خرید هیجان‌انگیز Deno توسط کلودفلر: اجرای ورکرز روی سرور‌های اختصاصی و خیز تازه برای ایجنت‌های هوش مصنوعی

شرکت کلودفلر (Cloudflare) رسماً Deno را خریداری کرد؛ استارتاپی که پشت توسعه محیط اجرای محبوب جاوااسکریپت و تایپ‌اسکریپت قرار دارد و توسط رایان دال (خالق مشهور Node.js) بنیان‌گذاری شده است. با این حال، ارزشمندترین دارایی این معامله بزرگ، یک پروژه متن‌باز جمع‌وجور به نام celld است؛ ابزاری که به شرکت‌ها اجازه می‌دهد مدل برنامه‌نویسی بدون سرور (Serverless) کلودفلر را مستقیماً روی سرور‌ها و زیرساخت‌های اختصاصی خود اجرا کنند.

این خرید بزرگ، یکی از قدیمی‌ترین انتقادها به سرویس کلودفلر ورکرز (Cloudflare Workers) را به یک برگ برنده تبدیل می‌کند؛ انتقادی مبنی بر اینکه اپلیکیشن‌های ساخته‌شده روی این بستر در دام اکوسیستم ابری کلودفلر گرفتار می‌شوند و مهاجرت از آن دشوار است. حالا مدیران فناوری (CIO) که به دنبال ارزیابی پلتفرم‌های لبه و سرورلس هستند، پاسخی کاملاً ملموس برای قابلیت جابه‌جایی و پرتابل بودن دریافت کرده‌اند. با این حال، تیم‌هایی که پروژه‌های فعلی‌شان را روی Deno بالا آورده‌اند، ناگهان با یک سناریوی مهاجرت پیش‌بینی‌نشده روبه‌رو شده‌اند.

کلودفلر هنوز جزئیات مالی این قرارداد را اعلام نکرده است، اما طبق گزارش تک‌کرانچ، استارتاپ Deno تا به حال در مجموع ۲۶ میلیون دلار جذب سرمایه داشته که از جمله آن‌ها دور سری A به رهبری صندوق سرمایه‌گذاری سکویا (Sequoia) است. اکنون کل تیم Deno، از جمله رایان دال و هم‌بنیان‌گذار دیگر شرکت یعنی برت بلدر (Bert Belder)، رسماً به کلودفلر ملحق می‌شوند.

پروژه celld چطور مدل برنامه‌نویسی ورکرز را متحول می‌کند؟

برای اینکه بفهمیم پروژه celld کجای این پازل قرار می‌گیرد، ابتدا باید نگاهی به سازوکار ورکرز بیندازیم. کلودفلر ورکرز برنامه‌های کوچک جاوااسکریپت را در سراسر شبکه جهانی این شرکت اجرا می‌کند و قابلیت آبجکت‌های پایدار (Durable Objects) ویژگی مدیریت وضعیت ماندگار (Persistent State) را به این مدل می‌افزاید. هر آبجکت پایدار مثل یک سرور اختصاصی کوچک عمل می‌کند که آدرس‌دهی مستقل دارد و از دیتابیس داخلی SQLite خودش بهره می‌برد. برای مثال، یک اپلیکیشن چت می‌تواند برای هر کانال گفتگو یک آبجکت مستقل اختصاص دهد تا کاربران و بار داده‌ها بین ماشین‌های مختلف پخش شوند.

کلودفلر محیط اجرای ورکرز یعنی workerd را در سال ۲۰۲۲ به شکل متن‌باز منتشر کرد. با این وجود، کنتون واردا (مهندس ارشد و طراح ران‌تایم ورکرز) در بیانیه مشترک اذعان کرد که workerd فقط در قالب یک نمونه تکی از Durable Objects پشتیبانی می‌کند؛ قابلیتی که برای تست محلی توسعه‌دهندگان کافی است اما ابداً در محیط‌های تجاری و بزرگ پروداکشن مقیاس‌پذیر نیست.

اینجا بود که پروژه celld از سوی تیم Deno وارد میدان شد تا این خلاء بزرگ را پر کند. این پروژه که در ماه اوت عرضه شد، یک فایل باینری سبک به زبان راست (Rust) است که ورکرز و Durable Objects را روی چندین ماشین مختلف اجرا می‌کند و تنها وابستگی خارجی آن یک فضای ذخیره‌سازی شیء (Object Storage) است. تیم‌های فنی می‌توانند چندین نمونه celld را متصل به یک باکت ذخیره‌سازی اجرا کنند و بقیه امور شامل مسیریابی، جانمایی و پایداری را به خود نرم‌افزار بسپارند. حالا دال و بلدر رهبری ادغام celld در workerd را بر عهده می‌گیرند تا میزبانی روی سرور‌های اختصاصی (Self-Hosting) به یک روش رسمی و پشتیبانی‌شده برای اجرای برنامه‌های ورکرز تبدیل شود.

با این قابلیت، شرکت‌ها می‌توانند اپلیکیشن خود را روی شبکه ابری کلودفلر پیاده‌سازی کنند و هر زمان که خواستند، بدون نیاز به بازنویسی کدها، آن را به دیتاسنتر اختصاصی خود منتقل نمایند. واردا اشاره کرده که شرکت شاپیفای (Shopify) در سال ۲۰۲۲ تنها به شرطی حاضر شد پروژه‌اش را روی ورکرز بنا کند که یک محیط اجرای متن‌باز در اختیار داشته باشد. او همچنین فاش کرد که پیش از این نیز برخی مشتریان سابق با استفاده از workerd، بدون دردسر از کلودفلر مهاجرت کرده بودند.

دومین خرید استراتژیک کلودفلر در حوزه ابزار‌های توسعه طی چهار ماه

استارتاپ Deno دومین شرکت فعال در ابزار‌های اکوسیستم جاوااسکریپت است که کلودفلر ظرف سال جاری خریده است. این غول اینترنتی در ماه ژوئن نیز شرکت VoidZero، سازنده ابزار بیلد بسیار محبوب Vite را تصاحب کرد؛ ابزاری که به گفته کلودفلر ماهانه بیش از ۱۳۰ میلیون بار دانلود می‌شود. کلودفلر متعهد شد که این زنجیره ابزار را همچنان تحت مجوز متن‌باز MIT حفظ کند و یک صندوق مالی مستقل برای توسعه‌دهندگان آن راه‌اندازی نماید.

این دو معامله پیاپی، سهم کلودفلر را در تمام مراحل حیاتی چرخه توسعه وب مدرن تثبیت می‌کند؛ از مرحله ساخت و بیلد پروژه گرفته تا محیط اجرا و مقصدهای استقرار سلف‌هاست. جالب است بدانید که این موج یکپارچه‌سازی تنها مختص کلودفلر نیست؛ شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک (Anthropic) نیز در دسامبر ۲۰۲۵ برای تقویت دستیار کدنویسی کلود کد (Claude Code)، محیط اجرای پرسرعت Bun را خریداری کرده بود.

پلتفرم‌های مطرحی چون AWS Lambda، ورسل (Vercel) و نتلیفای (Netlify) همگی سال‌هاست پلتفرم‌های بدون سرور بالغی با جوامع کاربری پرشمار را مدیریت می‌کنند. رایان دال در گذشته ورسل و نتلیفای را در کنار ورکرز، رقبای اصلی Deno Deploy برشمرده بود. اما تفاوت تعیین‌کننده رویکرد کلودفلر به گفته واردا این است که کدهای workerd دقیقاً همان کدهایی است که خود کلودفلر در سرور‌های عملیاتی اجرا می‌کند. افزودن پروژه celld همان لایه مدیریت وضعیت توزیع‌شده‌ای را به ارمغان می‌آورد که میزبانی اختصاصی همیشه کمبود آن را حس می‌کرد.

نکته کلیدی اینجاست که رایان دال در یادداشت شخصی خود، ایجنت‌های هوش مصنوعی (AI Agents) را مخاطب و بار کاری اصلی این معماری دانسته است. آبجکت‌های پایدار (Durable Objects) ترکیبی ایده‌آل از اجرای سرورلس اقتصادی، حفظ پایدار داده‌ها و وب‌سوکت‌ها (WebSockets) را فراهم می‌کنند؛ یعنی دقیقاً تمام قابلیت‌هایی که یک بستر اجرایی برای پیشبرد تسک‌های طولانی‌مدت و چندمرحله‌ای ایجنت‌های هوش مصنوعی به آن نیاز مبرم دارد. سازمان‌هایی که در پی توسعه و استقرار ایجنت‌های اختصاصی روی زیرساخت‌های داخلی خود هستند، نخستین مشتریانی محسوب می‌شوند که دال هدف قرار داده است.

چالش‌هایی که کلودفلر هنوز باید از پیش رو بردارد

هزینه و تبعات فوری این معامله مستقیماً متوجه توسعه‌دهندگان و شرکت‌هایی است که پروژه‌های خود را بر بستر Deno بنا کرده‌اند. کلودفلر اعلام کرده که تا یک سال به‌روزرسانی‌های ماهانه امنیتی و رفع باگ را برای ران‌تایم Deno منتشر خواهد کرد، اما پس از آن توسعه رسمی متوقف می‌شود. سرویس ابری Deno Deploy نیز ظرف ۶ ماه آینده به طور کامل خاموش خواهد شد و مشتریان پولی آن پشتیبانی ویژه‌ای برای مهاجرت به پلتفرم ورکرز دریافت می‌کنند. اگرچه هسته ران‌تایم تحت لایسنس متن‌باز MIT باقی می‌ماند، اما تاکنون هیچ نهادی مسئولیت نگهداری و ادامه توسعه آن را متقبل نشده است.

رایان دال در کامنتی در هاکر نیوز این تصمیم مهم را توضیح داد. او اذعان کرد که پروژه Deno ناخواسته در مسیر شبیه‌سازی و تقلید رفتارهای Node.js گرفتار شده بود؛ مسیری که فرصت و فضای اندکی برای خلق انتزاع‌ها و معماری‌های نوین باقی می‌گذاشت. این اعتراف صادقانه از سوی یک بنیان‌گذار، به شرکت‌هایی که به ابزار‌های متن‌باز متکی هستند نشان می‌دهد که نقشه راه این فناوری‌ها چقدر سریع پس از یک خرید تجاری می‌تواند تغییر مسیر دهد.

از طرفی دیگر، قابلیت جابه‌جایی و پرتابل بودن زیرساخت همچنان بیش‌تر در قامت یک وعده است تا یک محصول نهایی آماده. پروژه celld تنها دو ماه از عمرش می‌گذرد و کلودفلر هنوز جدول زمانی مشخصی برای انتشار نسخه مشترک سلف‌هاستینگ ارائه نداده و تنها اعلام کرده که در ماه‌های آتی جزئیات بیشتری را به اشتراک خواهد گذاشت. علاوه بر این، میزبانی روی سرور‌های اختصاصی مسئولیت سنگین اعمال پچ‌ها، مقیاس‌پذیری و قابلیت اطمینان ذخیره‌سازی را دوباره به دوش تیم‌های فنی شرکت‌ها بازمی‌گرداند. کلودفلر همچنین هنوز مشخص نکرده که کدام‌یک از سرویس‌های جانبی مهمش از قبیل KV، R2 و Queues نمونه‌های معادل برای میزبانی محلی دریافت خواهند کرد.

قابلیت جابه‌جایی؛ معیار کلیدی تصمیم‌گیری شرکت‌ها

تیم‌هایی که سیستم‌های پروداکشن خود را روی Deno Deploy اجرا می‌کنند، باید از همین حالا برنامه‌ریزی برای مهاجرت را آغاز کنند؛ چرا که بازه ۶ ماهه برای اپلیکیشن‌های تحت نظارت و حساس سازمانی مهلت بسیار کوتاهی به شمار می‌رود. تیم‌هایی که از ران‌تایم Deno برای ابزار‌های خط فرمان داخلی یا اسکریپت‌های بیلد استفاده می‌کنند نیز باید پیش از پایان پشتیبانی امنیتی، مقصد آینده خود را از میان گزینه‌هایی چون Node.js، Bun یا ورکرز انتخاب کنند.

برای سازمان‌هایی که در حال سنجش پلتفرم ورکرز هستند، اولین پرسش بنیادین، «هزینه خروج» است: کدام بخش‌های برنامه به آبجکت‌های پایدار یا سرویس‌های انحصاری کلودفلر متکی هستند و آیا همین امروز امکان اجرای آن‌ها روی workerd وجود دارد؟ پرسش دوم به پشتیبانی در محیط‌های عملیاتی برمی‌گردد: آیا کلودفلر پشتیبانی تجاری و رسمی برای استقرار اختصاصی workerd ارائه خواهد داد یا تیم‌های زیرساخت باید تمامی ریسک‌های عملیاتی را به تنهایی به دوش بکشند؟

این معامله سطح انتظارات و استاندارد رقابت را برای سایر رقبا نیز به شدت بالا می‌برد. از این پس غول‌های ارائه‌دهنده خدمات ابری مانند ورسل و نتلیفای با مشتریانی روبه‌رو می‌شوند که می‌توانند به یک نسخه متن‌باز و قابل میزبانی اختصاصی از ران‌تایم سرورلس اشاره کنند و در مذاکرات قراردادی خود، تضمین‌های مشابه‌ای برای حفظ استقلال و پرهیز از قفل شدن در پلتفرم طلب نمایند.

چنانچه کلودفلر بتواند در طول یک سال آینده قابلیت‌های celld را درون workerd بگنجاند، ادعای این شرکت مبنی بر اینکه رویکرد متن‌باز مانع از وابستگی اجباری (Vendor Lock-in) می‌شود، کاملاً پذیرفتنی و قانع‌کننده خواهد بود. در این صورت، برندگان بزرگ شرکت‌هایی خواهند بود که خواهان مدل برنامه‌نویسی مدرن ورکرز هستند بدون اینکه تمام بار کاری خود را به یک شبکه ابری خاص مقید کنند؛ و در کنار آن‌ها، جامعه توسعه‌دهندگان جاوااسکریپت که رایان دال پیش از این نیز دو بار آن را بازآفرینی کرده است.