ردپای دلارهای پنهانی در یوتیوب؛ تولیدکنندگان محتوا برای ترساندن شما از آخرالزمان هوش مصنوعی پول می‌گیرند!

برخی بنیادهای غیرانتفاعی فعال در حوزه ایمنی هوش مصنوعی ظاهراً به تولیدکنندگان محتوا پول پرداخت کرده‌اند تا ویدیوهای هشداردهنده و نگران‌کننده بسازند؛ اما ماجرای بوت‌کمپ‌های هزینه‌شده و جوایز نقدی پشت‌پرده تا حد زیادی از چشم مخاطبان پنهان مانده بود.

این روز‌ها زنگ خطر تهدید موجودیت انسان توسط هوش مصنوعی، در گوشه‌وکنار یوتیوب و تیک‌تاک مدام به صدا درمی‌آید؛ اما طبق گزارش تحقیقی روزنامه تلگراف، ظاهراً روی بعضی از این زنگ‌های خطر برچسب قیمت خورده است! زابینه هوسنفلدر (Sabine Hossenfelder)، یوتیوبر علمی پرمخاطب، در ۵ سپتامبر ۲۰۲۶ خیلی رک و پوست‌کنده در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به من پیشنهاد پول دادن تا شما رو از هوش مصنوعی بترسونم؛ تازه من تنها کسی هم نیستم که این پیشنهاد رو گرفته.» او تأکید کرده که این پیشنهاد وسوسه‌انگیز را رد کرده است؛ موضوعی که بلافاصله این پرسش اساسی را پیش می‌کشد: پس چه کسانی این پول را قبول کرده‌اند؟

وقتی پای پول به حمایتگری باز می‌شود

اصل ادعا کاملاً سرراست و روشن است: سازمان‌های حامی ایمنی هوش مصنوعی بدون الزام تولیدکنندگان به شفاف‌سازی رسمی برای مخاطبان، هزینه تولید این ویدیوها را تأمین کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌های تکمیلی درباره تحقیقات تلگراف، ظاهراً مجموعه‌ای به نام ControlAI — نهادی غیرانتفاعی در زمینه ایمنی هوش مصنوعی که گفته می‌شود بودجه‌اش را یان تالین (هم‌بنیان‌گذار اسکایپ) تأمین می‌کند — به چند یوتیوبر پول داده تا با ساخت محتوا به مخاطبان درباره خطرات احتمالی هوش مصنوعی هشدار دهند. طبق این گزارش، کمپین مذکور بیش از ۶٫۳ میلیون بازدید ثبت کرده است، هرچند این آمار مستقیماً از خود گزارش نقل شده و هنوز از سوی منابع مستقل راستی‌آزمایی نشده است.

جدا از پرداخت‌های مستقیم نقدی، سازمانی با نام طعنه‌آمیز Plzdontkillus (لطفاً ما را نکشید) یک بوت‌کمپ یک‌ماهه مخصوص تولیدکنندگان محتوا در نزدیکی سان‌فرانسیسکو راه انداخت. طبق اطلاعات وبسایت رسمی برنامه، شرکت‌کنندگان پذیرفته‌شده از اقامت رایگان، غذای رایگان و کمک‌هزینه ۲٬۰۰۰ دلاری برخوردار شدند. علاوه بر این، آن‌ها شانس بردن جوایزی تا سقف ۲۰٬۰۰۰ دلار را هم داشتند که بین برترین‌ها تقسیم می‌شد؛ البته به این شرط که روزانه دست‌کم یک ویدیوی ۱۵ ثانیه‌ای منتشر کنند. در لیست مربیان این دوره نام گرایمز (Grimes)، هنرمند سرشناس، هم به چشم می‌خورد، هرچند این موضوع لزوماً به این معنی نیست که او حامی مالی پروژه بوده یا محتوای تک‌تک شرکت‌کنندگان را تأیید کرده باشد.

در گزارش تلگراف، از اولون وارن (Avalon Warren) به عنوان یکی از تولیدکنندگان محتوایی یاد شده که پس از شرکت در این بوت‌کمپ، لحن ویدیوهایش به سمت انتقاد شدید از هوش مصنوعی تغییر جهت داد. البته شواهد فعلی دریافت پول به ازای انتشار ویدیویی خاص را اثبات نمی‌کند. در نتیجه بدون مدارک قطعی، برچسب زدن به او به عنوان یک اینفلوئنسر مزدبگیر خلاف انصاف است؛ چرا که شرکت در دوره‌ای با امکانات رایگان یک ماجراست و دریافت دستمزد مستقیم برای هر پست موضوعی کاملاً متفاوت.

شفاف‌سازی واقعی باید چطور باشد؟

راه‌حل این چالش اصلاً پیچیده نیست؛ تنها به این نیاز دارد که نهادهای فعال در هر دو سوی این مناظره بزرگ، مخاطبان خود را شایسته دسترسی به اطلاعات کامل و شفاف بدانند.

اسکان رایگان، جوایز نقدی و شرط انتشار روزانه محتوا، مصداق بارز حمایت مالی و مادی محسوب می‌شوند، حتی اگر در حواله بانکی عبارت «ویدیوی تبلیغاتی» ثبت نشده باشد. این ماجرا درست مثل منتقد رستورانی است که غذای گران‌قیمتی را به رایگان نوش جان می‌کند و بعد نقدی سرشار از تمجید می‌نویسد، بدون آنکه بگوید میز شامش مهمان صاحب رستوران بوده است! شاید غذا واقعاً خوشمزه بوده باشد، اما مخاطب حق دارد قبل از رزرو میز بداند پای چه امتیازی در میان بوده است.

نفوذ مالی و جهت‌دهی به روایت‌ها درباره هوش مصنوعی فقط به جناح مدافعان ایمنی محدود نمی‌شود. ادعاهایی وجود دارد که سازمان‌های حامی توسعه سریع هوش مصنوعی هم برای جلب نظر تولیدکنندگان محتوا دست‌به‌جیب شده‌اند؛ البته اثبات این ادعاها نیاز به بررسی منابع اولیه دارد و هنوز نمی‌توان آن‌ها را حقیقتی قطعی دانست. ریشه این مشکل ساختاری ربطی به جناح‌بندی‌های فکری ندارد؛ وقتی نهادها در مناظره‌ای با این درجه از اهمیت، بدون اعلام عمومی هزینه محتوا را می‌پردازند، این مخاطب است که تاوان بی‌خبری را می‌دهد.

مسیر درست پیش رو کاملاً مشخص است، حتی اگر فعالان این حوزه با تعلل در آن قدم بردارند. تولیدکنندگانی که درباره موضوعات حساس کلان محتوا می‌سازند، باید از ابزار‌های رسمی اعلام تبلیغات و اسپانسری پلتفرم‌ها استفاده کنند؛ چه این حمایت وجه نقد باشد و چه اقامتگاه رایگان یا شانس بردن جوایز. از سوی دیگر، مؤسسات غیرانتفاعی حامی این برنامه‌ها نیز باید به عنوان حداقل تعهد به شفافیت، هویت حامیان مالی و قراردادهای خود را منتشر کنند. شبکه‌های اجتماعی ابزار‌های اعلام اسپانسر را در اختیار همه گذاشته‌اند؛ حلقه‌ی مفقوده، نظارت قاطع بر اجرای آن است. هرچند هنوز هیچ نهاد نظارتی حکمی علیه این برنامه‌ها صادر نکرده، اما رعایت استانداردهای اولیه شفافیت نباید منتظر ورود دادگاه و قانونگذار بماند.

وقتی یک یوتیوبر خطرات هوش مصنوعی را با همان اضطراب و هیجان یک مستند آخرالزمانی تغییرات اقلیمی روایت می‌کند، مخاطب این حق را دارد که بداند چه کسی پشت قاب این تصویر ایستاده است. اگر سازمانی با منافع مشخص به تولیدکننده محتوا کمک کرده تا جلوی دوربین برود، دانستن این نکته برای قضاوت درست درباره آنچه می‌بینید حیاتی است. اعتماد مخاطبان چشمه‌ای بی‌پایان نیست؛ تکرار این تبلیغات پنهان و سفارشی از سوی هر جناحی، تنها تتمه اعتماد کاربران را هم بر باد خواهد داد.