هشدار جدی آمازون: اگر جلوی ساخت دیتاسنترها را بگیرید، آمریکا بازنده مسابقه هوش مصنوعی می‌شود!

مت گارمن، مدیرعامل آمازون وب سرویسز (AWS)، به بیش از ۱۰۰ منطقه و شهر در آمریکا که به دنبال تعلیق یا ممنوعیت ساخت دیتاسنترهای جدید هستند، هشدار جدی داده است. او تأکید کرده که توقف ساخت‌وساز این مراکز پردازشی در شرایط فعلی، می‌تواند باعث شود ایالات متحده برای دهه‌ها تاوان این تصمیم را پس بدهد.

گارمن در یک بیانیه تفصیلی در دفاع از توسعه پرشتاب زیرساخت‌های هوش مصنوعی نوشت: «در واقع، توسعه این زیرساخت‌ها از نظر ژئوپلیتیکی به قدری حیاتی است که گزارش‌های متعددی نشان می‌دهند کشور‌های مختلف عمداً در حال پخش اطلاعات غلط درباره دیتاسنترها در خاک آمریکا هستند تا سرعت پیشرفت ما را کند کنند. اگر این مصوبات ضد دیتاسنتر اجرایی شوند، آمریکا عملاً بلیت بازندگی خودش در این مسابقه را امضا کرده و عواقب آن برای نسل‌ها باقی خواهد ماند؛ ما به عنوان یک کشور اصلاً نمی‌توانیم چنین ریسکی را بپذیریم.»

مدیرعامل AWS استدلال می‌کند که دیتاسنترها امروزه همان نقشی را ایفا می‌کنند که زمانی بزرگراه‌های بین‌شهری در پیشرفت اقتصادی داشتند. به باور او، پیشتازی در هوش مصنوعی اکنون به یک رقابت تمام‌عیار در زمینه امنیت ملی و قدرت اقتصادی تبدیل شده و کشور‌هایی که سریع‌تر از بقیه این زیرساخت‌های پردازشی را برپا کنند، تا سال‌های سال از میوه‌های آن بهره‌مند خواهند شد.

این هشدار شاید خیلی تند و دراماتیک به نظر برسد، اما وقتی مقیاس پروژه‌های در حال ساخت را ببینید متوجه می‌شوید که ماجرا کاملاً جدی است. بر اساس یک گزارش جدید از مؤسسه بروکینگز (Brookings)، مجموع سرمایه‌گذاری‌ها روی دیتاسنترهای آمریکا و زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی بین سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۲ می‌تواند به رقم خیره‌کننده ۱۰.۳ تریلیون دلار برسد! این رقم به طور میانگین یعنی ۳.۶۳ درصد از کل تولید ناخالص داخلی (GDP) سالانه آمریکا؛ سهمی که باعث می‌شود پروژه توسعه زیرساخت هوش مصنوعی، حتی از پروژه‌های تاریخی کانال‌کشی، خطوط راه‌آهن، برق‌رسانی سراسری، شبکه بزرگراه‌ها و صنعت مخابرات آمریکا هم در اقتصاد این کشور سنگین‌تر و بزرگ‌تر باشد.

ساخت زیرساخت هوش مصنوعی در گوشه و کنار کشور

با این حال، مقایسه دیتاسنترها با شبکه بزرگراه‌های بین‌شهری یک تفاوت بسیار حیاتی را نادیده می‌گیرد: اینکه چه کسی هزینه آن‌ها را پرداخت کرده است؟ بزرگراه‌ها با دلارهای مالیات‌دهندگان ساخته شدند، اما گارمن تأکید دارد که هزینه این جهش بزرگ زیرساخت هوش مصنوعی تماماً از جیب شرکت‌های خصوصی پرداخت می‌شود. این نکته قطعاً توجیه سیاسیِ یک ریخت‌وپاش ۱۰.۳ تریلیون دلاری را برای سیاستمداران راحت‌تر می‌کند، اما اصلاً به این معنی نیست که مردم عادی از پیامدهای سنگین آن، مثل مصرف وحشتناک برق و منابع دیگر توسط این غول‌های پردازشی، در امان خواهند بود.

آمازون ادعا می‌کند که نگرانی‌ها درباره بالا رفتن قبض‌های برق، تخلیه منابع آب یا ایجاد آلودگی محیط‌زیستی توسط دیتاسنترها معمولاً بزرگ‌نمایی‌شده یا کاملاً نادرست هستند. گارمن توضیح داده که AWS با شرکت‌های توزیع برق و نهادهای قانون‌گذار همکاری می‌کند تا مطمئن شود هزینه‌ای که بابت برق دیتاسنترها پرداخت می‌کند، کل هزینه‌های انرژی و زیرساخت مورد نیاز را پوشش می‌دهد. آمازون همچنین مدعی است که تأسیساتش بهینه‌تر از همیشه آب مصرف می‌کنند و این شرکت در حال حرکت به سمت ژنراتورهای پشتیبان با آلایندگی بسیار کم‌تر است.

نکته مهم‌تر اینجاست که آمازون کم‌کم متوجه شده دیگر نمی‌تواند صرفاً به مردم بگوید «به ما اعتماد کنید»؛ این رویکرد دیگر جواب نمی‌دهد. به همین خاطر، این شرکت اعلام کرده که دیگر برای پروژه‌های دیتاسنتر خود با سازمان‌های دولتی توافق‌نامه‌های عدم افشای اطلاعات (NDA) امضا نمی‌کند و قرار است اطلاعات سالانه مربوط به مصرف آب و برق خود را به صورت شفاف منتشر کند.

گارمن در ادامه بیانیه خود نوشته است: «مسلماً بخش‌هایی وجود دارد که صنعت فناوری و انرژی (در کنار شرکای دولتی خود) می‌توانند در آن‌ها بهتر عمل کنند؛ اما درست مثل گذشته که کشور برای دستاوردهای حیاتی در حوزه امنیت ملی و رفاه اقتصادی دست به دست هم می‌داد، اکنون هم باید به این مسأله به عنوان یک مأموریت بلندمدت و مشترک میان بخش خصوصی و دولتی نگاه کنیم.»

موج مخالفت‌های محلی بالا می‌گیرد

آمازون برای آرام کردن اوضاع و جلب رضایت افکار عمومی، دست به جیب هم شده است. برنامه جدید این شرکت با عنوان Built Together قرار است ظرف ۵ سال بیش از ۱ میلیارد دلار را به سرمایه‌گذاری در جوامع محلی اطراف دیتاسنترهای آمریکا اختصاص دهد. آمازون می‌گوید این بودجه صرف برنامه‌های رایگان در کالج‌های محلی، آموزش نیروی کار و ارتقای بهره‌وری انرژی مدارس، ساختمان‌های دولتی و منازل مسکونی خواهد شد؛ با این هدف که تا پایان سال ۲۰۲۸، سالانه تا ۱۰۰ هزار نیروی متخصص برای ورود به بازار کار آماده شوند.

اما این وعده‌های رنگارنگ درست در زمانی مطرح می‌شوند که دیگر نمی‌توان اعتراضات مردمی را به نارضایتی چند همسایه عصبانی تقلیل داد و از کنار آن گذشت.

شاید ایالت کالیفرنیا روشن‌ترین نمونه این تغییر رویکرد باشد؛ جایی که طبق گزارش پایگاه خبری CalMatters، فرماندار گوین نیوسام اخیراً هفت لایحه قانونی جدید پیرامون دیتاسنترها را امضا کرده است. این قوانین از جمله مانع از آن می‌شوند که شهروندان عادی و مشترکان برق، سوبسید هزینه‌های زیرساختی دیتاسنترها را بپردازند و در عین حال، ارزیابی‌های سخت‌گیرانه زیست‌محیطی را برای این تأسیسات الزامی می‌کنند.

حتی در ایالت تگزاس که به قوانین آسان‌گیرانه و مشوق‌های بی‌حدومرز معروف است، مقررات اندکی تغییر کرده تا نظارت بر دیتاسنترها بیش‌تر شود؛ هرچند هنوز روزنه‌ها و معافیت‌های قانونی بزرگی در این مسیر به چشم می‌خورد.

اگرچه گارمن ادعا می‌کند اطلاعات نادرست و «دروغ‌های آشکار» سوخت اصلی این مقاومت‌ها هستند، اما وعده‌ها و امتیازاتی که خود آمازون ارائه می‌دهد به خوبی نشان می‌دهد که دست‌کم بخشی از این نگرانی‌ها کاملاً واقعی و نیازمند رسیدگی جدی است.

سؤال بزرگ ۱۰.۳ تریلیون دلاری

صنعت هوش مصنوعی عملاً در حال رقم زدن یکی از بزرگ‌ترین قمارها روی زیرساخت‌ها در تاریخ آمریکاست؛ قماری که بر پایه این فرض بنا شده که تقاضای بازار و درآمدهای آینده، این صورت‌حساب نجومی را توجیه خواهند کرد.

همین مسأله، توجیه سیاسی ماجرا را به شدت حساس و حیاتی کرده است؛ چرا که شرکت‌های هوش مصنوعی پیش از آنکه کسی دقیقاً بداند این فناوری تا چه اندازه سودآور یا دگرگون‌کننده خواهد بود، به جوامع محلی نیاز دارند تا سال‌ها ساخت‌وساز، گردوخاک و فشار بی‌سابقه به شبکه برق را تحمل کنند.

البته همه رهبران هوش مصنوعی هم به دنبال دادن وعده و آرام کردن فضا نیستند. سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، اخیراً در گفت‌وگو با نشریه Politico صراحتاً گفت: «ما معتقدیم جهان باید وقوع برخی اتفاقات بد را بپذیرد تا بتواند از مزایای این فناوری و دستیابی انسان‌ها به قدرت عاملیت بهره‌مند شود.»

البته آلتمن در درجه اول درباره ایمنی هوش مصنوعی و سوءاستفاده‌های احتمالی صحبت می‌کرد، نه دیتاسنترها؛ او معتقد بود حذف تمام کلاهبرداری‌ها یا هک‌های احتمالی نیازمند چنان محدودیت‌هایی است که دسترسی مفید مردم به هوش مصنوعی را از بین می‌برد. با این حال، حرف‌های او درست مثل ماجرای ساخت فیزیکی دیتاسنترهاست؛ گویی از مردم آمریکا خواسته می‌شود که فعلاً مشکلات، شلوغی و قطعی‌های مقطعی را تحمل کنند تا شاید در آینده مزایای شیرین هوش مصنوعی نصیبشان شود!

هم گارمن و هم آلتمن استدلال‌هایی مطرح می‌کنند که نیازمند اعتمادی بی‌پایان به مقصد نهایی هوش مصنوعی است؛ اینکه مقصد آن‌قدر باشکوه است که این سفر پرپیچ‌وخم و پرتلاطم را توجیه می‌کند. اما به نظر می‌رسد جوامع محلی دیگر حاضر نیستند به این سادگی‌ها چنین چک سفیدی امضا کنند. وعده‌های اخیر آمازون هم ثابت می‌کند که این شرکت فهمیده با بولدوزر و نادیده گرفتن مردم نمی‌تواند این مقاومت‌ها را کنار بزند.

شاید در نهایت حق با گارمن باشد و دیتاسنترها روزی به زیرساختی به بزرگی و سرنوشت‌سازی بزرگراه‌های بین‌شهری تبدیل شوند، اما واقعیت این است که هیچ‌کس دلش نمی‌خواهد خانه‌اش درست بیخ گوش یک بزرگراه پر سر و صدا باشد! همین واقعیت بود که سال‌ها پیش قانون‌گذاران را وادار کرد قوانینی وضع کنند تا مشخص شود چه نوع خانه‌ای و در چه فاصله‌ای از بزرگراه‌ها اجازه ساخت دارد.

حالا این پرسش همچنان بی‌پاسخ مانده که شهروندانی که قرار است در همسایگی این تأسیسات غول‌پیکر هوش مصنوعی زندگی کنند، تا چه اندازه حق کنترل و نظارت دارند و مستحق چه حمایت‌های قانونی هستند؟