدریفت با پیچیدگی‌های بیشتری نیز روبه‌روست؛ از جمله اینکه مقامات تگزاس شکایتی حقوقی پیرامون تخلفات مکرر در زمینه آلودگی آب و پسماندهای جامد علیه این سایت مطرح کرده‌اند. البته این اتهامات مستقیماً به مجموعه صنعتی میزبان بازمی‌گردد و ارتباطی با طراحی راکتورهای X-energy یا کارنامه ایمنی هسته‌ای آن ندارد.

پروژه‌های اخیر احداث راکتورهای هسته‌ای بزرگ در آمریکا، به‌ویژه طرح توسعه نیروگاه ووگتل (Vogtle) در جورجیا، با میلیاردها دلار افزایش هزینه و سال‌ها تأخیر نسبت به زمان‌بندی اولیه همراه شدند. توسعه‌دهندگان راکتورهای مدولار کوچک (SMR) استدلال می‌کنند که تولید پیش‌ساخته و استاندارد این راکتورها در کارخانه، این دور باطل را خواهد شکست. این ادعا بارها در صنعت تکرار شده است، اما مزایای اقتصادی و صرفه‌جویی زمانی آن هنوز در مقیاس تجاری به اثبات نرسیده است.

واکنش بازار سهام

ارزش سهام X-energy پس از اعلام پروژه ایندیانا جهشی چشمگیر را تجربه کرد، اما اندکی بعد بخش عمده این سودها از دست رفت.

سهام X-energy هنگام عرضه اولیه در بورس نزدک با قیمت ۲۳ دلار به ازای هر سهم معامله شد و در نخستین روز معاملاتی حدود ۲۷ درصد رشد کرد. طبق گزارش‌های رسانه‌های مالی، قیمت این سهم پیش از این اعلامیه تقریباً دو سوم نسبت به قیمت عرضه اولیه سقوط کرده بود؛ سپس با انتشار خبر پروژه ایندیانا در معاملات پیش از گشایش بازار حدود ۱۰ درصد بالا رفت، اما با آغاز رسمی ساعات معاملات، بخش اعظم این رشد قیمتی خنثی شد.

گام‌های بعدی؛ چشم‌انداز آینده چیست؟

پروژه سیدریفت در تگزاس روشن‌ترین نشانه در آینده نزدیک خواهد بود که نشان می‌دهد آیا X-energy می‌تواند از مرحله اخذ مجوز فراتر رفته و وارد فاز ساخت‌وساز شود یا خیر.

نقطه عطف سرنوشت‌ساز در این مسیر، توانایی X-energy در پیشبرد پروژه سیدریفت از مرحله بررسی‌های قانونی به سمت احداث واقعی و بهره‌برداری است. اگر آن پروژه ساخته شود و با موفقیت آغاز به کار کند، طرح ایندیانا به گام بعدی معتبر و قابل‌اتکا بدل خواهد شد؛ اما اگر سیدریفت با تأخیر مواجه گردد، پروژه ایندیانا نیز صرفاً در فاز امکان‌سنجی باقی خواهد ماند و خبری از زمان‌بندی احداث یا تاریخ بهره‌برداری نخواهد بود.