چت‌جی‌پی‌تی پای صندوق رأی؛ راهنمای هوشمند انتخاباتی یا دستیاری که فقط حرف دلتان را می‌زند؟

با وجود خطرات توهم اطلاعاتی و سوگیری‌های پنهان، پژوهشگران هشدار می‌دهند که ابزار‌های هوش مصنوعی ممکن است به جای آگاهی‌بخشی به رأی‌دهندگان، نظرات قبلی آن‌ها را ناخودآگاه تقویت و تثبیت کنند.

آدام جانسون، یک طراح گرافیک ۴۰ ساله اهل مورگان‌تاون در ویرجینیای غربی، ساعت‌ها پای گپ‌وگفت با ChatGPT نشست تا برگه رأی انتخابات سال ۲۰۲۶ را بررسی کند؛ او از این هوش مصنوعی خواست رقابت‌های انتخاباتی حوزه‌اش را فهرست کند، نامزدها را بسنجد و آن‌ها را با اصول و معیارهای سیاسی مدنظرش مقایسه کند.

بر اساس داده‌های جدید مرکز تحقیقاتی پیو (Pew Research Center)، در حال حاضر حدود نیمی از بزرگسالان در ایالات متحده از چت‌بات‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. در این میان، گروهی از کاربران سراغ این ابزار‌ها رفته‌اند تا درباره انتخابات تحقیق کنند؛ مأموریتی خطیر و حساس که این سیستم‌ها اساساً برای انجام آن ساخته نشده‌اند!

رأی‌دهندگان چطور چت‌بات‌ها را به خدمت گرفته‌اند؟

شهروندان از هوش مصنوعی برای همه‌چیز استفاده می‌کنند؛ از رسم جدول مقایسه کاندیداها گرفته تا راه‌اندازی راهنماهای انتخاباتی داوطلبانه، به‌ویژه در رقابت‌های محلی و کوچکی که رسانه‌ها کم‌تر به آن‌ها توجه می‌کنند.

جانسون به ChatGPT توضیح داد که او معمولاً به جمهوری‌خواهان رأی می‌دهد، اما ترجیح می‌دهد کاندیداهای نزدیک به جنبش MAGA را کنار بگذارد. بر اساس گزارش رادیوی ملی آمریکا (NPR)، چت‌بات در پاسخ گفت می‌تواند کاندیداها را طبق معیارهای انتخابی او بسنجد، اما هرگز به او نخواهد گفت به چه کسی رأی بدهد.

لیزا ولدران، یکی از کارکنان بازنشسته شورای شهر مدیسون در ایالت ویسکانسین، پس از انصراف سارا رودریگز (معاون فرماندار ویسکانسین) از رقابت‌های فرمانداری، سراغ هوش مصنوعی جمینای (Gemini) گوگل رفت تا برایش یک جدول مقایسه‌ای‌تر و تمیز از شرایط کاندیداها درست کند.

در رقابت‌های محلی رده‌پایین‌تر که در رسانه‌ها سروصدای کمتری دارند، تایلر بلک، یکی از شهروندان نشویل، چت‌بات‌ها را به عنوان نقطه شروع تحقیقاتش انتخاب کرد. از طرف دیگر، لاکشمی آیر، نویسنده اهل پنسیلوانیا، با کمک مدل هوش مصنوعی کلود (Claude) یک وب‌سایت داوطلبانه و غیرحزبی به نام Ballot Lookup راه انداخت و از این مدل خواست به جای اتکا به برچسب‌های حزبی، مستقیماً سراغ سخنرانی‌ها و وب‌سایت‌های رسمی خودِ نامزدها برود.

خطر بزرگی که پشت این دستیار مهربان پنهان شده!

چت‌باتی که حرف شما را تأیید می‌کند، لزوماً چت‌باتی نیست که به شما آگاهی می‌بخشد.

به گفته رافائل باتیستا (Rafael Batista)، پژوهشگر دانشگاه جانز هاپکینز که روی چگونگی تغییر دیدگاه انسان‌ها به جهان توسط هوش مصنوعی کار می‌کند: «چت‌بات ممکن است دست روی نکاتی بگذارد که گرایش قبلی شما را حتی پررنگ‌تر کند و شما را بیش‌تر از قبل به سمتی بکشاند که ناخودآگاه به آن تمایل داشتید.»

هشدار جدی‌تر باتیستا این است که پاسخ‌های شخصی‌سازی‌شده و متناسب با سلیقه شما، سطح اعتمادبه‌نفستان را بالا می‌برند؛ بدون اینکه ذره‌ای به دانش واقعی شما اضافه کرده باشند! این خصلت خوش‌خدمتی و همرنگ جماعت شدنِ هوش مصنوعی، به‌شدت موذیانه و پنهان عمل می‌کند، حتی در زمان‌هایی که احساس می‌کنید در کمال بی‌طرفی در حال تحقیق هستید.

علاوه بر این، چت‌بات‌ها ممکن است دچار توهم اطلاعاتی (Hallucination) شوند؛ یعنی اطلاعات کاملاً غلط، ساختگی یا جعلی تحویلتان دهند. بلک به NPR گفت که برای اطمینان، پاسخ‌های یک چت‌بات را با چت‌بات دیگر مقایسه و چک می‌کند، اما باتیستا می‌گوید هیچ مدرک علمی وجود ندارد که نشان دهد این روش بتواند خطاهای هوش مصنوعی را با اطمینان شکار کند.

جانسون در گفت‌وگو با NPR اعتراف کرد: «چت‌جی‌پی‌تی در واقع یه پا خوش‌خدمته و فقط می‌خواد رضایت آدم رو جلب کنه!»

از طرفی، طبق گزارش NPR، غول‌های تجاری توسعه‌دهنده هوش مصنوعی هنوز سازوکار دقیق آموزش مدل‌های خود و شیوه رتبه‌بندی داده‌های سیاسی را شفاف‌سازی نکرده‌اند؛ همین مسئله ارزیابی مستقل سوگیری‌های این ابزار‌ها را بسیار دشوار می‌کند.

اوپن‌ای‌آی می‌گوید چه تدابیری اندیشیده است؟

شرکت OpenAI فهرستی از تدابیر حفاظتی انتخاباتی را منتشر کرده، هرچند این موارد صرفاً ادعاها و تعهدات خود این شرکت هستند و نه نتایج مستقلی که ارزیابی شده باشند.

مدیران OpenAI می‌گویند عملکرد ChatGPT را برای جلوگیری از سوگیری‌های سیاسی دائماً زیر نظر دارند و تمام تلاششان حفظ بی‌طرفی در پاسخ‌ها است. این شرکت برای ارائه اطلاعات رسمی پیرامون حوزه و سازوکار رأی‌گیری با سازمان Democracy Works همکاری کرده و بر اساس اطلاعات منتشرشده در صفحه رسمی تدابیر حفاظتی انتخابات OpenAI، خط‌مشی‌های آن هرگونه دخالت در انتخابات، منصرف کردن رأی‌دهندگان از حضور پای صندوق‌ها و ارسال پیام‌های تبلیغاتی انبوه را اکیداً ممنوع کرده است.

چگونه هوشمندانه‌تر و با احتیاط از این ابزار‌ها استفاده کنیم؟

چند عادت ساده در پرامپت‌نویسی می‌تواند ریسک تلقین و متقاعدسازی پنهان را تا حد زیادی کم کند، هرچند آن را کاملاً به صفر نمی‌رساند.

باتیستا توصیه می‌کند هنگام نوشتن درخواست‌ها، تمایلات و گرایش‌های سیاسی خود را فاش نکنید، از پرسیدن سوالات جهت‌دار بپرهیزید و از حالت ناشناس (Incognito Mode) استفاده کنید تا چت‌بات نتواند پاسخ‌ها را بر اساس داده‌ها و گفتگوهای قبلی شما شخصی‌سازی کند. همچنین بسیار ارزشمند است که صراحتاً از هوش مصنوعی بخواهید مواضع مستند کاندیداها را از حدس‌ها و تحلیل‌های استنتاجی جدا کند.

گام نهایی این است که پاسخ‌های دریافتی را با وب‌سایت‌های رسمی ستادهای انتخاباتی، سوابق قانون‌گذاری و گزارش‌های رسانه‌های معتبر مطابقت دهید. هرچند مقایسه پاسخ‌های چند چت‌بات با یکدیگر می‌تواند مغایرت‌ها را رو کند، اما هرگز جای بررسی منابع اصلی و معتبر را نمی‌گیرد. برای تحقیقات عمیق‌تر، وب‌سایت‌های تخصصی مجهز به هوش مصنوعی نیز می‌توانند به عنوان مکمل در کنارتان باشند.

واقعیت این است که چت‌بات می‌تواند برگه رأی شما را مرتب و دسته‌بندی کند، اما این تنها شما هستید که باید صحت و سقم حرف‌های آن را راستی‌آزمایی کنید!