اشتراک کلود ۵ برابر باارزش‌تر از چت‌جی‌پی‌تی؛ بررسی جنجالی SemiAnalysis درباره ارزش خرید اشتراک‌ها

رقابت نفس‌گیر میان آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی (دو غول پیشتاز هوش مصنوعی در آمریکا) بر سر اینکه کدام‌یک در ازای هزینه اشتراک، ارزش و امکانات بیشتری در اختیارتان می‌گذارد، از نگاه مؤسسه پژوهشی SemiAnalysis یک برنده کاملاً قطعی و بدون چون‌وچرا دارد.

پس از تغییراتی که اخیراً در پلن اشتراک ۲۰۰ دلاری اوپن‌ای‌آی اعمال شد و عملاً ارزش آن را به نصف کاهش داد، تحلیلگران SemiAnalysis تصمیم گرفتند پلن‌های اشتراکی شرکت‌های مختلف هوش مصنوعی را زیر ذره‌بین ببرند؛ چرا که خرید اشتراک همچنان اصلی‌ترین راه دسترسی کاربران عادی و کسب‌وکارهای کوچک به سرویس‌های هوش مصنوعی است.

اشتراک‌های هوش مصنوعی سوبسید بسیار سنگینی دریافت می‌کنند؛ یعنی کاربران در مقایسه با نرخ رسمی API، توکن‌های به‌مراتب بیشتری در ازای پولشان به دست می‌آورند. تحلیلگران SemiAnalysis معتقدند بررسی موشکافانه قیمت‌گذاری اشتراک‌ها برای ارزیابی وضعیت مالی استارتاپ‌های هوش مصنوعی ضروری است، زیرا مصرف کاربران اشتراکی حجم نامتناسب و سرسام‌آوری از منابع پردازشی (Compute) شرکت‌ها را می‌بلعد.

این مؤسسه می‌گوید اشتراک‌های کلود حدود ۴۲ درصد از کل توان پردازشی استنتاج (Inference Compute) آنتروپیک را مصرف می‌کنند، در حالی که فقط ۱۰ درصد از کل درآمد شرکت را به همراه دارند. در مقابل، این اشتراک‌ها ارزش فوق‌العاده بالایی را در اختیار کاربران می‌گذارند.

کارشناسان SemiAnalysis در ارزیابی مدل‌های میان‌رده GPT-6.1 Sol و Claude Opus 5.5 تأکید می‌کنند: «آنتروپیک از هر نظر گزینه‌ای بسیار به‌صرفه‌تر است و ارزشی معادل ۵ برابر API رسمی ارائه می‌دهد. شاید عده‌ای بگویند این مقایسه برای اوپن‌ای‌آی چندان عادلانه نیست، چون هر توکن مدل 6.1 Sol بسیار ارزان‌تر از Opus 5.5 تمام می‌شود؛ اما حتی اگر صرفاً تعداد خام توکن‌ها را هم مقایسه کنید، این فاصله همچنان چشمگیر و حیرت‌آور است.»

اوپن‌ای‌آی تا زمان انتشار این گزارش پاسخی به درخواست‌ها برای اظهارنظر نداده است.

محاسبات SemiAnalysis بر پایه سنجش نرخ خروجی توکن‌ها، تبدیل آن به تعداد توکن در هر پنجره استفاده ۵ ساعته و در طول ماه، و سپس محاسبه ارزش معادل نرخ API انجام شده است. پژوهشگران این مرکز تأکید دارند که ارزش معادل API بهترین معیار برای سنجش واقعی یک پلن اشتراکی به حساب می‌آید، هرچند اشاره می‌کنند که در برخی سناریوها معیارهای دیگری مانند حجم خام توکن‌ها هم می‌تواند ملاک مناسبی باشد.

البته مقایسه‌های مبتنی بر API همیشه نمی‌توانند جهش‌های سرسام‌آور توانایی مدل‌های جدید را به سرعت بازتاب دهند؛ به عنوان مثال، ظهور یک مدل منبع‌باز (Open Source) قدرتمند می‌تواند معادلات مربوط به قابلیت‌ها در یک رده قیمتی مشخص را کاملاً دگرگون کند.

برای کاربرانی که به این پلن‌ها دسترسی دارند، قیمت‌های سوبسیدی ارزش واقعی چشمگیری به همراه دارد؛ به اندازه‌ای که در بسیاری از نقاط دنیا یک بازار سیاه زیرزمینی برای فروش مجدد توکن‌ها از طریق به اشتراک‌گذاری گروهی حساب‌ها شکل گرفته است.

با این حال، روش‌های دیگری هم برای سنجش ارزش هوش مصنوعی وجود دارد. به عنوان نمونه، پلتفرم Artificial Analysis هزینه انجام هر تسک (Cost per Task) یا همان هزینه دلاری تخمینی برای اتمام یک وظیفه خاص را دنبال می‌کند. با این خط‌کش، مدل GPT-6.1 Sol با هزینه ۰.۷۲ دلار (حداقل برای خریداران API) بسیار ارزان‌تر از Claude Opus 5.5 با هزینه ۵.۹۸ دلار تمام می‌شود. البته این نسبت ممکن است در تسک‌های مختلف صدق نکند، چرا که بنچمارک‌ها همیشه بیانگر حجم کاری واقعی شما نیستند.

بر اساس محاسبات توکنی SemiAnalysis، اشتراک ۲۰ دلاری کلود پرو (Claude Pro) ماهانه ۲.۹ میلیارد توکن ارائه می‌دهد، در حالی که اشتراک ۲۰ دلاری چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) تنها حدود ۱ میلیارد توکن در ماه فراهم می‌کند. با این حال، مدل‌های مختلف ممکن است برای یک وظیفه یکسان توکن‌های کم‌تر یا بیشتری بسوزانند؛ مثلاً در خروجی‌های کاربردی مانند برنامه‌نویسی، مدل‌ها ممکن است با بهره‌وری‌های متفاوتی به نتیجه نهایی یکسانی برسند.

پیش‌بینی هزینه‌های هوش مصنوعی برای کسب‌وکارها پیچیده‌تر هم می‌شود؛ چرا که شرکت‌ها نمی‌توانند روی سوبسید اشتراک‌های فردی حساب کنند و معمولاً تجربه چندانی هم در مدیریت هزینه‌های هوش مصنوعی ندارند. مؤسسه مکنزی (McKinsey) در یک گزارش آماری اعلام کرد که ۹۳ درصد از سازمان‌ها فراتر از بودجه اولیه پیش‌بینی‌شده برای هوش مصنوعی هزینه کرده‌اند.

دروو امین (Dhruv Amin)، یکی از هم‌بنیان‌گذاران شرکت فعال در حوزه ایجنت‌های هوش مصنوعی Skydive، در یک مصاحبه خاطرنشان کرد: «به نظرم تقریباً همه کسب‌وکارها دارند افزایش سرسام‌آور هزینه‌های هوش مصنوعی‌شان را با پوست و گوشت حس می‌کنند.»

به گفته او، از ابتدای سال جاری میلادی، هوش مصنوعی در حل چالش‌های تجاری ماهرتر شده و شرکت‌ها استفاده از آن را به شکلی گسترده‌تر آغاز کرده‌اند؛ اما ناگهان متوجه شده‌اند که قبض مصرف توکن آن‌ها سر به فلک کشیده است.

امین توضیح می‌دهد: «آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی معمولاً پلن‌های کاربری حرفه‌ای را با قیمت‌گذاری اشتراکی و سوبسیدهای نجومی عرضه می‌کنند. این موضوع در واقع بخشی از قیف بازاریابی آنهاست؛ زیرا افراد بیشتری می‌توانند با این ابزار‌ها کار کنند، با آنها اخت شوند و بعداً همین ابزار‌ها را به محیط کارشان بیاورند.»

اما به گفته او، برای سازمان‌های بزرگ‌تر دو مشکل اساسی پیش می‌آید: اول اینکه تعداد کارمندان بیش‌تر از ظرفیت پلن‌های سوبسیدی است، و دوم اینکه در مقیاس‌های بزرگ، هزینه‌ها خیلی سریع سرسام‌آور می‌شوند.

او در ادامه می‌گوید: «یکی از بهترین راه‌هایی که سازمان‌ها برای حل این مشکل پیدا کرده‌اند این است که ابتدا فرآیند کاری را روی مدل‌های پیشرو (فرانتیر) تنظیم و تثبیت می‌کنند، و سپس بلافاصله آن را به یک مدل منبع‌باز که خودشان کنترلش را در دست دارند منتقل می‌کنند؛ مدلی که با کسری ناچیز از هزینه‌ها قابل اجراست.»

او اضافه می‌کند: «ما در شرکت خودمان توانستیم هزینه‌های هوش مصنوعی را بیش از ۷۵ درصد کاهش دهیم؛ صرفاً با انتقال تسک‌ها به Skydive Glide، یعنی مسیریاب مدل ما که سعی می‌کند برای هر فرآیند، یک مدل منبع‌باز معادل پیدا کند که بدون افت کیفیت از پس کار بربیاید. امروز بخش عمده‌ای از فرآیندهای ما روی مدل GLM-5.3 Flash اجرا می‌شود.»

امین اشاره می‌کند سازمان‌هایی که در مدیریت هزینه‌های هوش مصنوعی تبحر دارند، بنچمارک‌های ارزیابی اختصاصی متناسب با فرآیندهای کاری خود طراحی می‌کنند. آنها از این معیارها برای آزمایش مدل‌های جدیدی که به بازار می‌آیند استفاده می‌کنند تا کیفیت کارشان دچار افت نشود.

او با نگاه به آینده پیش‌بینی می‌کند که شرکت‌ها این بخش از وظایف ارزیابی و مدیریت مدل را به ارائه‌دهندگان تخصصی سرویس بسپارند.

او توضیح می‌دهد: «این یعنی اگر شما یک ایجنت را روی بستر ما مستقر کنید، ما داده‌های مربوط به نحوه عملکرد واقعی آن ایجنت را در پس‌زمینه ثبت می‌کنیم و سپس از آن برای ساخت بلادرنگ مجموعه‌داده ارزیابی استفاده می‌کنیم.»

توضیح تکمیلی: پلتفرم Skydive بستر ارائه ایجنت‌هاست و شرکت Anything به عنوان مجموعه مادر آن فعالیت می‌کند.