دست‌انداز هوشمندانه آپاتی پیش پای شیادان: ایجنت‌های هوش مصنوعی که عمداً فریب می‌خورند تا مچ کلاهبردارها را بگیرند!

این روز‌ها بیش‌تر شرکت‌ها به سراغ ایجنت‌های هوش مصنوعی رفته‌اند تا محصولاتشان را سریع‌تر به بازار برسانند یا جریان کار‌های روزمره را پرسرعت‌تر کنند؛ اما استارتاپ Apate.ai این ایجنت‌ها را به مأموریت‌های مخفی می‌فرستد تا عمداً طعمه کلاهبردارها شوند!

این استارتاپ استرالیایی که در سال ۲۰۲۴ و بر پایه پژوهش‌های دانشگاه مک‌کواری (Macquarie University) سیدنی پایه‌گذاری شد، هزاران ایجنت هوش مصنوعی را در قالب قربانیانی از همه‌جا بی‌خبر به میدان می‌فرستد. این ایجنت‌ها به تماس‌های مشکوک جواب می‌دهند، به پیام‌ها و ایمیل‌های فریبنده پاسخ می‌دهند، لینک‌های فیشینگ را دنبال می‌کنند و حتی به گروه‌های شبکه‌های اجتماعی ملحق می‌شوند تا کلاهبرداران را به دام بیندازند. آن‌ها با سنین، جنسیت‌ها، لهجه‌ها و زبان‌های مختلف خود را جای افراد واقعی جا می‌زنند و تلاش می‌کنند شیادان را تا جای ممکن سر خط نگه دارند تا بالاخره اطلاعات مفیدی از زیر زبانشان بیرون بکشند.

این شرکت می‌گوید ناوگان ایجنت‌هایش تاکنون در بیش از ۲.۵ میلیون مکالمه، معادل ۱۷ سال از وقت گران‌بهای کلاهبرداران را سوزانده و هدر داده‌اند! نکته مهم‌تر برای مشتریان آپاتی — یعنی بانک‌ها، اپراتورهای مخابراتی، آژانس‌های دولتی و شرکت‌های خدماتی — این است که این مأموران نفوذی، کلاهبرداران را وادار می‌کنند جزئیاتی را لو بدهند که معمولاً تازه بعد از مال‌باخته شدن قربانیان فاش می‌شود؛ اطلاعاتی حیاتی مثل شماره حساب‌های بانکی، آدرس کیف‌پول‌های ارز دیجیتال، شماره تماس‌ها، وب‌سایت‌های مخرب و برندهایی که شیادان هویت آن‌ها را جعل کرده‌اند.

استارتاپ آپاتی که از فینالیست‌های رقابت استارتاپی Startup Battlefield 200 در جریان همایش امسال Disrupt به شمار می‌رود، این اطلاعات سرقت‌شده از کلاهبرداران را در اختیار مشتریان خود می‌گذارد تا اقدامات و سپرهای دفاعی ضدکلاهبرداری‌شان را تقویت کنند. (این شرکت این هفته ایده خود را در مرکز ماسکونی وست سانفرانسیسکو به داوران و سرمایه‌گذاران جسورانه ارائه خواهد کرد.)

این رویکرد، تکامل جالب و غیرمنتظره‌ای در دنیای «طعمه‌گذاری برای کلاهبرداران» (Scam-baiting) به شمار می‌رود؛ با این حال، با توجه به قدرتی که خود هوش مصنوعی در اختیار مجرمان سایبری گذاشته، رخ دادن چنین نوآوری‌هایی چندان عجیب نیست. بر اساس آماری که پلیس فدرال آمریکا (FBI) در گزارش رسمی جرایم اینترنتی منتشر کرده، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۲ هزار شکایت مرتبط با جرایم هوش مصنوعی ثبت شده که به خسارت سنگین ۸۹۳ میلیون دلاری منجر شده است. بیش از ۶۳۲ میلیون دلار از این مبلغ، سهم کلاهبرداری‌های سرمایه‌گذاری بوده؛ جایی که شیادان با کمک هوش مصنوعی چت‌ها را پیش می‌برند و با جعل عمیق (دیپ‌فیک) صدا و تصویر افراد سرشناس و چهره‌های مورد اعتماد، دست به فریب مردم می‌زنند.

سال‌ها بود که سر کار گذاشتن عمدی کلاهبرداران برای برخی کاربران به یک سرگرمی جذاب تبدیل شده بود؛ شوخی‌هایی که گاهی بسیار خنده‌دار از آب درمی‌آمدند، مثل کشاندن کلاهبرداران به خواندن کل یک کتاب با صدای بلند یا حتی متقاعد کردن آن‌ها به خالکوبی‌های مضحک روی بدنشان! اما حالا با افزایش چشمگیر توانمندی‌های هوش مصنوعی، ورق برگشته و بازی کاملاً جدی شده است.

جالب اینجاست که جرقه اولیه شکل‌گیری استارتاپ آپاتی از یک تماس تلفنی کلاهبرداری واقعی زده شد.

چند سال قبل، دالی کافر (Dali Kaafar)، بنیان‌گذار و مدیرعامل آپاتی، در یک پیک‌نیک خانوادگی تماسی از شماره‌ای ناشناس دریافت کرد. وقتی متوجه شد پشت خط یک کلاهبردار است، تصمیم گرفت برای خنداندن بچه‌هایش خودش را به نادانی بزند و موفق شد تماس را ۴۴ دقیقه تمام کش بدهد!

همه حسابی خندیدند، اما یک نکته مهم به ذهن کافر خطور کرد: در تمام آن ۴۴ دقیقه، کلاهبردار نتوانسته بود با یک قربانی واقعی تماس بگیرد و به او آسیب بزند. از طرفی ۴۴ دقیقه از وقت خود کافر هم تلف شده بود؛ همین اتفاق باعث شد از خودش بپرسد: آیا می‌شود این فرآیند را خودکار کرد و در عین حال، اطلاعات مفیدی هم از مجرمان بیرون کشید؟

همین ایده در نهایت به یک پروژه تحقیقاتی در دانشگاه مک‌کواری تبدیل شد؛ جایی که کافر و همکارانش از یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی (NLP) برای تجزیه و تحلیل مکالمات کلاهبرداری و طراحی روش‌های بهتر جهت شناسایی و جلوگیری از این کلاهبرداری‌ها استفاده کردند.

برد جوف (Brad Joffe)، هم‌بنیان‌گذار و مدیر ارشد بازرگانی این استارتاپ، در گفت‌وگویی توضیح می‌دهد: «بیش‌تر فعالان صنعت بعد از وقوع جرم وارد عمل می‌شوند؛ شرکت‌های مخابراتی شماره‌ها را مسدود می‌کنند، اما کلاهبرداران بلافاصله شماره‌های جدید می‌خرند. بانک‌ها تراکنش‌ها را زیر نظر می‌گیرند، اما تا آن زمان کلاهبردار از مشتری پول گرفته و کارش را کرده است. ما مستقیماً سراغ خود کلاهبردار می‌رویم و قبل از اینکه به کسی آسیبی برسد، اطلاعات لازم را استخراج می‌کنیم. ایجنت‌های هوش مصنوعی ما هر روز از طریق تماس، پیامک، ایمیل و وب با ده‌ها هزار کلاهبردار هم‌کلام می‌شوند. ارزش اصلی ما برای مشتریان، همان اطلاعات و داده‌هایی است که از دل این مکالمات استخراج می‌شود.»

به گفته جوف، آپاتی برای هدایت ایجنت‌ها و تحلیل داده‌ها، هم از پیشرفته‌ترین مدل‌های زبانی روز (Frontier Models) و هم از مدل‌های اختصاصی بهینه‌سازی‌شده (Fine-tuned) خود بهره می‌برد. این شرکت مدل‌های خود را بر اساس مکالمات واقعی ایجنت‌ها با کلاهبرداران و پژوهش‌های دانشگاهی کافر آموزش می‌دهد.

مشتریان آپاتی علاوه بر دسترسی به این ارتش هوشمند، به داشبورد تحلیلی ویژه‌ای دسترسی دارند که آمار و اطلاعات دقیقی درباره کلاهبرداری‌های هدف‌گیرنده کاربران نهایی، کارکنان، برندها و محصولات در اختیارشان می‌گذارد. جالب اینکه مشتریان می‌توانند مأموریت‌های خاصی برای ایجنت‌ها تعریف کنند؛ مثلاً مأموریت به دست آوردن شماره حساب بانکی یا آدرس کیف‌پول رمزارز مجرمان! ایجنت‌های متنی این استارتاپ همچنین می‌توانند تالارهای گفت‌وگو، گروه‌های سرمایه‌گذاری و شبکه‌های اجتماعی را برای یافتن رفتارهای مشکوک رصد کنند و سپس با هویتی ساختگی وارد گفت‌وگو با شیادان شوند تا دستشان را رو کنند.

در بین مشتریان این استارتاپ، نام‌های بزرگی همچون کامن‌ولث بانک استرالیا (Commonwealth Bank)، اپراتور مخابراتی TPG Telecom و چندین نهاد دولتی و خدماتی به چشم می‌خورد. جوف می‌گوید شرکت TPG نزدیک به ۵۹۰ هزار تماس مشکوک را به سمت ایجنت‌های آپاتی هدایت کرده است؛ همچنین کامن‌ولث بانک شاهد کاهش چشمگیر ۷۶ درصدی در گزارش‌های عمومی خسارات ناشی از کلاهبرداری بوده و یکی دیگر از بانک‌های استرالیایی همکار با این استارتاپ، با کمک این ایجنت‌ها موفق به خنثی‌سازی ۲۲ کمپین کلاهبرداری شده است.

سرمایه‌گذاران هم متقاعد شده‌اند که فریب دادن و سر کار گذاشتن شیادان، کسب‌وکار پردرآمدی است. آپاتی در ماه اوت موفق به جذب سرمایه اولیه (Seed) به ارزش ۸.۱۵ میلیون دلار از صندوق‌های Lobby Capital، OIF Ventures، Investible، Concept Ventures و Baobab Ventures شد. جوف اشاره کرد که این تیم ۲۰ نفره تاکنون در مجموع نزدیک به ۱۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرده و قصد دارد منابع مالی جدید را صرف ارتقای محصول و گسترش فعالیت‌های بین‌المللی از جمله افتتاح دفتری در لندن و حضور پررنگ‌تر در بازار ایالات متحده کند.

جوف می‌گوید: «نام آپاتی از الهه فریب در اساطیر یونان باستان گرفته شده؛ نامی که با توجه به کار ایجنت‌های ما کاملاً برازنده است.» او با شوخ‌طبعی اضافه می‌کند که این استارتاپ حتی از فحش‌ها و ناسزاهایی که کلاهبرداران نثار ربات‌ها می‌کنند، در اسلایدهای معرفی به سرمایه‌گذاران استفاده کرده است!

او در پایان می‌گوید: «ما این فحش‌ها را نشانه کلافگی و ناکامی کلاهبردارها می‌دانیم و در شرکت، هر ناسزایی را که ثبت می‌شود جشن می‌گیریم! احتمالاً ما یکی از معدود کسب‌وکارهای دنیا هستیم که با شنیدن فحش به محصولمان خوشحال می‌شویم و جشن می‌گیریم!»