چت‌بات در نقش نجات‌بخش؛ چطور ChatGPT جان یک مرد دچار سکته مغزی را نجات داد؟

این روزها درباره کارهایی که هوش مصنوعی می‌تواند برای حوزه بهداشت و درمان انجام دهد، ادعاهای بزرگی مطرح می‌شود؛ از کشف داروهای انقلابی گرفته تا ثبت تاریخچه پرونده‌های پزشکی. اما یک پست پربازدید در شبکه اجتماعی ردیت (Reddit) نشان داد که نسخه ساده‌تر و بسیار کاربردی‌تری هم از یک دستیار سلامت مبتنی بر هوش مصنوعی وجود دارد.

ماجرا از این قرار است که نویسنده پست توضیح داده سر میز شام خانوادگی، چاپ‌استیک (چوب غذاخوری) مدام از دست پدرش می‌افتاده، دست راستش بی‌حس شده، گوشه دهانش کمی افتاده به نظر می‌رسیده، طرز صحبتش غیرعادی شده و برای چند لحظه تعادلش را از دست داده است. بعد از آن، حال پدر کمی بهتر به نظر می‌رسد؛ تا جایی که کل خانواده کم‌کم قانع شده بودند که او فقط خسته است و اگر بخوابد حالش خوب می‌شود.

اما وقتی فرزند خانواده این علائم را در ChatGPT تایپ کرد، این هوش مصنوعی بلافاصله هشدار داد که این نشانه‌ها شباهت زیادی به سکته مغزی یا یک فوریت پزشکی حاد دارند. چت‌بات با جدیت از آن‌ها خواست که با وجود بهتر شدن ظاهری بیمار، سریعاً او را به بخش اورژانس برسانند. در نهایت در بیمارستان مشخص شد که او دچار سکته مغزی ایسکمیک شده و بلافاصله اقدامات درمانی حیاتی برای او انجام گرفت.

شاید این فقط یک روایت شخصی در ردیت باشد، اما راهنمایی ChatGPT دقیقاً با دستورالعمل‌های رسمی پزشکی دنیا همخوانی دارد. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) تأکید می‌کند که بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در یک سمت بدن، اختلال در تکلم و از دست دادن تعادل از بارزترین علائم هشدار سکته مغزی هستند و هر کسی که آن‌ها را تجربه کرد، باید فوراً تحت مراقبت اورژانسی قرار بگیرد.

وسط همه بحث‌های پیچیده و بی‌پایان درباره کاربرد هوش مصنوعی در پزشکی، این ماجرا سادگی وظیفه ChatGPT را به رخ کشید؛ قرار نبود این چت‌بات در نقش دکتر عمل کند، فقط لازم بود درک کند چه زمانی باید خانواده را به دست یک دکتر واقعی بسپارد.

گاهی بهترین تشخیص هوش مصنوعی این است: «برو پیش پزشک!»

سلامت حوزه‌ای حساس است که اعتمادبه‌نفس کاذب هوش مصنوعی در آن می‌تواند فاجعه به بار بیاورد. اگر ChatGPT با اطمینان کامل به شما بگوید سوزش قفسه سینه‌تان فقط سوءهاضمه ساده است، در حالی که در آستانه حمله قلبی هستید، جانتان را به خطر انداخته است.

به نظر می‌رسد شرکت OpenAI متوجه این مرز باریک و خطرناک شده است. در یادداشت‌های راهنمای قابلیت‌های سلامت ChatGPT، صراحتاً اعلام شده که این ابزار برای کمک به فرآیند درمان طراحی شده نه برای جایگزینی پزشک، و هرگز نباید از آن برای تشخیص قطعی یا درمان بیماری استفاده کرد. اوپن‌ای‌آی همچنین مانور زیادی روی ارتقای توانایی مدل‌هایش در تشخیص شرایط اورژانسی داده است.

اتفاقی که برای این خانواده افتاد دقیقاً اهمیت این رویکرد را نشان می‌دهد. خانواده نیازی نداشتند که ChatGPT به آن‌ها بگوید کدام رگ مسدود شده یا داروی خاصی تجویز کند؛ آن‌ها فقط به ابزاری نیاز داشتند که به این علائم نگران‌کننده نگاه کند و بدون تعارف بگوید: «صبر کردن تا صبح ریسک مرگباری دارد!»

یکی از دلایلی که هوش مصنوعی در چنین موقعیت‌هایی واقعاً کارآمد است، غلبه بر تمایل عجیب ما انسان‌ها برای طفره رفتن از اورژانس است. هیچ‌کس دوست ندارد ساعت‌ها زیر نور مهتابی بیمارستان معطل شود تا در نهایت بشنود که مشکلی نبوده؛ خود بیمار هم معمولاً اصرار دارد علائمش را بی‌اهمیت جلوه دهد.

اما یک چت‌بات اهل تعارفات و نگرانی‌های اجتماعی نیست. وقتی علائمی از مرز هشدار اورژانسی عبور می‌کند، هوش مصنوعی باید این موضوع را با صراحت تمام فریاد بزند. البته معنی‌اش این نیست که ChatGPT با هر سردرد ساده‌ای فرد را وحشت‌زده راهی اورژانس کند؛ چون دستیاری که همه چیز را اورژانسی جلوه دهد خیلی زود بی‌فایده می‌شود. چالش اصلی این است که مدل بفهمد در چه لحظاتی خطر «اطمینان‌بخشی الکی» بسیار بیشتر و جبران‌ناپذیرتر از هزینه «احتیاط کردن» است.

سکته مغزی نمونه بسیار بارز این موقعیت‌هاست. انجمن سکته مغزی آمریکا از فرمول اختصاری B.E. F.A.S.T برای یادآوری علائمی مثل تعادل، بینایی، افتادگی صورت، ضعف دست و تکلم استفاده می‌کند و حرف آخر آن یعنی T مخفف زمان تماس با شماره‌های امدادی است.

در چنین شرایطی، گفتن اینکه «برو بخواب تا صب حالت بهتر میشه» بدترین توصیه ممکن است؛ اما گفتن اینکه «همین الان باید به اورژانس بروی» دقیقاً همان جمله‌ای است که انتظار می‌رود یک هوش مصنوعی کاربلد به زبان بیاورد.

سپردن بیمار به پزشک؛ مهم‌ترین ویژگی هوش مصنوعی

پست جالب دیگری هم در ردیت ماجرا را به فاز عجیب‌تری برده است. کاربری تعریف کرده که هنگام افت شدید و خطرناک قند خونش، قابلیت صوتی ChatGPT فعال بوده است. به گفته این کاربر، او رفته‌رفته هوشیاری‌اش را از دست می‌داده و صحبت‌هایش نامفهوم می‌شده، اما ChatGPT مدام او را صدا می‌زده، بیدارش نگه می‌داشته، تشویقش می‌کرده قند خونش را اندازه بگیرد و از او می‌خواسته فوراً چیزی بخورد.

این کاربر گفته این وضعیت حدود یک ساعت و نیم طول کشید تا همسرش به خانه رسید. البته این هم صرفاً یک تجربه شخصی است نه یک مطالعه بالینی ثبت‌شده، و هیچ‌کس نباید چت‌بات را به عنوان سیستم پایش قند خون رها کند.

با این حال، نکته جذاب ماجرا این است که هوش مصنوعی متوجه شد وضعیت جسمی مخاطب حین مکالمه بدتر شده و متناسب با شرایط اضطراری او واکنش نشان داد، نه اینکه مثل یک دستیار بی‌تفاوت به گفتگوی عادی ادامه دهد.

این دقیقاً همان نقطه‌ای است که هوش مصنوعی بدون نیاز به ادعای دکتر شدن، می‌تواند ارزش واقعی خود را اثبات کند: درک اینکه چیزی درست پیش نمی‌رود و باید اعلام کرد که قضیه نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد.

البته ابزارهای پزشکی هوش مصنوعی کاربردهای روزمره امن‌تری هم دارند؛ مثل ساده کردن اصطلاحات پیچیده یک برگه آزمایش قبل از ویزیت دکتر، یا آماده کردن سؤالات مهم برای پرسیدن از پزشک متخصص. سرویس اختصاصی Health شرکت OpenAI حتی می‌تواند با اتصال به سوابق پزشکی بیمار و داده‌های Apple Health اطلاعات دقیق‌تری به فرد بدهد.

اما بزرگ‌ترین هنر هوش مصنوعی باید خودداری و شناخت حدومرزهایش باشد. دستیار سلامتی که بفهمد پاسخ دادن دیگر مفید نیست و زمانش رسیده که مکالمه را قطع کند و فرد را به کسی بسپارد که سال‌ها درس پزشکی خوانده، همان چیزی است که به آن نیاز داریم.

داستان آن پدر و سکته مغزی ماندگار شد، چون هوش مصنوعی یک کار به ظاهر ساده اما به شدت حیاتی انجام داد: به خانواده فهماند که دست روی دست گذاشتن خطر مرگ به همراه دارد. در دنیای پزشکی، شاید ارزشمندترین قابلیت هوش مصنوعی این باشد که بداند چه زمانی باید بازی را به پزشکان واقعی واگذار کند.