هشدار کارشناسان درباره خطرات هوش مصنوعی برای کودکان؛ لزوم تدوین قوانین بازدارنده

ویوک مورتی (Vivek Murthy)، جراح کل اسبق ایالات متحده، با مقایسه ظهور هوش مصنوعی با پیدایش تسلیحات هسته‌ای از منظر ضرورت تدوین استانداردهای ایمنی دقیق، هشدار داد: «ما در حال تجربه بزرگ‌ترین دگرگونی در طول دوران زندگی خود و چه بسا دهه‌های متمادی پیش از آن هستیم. ما اکنون در یک نقطه عطف تاریخی ایستاده‌ایم؛ آینده به راستی باید چگونه باشد و ما دقیقاً به دنبال محافظت و پاسداری از چه ارزش‌هایی هستیم؟»

مورتی تنها فردی نبود که زنگ خطر را به صدا درآورد. جیم استایر، بنیان‌گذار و مدیرعامل سازمان Common Sense Media و سازمان‌دهنده این همایش، در جمع پرشور حاضران تأکید کرد که رویدادهای سال‌های گذشته ثابت کرده است که هرگز نمی‌توان برای ساخت سیستم‌های اطلاعاتی امن یا سالم برای کودکان، به رهبران صنعت فناوری اعتماد کرد. او با اشاره به غفلت‌های گذشته اظهار داشت: «ما در مهار آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی به‌موقع اقدام نکردیم، اما اکنون همان لحظه حساس و سرنوشت‌ساز است؛ چراکه هوش مصنوعی موضوعی به مراتب بزرگ‌تر به حساب می‌آید و در عمل شبیه به نسخه‌ای بسیار قدرتمندتر و مهارنشده‌تر از شبکه‌های اجتماعی است.»

کتی هوکول، فرماندار ایالت نیویورک، با حضور از پیش اعلام‌نشده در این همایش یک‌روزه و معرفی مقررات جدید برای تعامل چت‌بات‌ها با کودکان، بر اهمیت حیاتی این موضوع تأکید کرد. این لایحه با هدف اطمینان از این نکته طراحی شده است که عامل‌های هوش مصنوعی هویت انسانی جعل نکنند یا به گونه‌ای با کودک ارتباط نگیرند که وجود یک رابطه عاطفی واقعی القا شود. هوکول درباره شتاب تحولات فناوری گفت: «این دگرگونی‌ها چنان پرسرعت رخ می‌دهند که آگاهی از رویدادها برای والدین و پیش‌دستی در قانون‌گذاری برای نمایندگان منتخب تقریباً غیرممکن شده است. بدون تردید این درس بزرگ را فرا گرفته‌ایم که نمی‌توان به شرکت‌ها برای عرضه محصولاتی مسئولانه و حامی کودکان امید بست.»

این قانون جدید که از ماه ژانویه اجرایی می‌شود، چت‌بات‌ها را از تشویق کودکان به خودکشی، خودآزاری، پنهان‌کاری یا انزوا، و هم‌چنین منصرف کردن آن‌ها از درخواست کمک از سایر انسان‌ها به‌طور کامل منع می‌کند. این سامانه‌ها هم‌چنین از ورود به تعاملات با ماهیت جنسی منع شده‌اند و اجازه نخواهند داشت از اطلاعات شخصی یا بهداشتی گذشته کودک در مکالمات بعدی استفاده کنند.

برای حاضران و سخنرانان این همایش، تصویب این مقررات آغازی نویدبخش بود؛ هرچند بسیاری از چهره‌ها از فقدان نظارت و قانون‌گذاری یکپارچه فدرال در قبال هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی ابراز تأسف کردند. مورتی که اکنون ریاست شورای مشورتی مؤسسه ایمنی هوش مصنوعی جوانان در سازمان Common Sense Media را برای بررسی، آزمون و رتبه‌بندی پلتفرم‌های هوش مصنوعی برای کودکان بر عهده دارد، خاطرنشان کرد: «امروز در سال ۲۰۲۶، دولت فدرال و کنگره پس از گذشت نزدیک به یک ربع قرن از گسترش شبکه‌های اجتماعی، هنوز هیچ اقدام موثری برای محافظت از فرزندانمان تصویب نکرده‌اند.»

سخنرانان نشست مجموعه‌ای از تدابیر حفاظتی و پیشگیرانه را در برابر آنچه سونامی قریب‌الوقوع هوش مصنوعی نامیدند، پیشنهاد دادند؛ تدابیری که الزام شرکت‌های فناوری به شفافیت داده‌ها از طریق فراهم کردن دسترسی نهادهای ناظر و پژوهشگران، استفاده از قوانین حمایت از مصرف‌کننده برای ارزیابی دقیق مدل‌ها در برابر آسیب‌های احتمالی، الگوبرداری از رویکرد اروپا مبنی بر جلوگیری از انتشار پلتفرم‌ها تا پیش از اثبات کامل ایمنی، و حتی اعمال مجازات‌های کیفری برای شرکت‌های ارائه‌دهنده فناوری‌های ناامن را در بر می‌گیرد. رائول تورس، دادستان کل نیومکزیکو که اخیراً پیروزی حقوقی چشمگیری در برابر متا به دست آورده است، در این زمینه گفت: «به‌عنوان یک دادستان سابق اطمینان می‌دهم که وقتی مجازات کیفری به میان می‌آید، ناگهان رویکرد شرکت‌ها دگرگون می‌شود.»

با این حال، تمامی چالش‌های پیش روی کودکان را نمی‌توان صرفاً در دادگاه‌ها حل کرد. یکی از دغدغه‌های جدی، شکل‌گیری فرایند جامعه‌پذیری کودکان خردسال از طریق تعامل با ابزارهای هوش مصنوعی مانند دستیار صوتی Alexa یا اسباب‌بازی‌های هوشمندی است که همیشه رفتاری کاملاً موافق و مطیع دارند. دانا ساسکیند، استاد دانشگاه شیکاگو و متخصص رشد کودک، با طرح این پرسش که کودکان در چنین تعاملاتی چه انتظاری از روابط اجتماعی به دست می‌آورند، توضیح داد: «آیا آن‌ها توقع خواهند داشت که در جامعه نیز همگان همواره با نظراتشان موافق باشند؟ آیا تعامل انسانی همواره ساده و بی‌چالش است؟ روابط واقعی انسان‌ها پیچیدگی و تنش‌های خاص خود را دارد و دقیقاً در دل همین نوسان‌هاست که بخش بزرگی از یاد‌گیری رخ می‌دهد.» او تأکید کرد والدینی که از نفوذ ناگهانی شبکه‌های اجتماعی غافلگیر شده بودند، اکنون باید با هوش مصنوعی آشنا شوند و اطمینان یابند که تربیت طبیعی آن‌ها به‌همراه تعاملات انسانی، به مراتب سودمندتر از هر همدم هوش مصنوعی خواهد بود.

این گردهمایی هم‌چنین پیامدهای سنگین هوش مصنوعی بر آموزش و توانایی یاد‌گیری دانش‌آموزان در دورانی که پاسخ‌ها به‌سرعت در دسترس قرار دارند را مورد واکاوی قرار داد. جان کینگ، وزیر اسبق آموزش ایالات متحده، با استناد به گزارشی که نشان می‌دهد تمام تکالیف در دانشگاه MIT با هوش مصنوعی مولد قابل انجام است، از ضرورت دگرگونی بنیادین در نحوه سنجش تحصیلی گفت: «ما باید مطمئن شویم که فرایند کار و یاد‌گیری توسط خود دانش‌آموزان طی می‌شود و آن‌ها مهارت‌های بنیادین را کسب می‌کنند؛ رویکردی که نیازمند بازنگری کامل مدرسان در شیوه تعریف تکالیف و سنجش یاد‌گیری است.» علاوه بر این، بررسی‌ها از بروز نابرابری آموزشی جدی حکایت دارند؛ به طوری که نوجوانان در خانواده‌های کم‌درآمد با درآمد سالانه کمتر از ۳۰ هزار دلار، سه برابر بیشتر از همتایان خود در خانواده‌های مرفه با درآمد بالای ۷۵ هزار دلار، بخش عمده یا تمام تکالیف درسی خود را با هوش مصنوعی انجام می‌دهند.

از سویی دیگر، نسل جدید باید برای ورود به بازار کاری آماده شود که مهارت کار با ابزارهای هوش مصنوعی در آن اختیاری نخواهد بود. برای افرادی که به این فناوری مسلط هستند، فرصت‌های شغلی بی‌نظیری شکل می‌گیرد. جین سایکس از مدیران ارشد شرکت Goldman Sachs درباره کارمندان جدید این مجموعه توضیح می‌دهد که این افراد با سرعتی باورنکردنی آموزش می‌بینند؛ زیرا هوش مصنوعی ظرفیت کاری بی‌سابقه‌ای در اختیارشان می‌گذارد و یک فرد تازه وارد می‌تواند ظرف تنها یک ماه به بازدهی کاری چشمگیری برسد. با این حال، اگر آموزش باکیفیت هوش مصنوعی به‌طور عادلانه توزیع نشود، برخی فارغ‌التحصیلان بسیار آماده‌تر از دیگران وارد بازار کار خواهند شد و شکاف طبقاتی بیش از پیش تعمیق می‌شود.

هرچند درباره گام‌های اولیه توافق کاملی وجود ندارد، اما تردیدی نیست که پیامدهای هوش مصنوعی برای نسل آینده و نهاد خانواده بسیار عمیق خواهد بود. همان‌طور که مورتی یادآور شد، با ورود به این عصر دگرگونی، پرسش بنیادینی که پیش روی همه قرار گرفته این است که کدام ابعاد از انسانیت و زیست بشری را می‌خواهیم تحت هر شرایطی حفظ کنیم و پاس بداریم؟