احیای ماموت‌ها و گرگ‌های باستانی با هوش مصنوعی؛ پروژه‌ای شگفت‌انگیز که شاید عمر انسان‌ها را طولانی‌تر کند!

تلاش‌های استارتاپ بیوتکنولوژی Colossal Biosciences برای بازگرداندن حیوانات منقرض‌شده‌ای مثل ماموت‌های پشمالو و دایر ولف‌ها (گرگ‌های وحشت ماقبل تاریخ)، این روز‌ها توجه همه را جلب کرده و ناخودآگاه ذهن خیلی‌ها را یاد فیلم معروف «پارک ژوراسیک» می‌اندازد.

بن لم (Ben Lamm)، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل این شرکت، هفته گذشته در جریان یک همایش تخصصی هوش مصنوعی در گفت‌وگو با جولیا بورتین اعلام کرد که این مقایسه‌ها را کاملاً درک می‌کند و از شنیدنشان تعجب نمی‌کند.

لم به شوخی گفت: «فکر می‌کنم هرکسی که در دهه ۹۰ میلادی فیلم پارک ژوراسیک را دیده و با خودش نگفته این شاهکاره، احتمالاً آدم خیلی کسل‌کننده‌ای در مهمانی‌هاست! من هم فیلم‌ها را دیده‌ام، عاشقشان هستم، حسابی سرگرممان کردند و البته حسابی هم ما را ترساندند!»

اما لم بلافاصله اضافه کرد: «با این حال، مدام باید در شبکه اجتماعی X به مردم یادآوری کنم که پارک ژوراسیک فقط یک فیلم سینمایی بود. آن فیلم هیچ برنامه‌ای برای حفاظت از محیط زیست یا منافع واقعی برای بشریت نداشت، در حالی که ما تلاش کرده‌ایم دیدگاه کاملاً متفاوتی را در پیش بگیریم.»

از آنجا که هیچ دی‌ان‌ای سالمی از دایناسورها باقی نمانده، بازگرداندن آن‌ها عملاً غیرممکن است. اما در شرکت Colossal، علاوه بر پروژه‌های گرگ وحشت و ماموت پشمالو، دانشمندان در حال مهندسی ژنتیک برای احیای پرنده دودو، ببر تاسمانی و پرنده غول‌پیکری به نام «موآ» (Moa) و چند گونه منقرض‌شده دیگر هستند.

لم در این گفت‌وگو تأکید کرد: «به احتمال خیلی زیاد ظرف یک یا دو سال آینده، مردم شاهد بازگشت گونه‌های منقرض‌شده بیشتری به زمین خواهند بود و حتی ممکن است توله‌های بیشتری از گرگ‌های وحشت به دنیا بیایند.»

فرایند خلق این توله‌گرگ‌ها با استخراج مواد ژنتیکی از یک جمجمه و دندان چندهزار ساله آغاز شد. تیم Colossal با کمک مدل‌های هوش مصنوعی، دی‌ان‌ای باستانی را بازسازی کرد و ژنوم این گرگ منقرض‌شده را روی نزدیک‌ترین خویشاوند زنده‌اش، یعنی گرگ خاکستری، تطبیق داد. سپس پژوهشگران با ویرایش سلول‌های گرگ خاکستری امروزی، جنین‌های جدید را به وجود آوردند.

در نهایت، سه توله گرگ به نام‌های رومولوس (Romulus)، رموس (Remus) و کالیسی (Khaleesi) از طریق سگ‌های خانگی که به عنوان مادران جایگزین عمل می‌کردند، متولد شدند.

توله‌گرگ‌های مهندسی‌شده رومولوس و رموس، دو نمونه از سه توله‌ای هستند که با بازسازی ژنوم از دی‌ان‌ای فسیل‌های بیش از ۱۲۵۰۰ ساله دایر ولف توسط Colossal Biosciences متولد شده‌اند؛ شرکتی که به عنوان «تنها کمپانی احیای موجودات منقرض‌شده در جهان» شناخته می‌شود. این تصویر یک ماه پس از تولد آن‌ها در اکتبر ۲۰۲۴ در شمال تگزاس ثبت شده است.

تصویر: Colossal Biosciences از طریق رویترز

البته منتقدان و شکاکان معتقدند این شرکت در واقع یک گونه منقرض‌شده را احیا نکرده، بلکه فقط یک گرگ خاکستری دستکاری‌شده ژنتیکی ساخته است.

لم این انتقاد را یک «بحث لفظی سطحی» دانست که اصل موضوع را نادیده می‌گیرد و گفت: «گرگ‌های خاکستری امروزی هم در اصل همان گرگ‌های وحشت باستانی دستکاری‌شده هستند؛ با این تفاوت که تغییرات آن‌ها توسط طبیعت یا پروردگار رقم خورده است.»

شرکت Colossal فرایند مشابه‌ای را در پروژه ماموت پشمالو هم دنبال می‌کند که شامل تغییرات ژنتیکی روی فیل‌های آسیایی است. لم پیش‌تر به نشریه تایم گفته بود که هدف این شرکت، تولد اولین ماموت پشمالو در دهه ۲۰۳۰ میلادی است.

او با اشاره به ضرب‌المثل معروف مرغابی گفت: «ما به آن ماموت پشمالو می‌گوییم؛ چون اگر موجودی شبیه مرغابی باشد، مثل مرغابی صدا تولید کند و عملکردهای اکولوژیکی یک مرغابی را داشته باشد، از نظر ما واقعاً یک مرغابی است!»

علاقه لم به این حوزه پس از دیدار سال ۲۰۱۹ او با جرج چرچ (George Church)، نسل‌شناس برجسته دانشگاه هاروارد شکل گرفت؛ دانشمندی که لم او را «پدر زیست‌شناسی سنتزی» می‌داند.

چرچ که پایه‌گذار «پروژه ژنوم شخصی» بوده، دهه‌ها در رؤیای احیای ماموت پشمالو به سر می‌برده و در سال ۲۰۲۱ در مصاحبه‌ای گفته بود که این هدف دیرینه زندگی اوست.

با این حال، هدف از بازگرداندن حیواناتی مانند ماموت پشمالو فراتر از ساخت یک پارک ژوراسیک واقعی با موجودات ازبین‌رفته است.

لم توضیح داد: «جرج چرچ این چشم‌انداز را داشت که می‌توانیم از کریسپر (CRISPR)، هوش مصنوعی و همه این ابزار‌ها برای احیای گونه‌ها استفاده کنیم، سپس بخشی از همین فناوری‌ها را به حوزه سلامت انسان بیاوریم و در نهایت مدل‌هایی از حیات برنامه‌پذیر بسازیم که کاربردهای بی‌شماری در کره زمین داشته باشند.»

یکی از این کاربردها، حفظ محیط زیست است. برای نمونه، ماموت‌های مهندسی‌شده می‌توانند با کوبیدن پوشش برف در مناطق قطبی به منجمد ماندن خاک زیرین کمک کنند و با انداختن درختان، جنگل‌های جذب‌کننده گرما را به مراتع سرسبز تبدیل نمایند تا با گرمایش جهانی مبارزه شود.

اما به گفته لم، دستاوردهای این مسیر درهای تازه‌ای را در مهندسی ژنوم و زیست‌شناسی تکوینی باز می‌کند.

بن لم، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل Colossal Biosciences، در جریان سخنرانی در همایش هوش مصنوعی در دالاس تگزاس.

او خاطرنشان کرد این فناوری‌ها می‌توانند پیامدهای شگفت‌انگیزی داشته باشند: «از تجزیه پلاستیک‌های اقیانوس با میکروب‌ها گرفته تا ژن‌درمانی، دارورسانی هدفمند در انسان‌ها و ریشه‌کن کردن بیماری‌های ژنتیکی.» لم حتی معتقد است سنتز دی‌ان‌ای با هوش مصنوعی می‌تواند به پرورش محصولات کشاورزی و درختانی منجر شود که با سرعت بسیار بالاتری رشد می‌کنند.

لم افزود: «ما در حال جابه‌جا کردن مرزهای سنتز دی‌ان‌ای هستیم تا بزرگ‌ترین محموله‌های ژنتیکی را سنتز کنیم. این اتفاق تحولی بزرگ در نحوه نگاهمان به مفهوم حیات برنامه‌پذیر ایجاد خواهد کرد.»

یکی از شرکت‌های زیرمجموعه Colossal به نام Astromech، روی مفهومی به نام «فرگشت هم‌گرا» تمرکز دارد؛ یعنی بررسی اینکه چرا گونه‌هایی که از جهات مختلف شبیه یکدیگرند، سیستم ایمنی متفاوتی دارند. به عنوان مثال، چرا فیل‌ها بسیار کم‌تر از انسان‌ها به سرطان مبتلا می‌شوند؟ این تحقیقات می‌تواند برای حل چالش‌های درمان بیماری‌ها در انسان یا مقابله با همه‌گیری‌ها استفاده شود. به گزارش مجله D Magazine، ارزش شرکت Astromech در ماه مارس به ۲ میلیارد دلار رسید.

لم در ادامه گفت: «ما در بحران جدی تنوع زیستی قرار داریم و طی ۲۵ سال آینده ممکن است نیمی از گونه‌های زنده را از دست بدهیم؛ بنابراین به ابزار‌هایی مثل انجماد زیستی، بانک‌های زیستی و نجات ژنتیکی نیاز داریم. این فناوری‌ها در را به روی ما باز می‌کنند تا با تکیه بر مدل‌های هوش مصنوعی و روندهای تکاملی، راه‌های تازه‌ای برای هدایت فرگشت در کشاورزی، درمان بیماری‌های انسانی و فراتر از آن پیدا کنیم.»

این تلاش‌ها برای حل بزرگ‌ترین چالش‌های جهان، استارتاپ Colossal Biosciences را برای سرمایه‌گذاران بسیار جذاب کرده است. در ماه ژوئیه، این شرکت از جذب سرمایه ۲۰۰ میلیون دلاری در راند سری C به رهبری TWG Global خبر داد که ارزش آن را به ۱۰.۲ میلیارد دلار رساند. در مجموع، این استارتاپ از زمان تأسیس تاکنون بیش از ۴۳۵ میلیون دلار سرمایه جذب کرده است.

با این همه، ایده بازگرداندن حیوانات منقرض‌شده بیش از هر چیز جوانان و نسل جدید را هیجان‌زده کرده است. لم می‌گوید ۳۰ درصد سرمایه‌گذاران شرکت، از طریق فرزندانشان با آن‌ها آشنا شده و ترغیب به سرمایه‌گذاری شده‌اند.

او در پایان گفت: «اگر بتوانیم نسل آینده را به علم، آموزش و حفاظت از محیط زیست علاقه‌مند کنیم و همزمان پلتفرمی در زیست‌شناسی سنتزی بسازیم که در حوزه‌های بی‌شمار به کار بیاید، به مأموریت اصلی‌مان رسیده‌ایم؛ چون فرزندان ما وارث مشکلات امروزمان هستند و باید برای حل آن‌ها تصمیم بگیرند.»