عکس‌هایی که پیک‌ها از ورودی خانه‌تان می‌گیرند کجا می‌رود؟ پای هوش مصنوعی و آمازون در میان است!

فرقی نمی‌کند چند بار در ماه غذا سفارش دهید یا بسته‌های اینترنتی دمِ درِ خانه‌تان برسد؛ دیدن یک عکس رندوم از پادری و ورودی خانه‌تان روی گوشی، همیشه حس غریب و کمی معذب‌کننده‌ای دارد.

اما ماجرای عینک‌های هوشمند و مجهز به هوش مصنوعی آمازون برای پیک‌ها، ماجرا را به کل وارد فاز دیگری کرده است. این عینک‌ها صرفاً مسیر تحویل را جلوی چشم راننده‌ها نشان نمی‌دهند، بلکه مجهز به دوربین‌هایی هستند که طبق گزارش‌های اخیر، می‌توانند در طول یک شیفت کاری، چندین هزار تصویر از آدم‌ها، معابر و ملک خصوصی مردم ثبت کنند.

همین اتفاق باعث شد تا یک علامت سوال بزرگ درباره روالی که شرکت‌های دلیوری سال‌هاست اجرا می‌کنند شکل بگیرد: عکاسی از نقطه‌ای که بسته را رها می‌کنند. واقعاً چند تا شرکت تصویر ورودی خانه ما را روی سرورهایشان ذخیره کرده‌اند و اصلاً بعد از اینکه بسته یا غذا را برمی‌داریم، چه بلایی سر آن عکس‌ها می‌آید؟

دوردش رسماً می‌خواهد نمای خانه‌تان در کادر عکس باشد!

شروع این بررسی با دوردش (DoorDash) است؛ چون دستورالعمل‌های این شرکت به رانندگان به شکل عجیبی جزئی و دقیق است. برای تحویل‌های بدون تماس، دوردش به پیک‌هایش می‌گوید باید از جایی که غذا قرار داده شده عکس بگیرند؛ اما فقط کلوزآپ از کیسه غذا کافی نیست! در راهنمای شرکت تأکید شده که یک عکس خوب باید هم‌زمان غذا، درِ ورودی خانه یا آپارتمان و در صورت امکان پلاک واحد را در کادر جا دهد. حتی در صفحه راهنمای جداگانه دوردش، راننده‌ها تشویق می‌شوند المان‌های محیط اطراف مثل درخت، راهرو یا دکوراسیون ورودی را هم داخل عکس بیاورند.

اما چیزی که فهمیدنش از اسناد عمومی دوردش به این سادگی‌ها نیست، سرنوشت این عکس‌ها پس از تحویل است. در سیاست حفظ حریم خصوصی دوردش هیچ بازه زمانی مشخصی برای نگهداری تصاویر تحویل سفارش ذکر نشده؛ بلکه گفته شده مدت‌زمان نگهداری اطلاعات شخصی به عوامل مختلفی از جمله نیازمندی شرکت به داده‌ها برای هدف جمع‌آوری بستگی دارد. هیچ جا جمله‌ای سرراست و شفاف مثل «عکس تحویل شما بعد از فلان تعداد روز پاک می‌شود» پیدا نمی‌کنید؛ یعنی دقیقاً همان اطلاعاتی که هر کاربری حق دارد بداند.

اوبر همیشه اصراری به ثبت عکس ندارد

اوبر ایتس (Uber Eats) کمی متفاوت عمل می‌کند. وقتی مشتری گزینه «گذاشتن سفارش دمِ در» را انتخاب می‌کند، راهنمای پیک‌های اوبر از آن‌ها می‌خواهد برای اثبات تحویل سفارش عکس بگیرند. با این حال، ثبت عکس کاملاً اجباری به نظر نمی‌رسد؛ چرا که راننده‌ها می‌گویند اپلیکیشن یک دکمه رد کردن (Skip) دارد که اجازه می‌دهد سفارش بدون عکس هم به عنوان تحویل‌شده علامت بخورد.

منطق این کار قابل درک است؛ عکس به مشتری نشان می‌دهد بسته دقیقاً کجا گذاشته شده، اما کشف اینکه بعداً چه بر سر تصویر می‌آید چندان شفاف نیست. البته اوبر در یک بخش، جزئیات کم‌سابقه‌ای ارائه کرده و آن سرویس تجاری Uber Direct است. در مستندات توسعه‌دهندگان اوبر قید شده که عکس‌های اثبات تحویل برای سفارش‌های دمِ در به صورت خودکار فعال می‌شوند؛ این تصاویر تا ۷ روز در داشبورد کسب‌وکارها و تا ۳۰ روز از طریق API در دسترس باقی می‌مانند.

این مشخص‌سازی واقعاً تحسین‌برانگیز است، اما در واقع مشخص می‌کند یک کسب‌وکار تا چه مدت می‌تواند به عکس دسترسی پیدا کند، نه اینکه اوبر چه زمانی تصویر را از روی سرورهایش برای همیشه پاک می‌کند. علاوه بر این، سرویس تجاری Uber Direct با اوبر ایتس معمولی زمین تا آسمان فرق دارد و نمی‌شود فرض کرد همین بازه برای عکس شام شما هم صادق است؛ چون برای عکس‌های عادی اوبر ایتس هیچ مهلت انقضای عمومی و مشخصی وجود ندارد.

با همه این‌ها، بخش اوبر دایرکت نشان می‌دهد اگر شرکتی واقعاً بخواهد شفاف باشد، اعلام مدت ماندگاری اطلاعات چقدر می‌تواند ساده و سرراست باشد.

اینستاکارت هم از ورودی خانه‌ها عکس می‌گیرد

اینستاکارت (Instacart) هم سازوکار مشابهی دارد. اگر درخواست کنید خریدها دمِ در گذاشته شوند، از خریدار و پیک خواسته می‌شود پیش از ترک محل، از سفارش پشت درِ خانه عکس بگیرد.

این موضوع در شرایط دیگر هم پیش می‌آید. اگر قرار بوده سفارش دستی تحویل داده شود اما مشتری بعد از ۱۰ دقیقه معطلی پاسخ ندهد، راهنمای اینستاکارت به راننده می‌گوید سفارش را با رعایت ایمنی دمِ در بگذارد و از آن عکس بگیرد؛ سپس عکس، موقعیت مکانی و زمان تحویل برای مشتری ارسال می‌شود.

اما اینجا هم هیچ تاریخ انقضای شفافی برای عکس‌ها دیده نمی‌شود. سیاست حریم خصوصی اینستاکارت نگهداری اطلاعات را به مواردی مثل ارائه خدمات، الزامات قانونی، حل اختلافات و اجرای قراردادها گره زده است. این یک بیانیه حقوقی استاندارد است، اما همچنان پاسخ نمی‌دهد که عکس خریدهای سوپرمارکتی جلوی خانه شما فردا پاک می‌شود، ماه بعد، یا تا سال‌ها همان‌جا می‌ماند.

حالا حتی ون‌های اداره پست هم به دوربین مجهز شده‌اند

فقط شرکت‌های دلیوری غذا و آنلاین‌شاپ‌ها نیستند که دوربین‌هایشان را راهی خیابان‌ها کرده‌اند. طبق نامه‌ای از اتحادیه نامه‌رسان‌ها که رسانه 404 Media نخستین‌بار آن را گزارش داد، اداره پست آمریکا (USPS) در حال آزمایش دوربین‌های ثبت وقایع شرکت Nextbase روی ۱۰۰ خودروی پستی در واشینگتن دی‌سی است؛ پروژه‌ای آزمایشی که از پاییز آغاز شده و چند ماه ادامه دارد.

این دوربین‌های روبه‌جلو به محض حرکت خودرو شروع به ضبط می‌کنند و طبق نامه، با حرکت مأموران در مسیرهای روزمره، خیابان‌ها، تابلوها و پیاده‌روها را اسکن و نقشه‌برداری می‌کنند. ایده پشت ماجرا بسیار هوشمندانه است؛ چون خودروهای پستی هر روز مسیرهای تکراری محله‌ها را طی می‌کنند و می‌توانند یک منبع عظیم و لحظه‌ای از وضعیت راه‌ها و زیرساخت‌ها در اختیار این سازمان بگذارند.

سخنگوی اداره پست اعلام کرده که این پروژه آزمایشی محدود برای ارزیابی وضعیت جاده‌ها و ارتقای امنیت جامعه انجام می‌شود و مجهز به پروتکل‌های حفظ حریم خصوصی است. بر اساس گزارش‌ها، این دوربین‌ها نرم‌افزار پلاک‌خوان خودکار ندارند، اما وبسایت شرکت سازنده (Nextbase) تأکید می‌کند این دوربین‌ها با کیفیت 4K ضبط می‌کنند و جزئیاتی مثل تابلوهای راهنمایی و پلاک خودروها را به وضوح به تصویر می‌کشند.

این‌ها تازه اولین دوربین‌های ون‌های پستی هم نیستند؛ چون طبق همان گزارش، این خودروها از قبل به دوربین‌های ۳۶۰ درجه‌ای مجهز بوده‌اند که محیط اطراف را ضبط می‌کنند.

هرچند این طرح فعلاً در یک منطقه محدود اجرا می‌شود و قصدی برای ثبت هدفمند درِ خانه‌ها (مشابه پیک‌های غذا) ندارد، اما قطعه دیگری از پازل بزرگ نظارت شهری و جمع‌آوری داده‌های مکانی را تکمیل می‌کند.

عینک‌های هوش مصنوعی آمازون معادلات را کاملاً به هم می‌زنند

یک عکس ساده تحویل مرسوله، فقط نشان می‌دهد بسته کجا رها شده؛ اما عینک‌های هوشمند آمازون می‌توانند داده‌هایی به مراتب وسیع‌تر جمع‌آوری کنند.

بر اساس گزارش‌ها، این عینک‌ها هنگام راه رفتن پیک‌ها به صورت پیوسته و مداوم عکس می‌گیرند؛ پتانسیلی در حد هزاران فریم تصویر در طول یک شیفت کاری! هر چیزی که راننده ببیند، از عابران پیاده گرفته تا ملک‌های خصوصی، ثبت می‌شود تا سیستم نقشه‌برداری مجهز به هوش مصنوعی آمازون با نام «ول‌اسپرینگ» (Wellspring) را تغذیه کند.

آمازون ادعا می‌کند چهره‌ها و پلاک خودروها پیش از بررسی توسط نیروی انسانی تار می‌شوند؛ اما کاربران هیچ امکانی برای مشاهده تصاویر خود یا خانه‌شان ندارند و نمی‌توانند درخواست حذف آن‌ها را ثبت کنند. از طرفی آمازون مدت نگهداری این داده‌ها را اعلام نکرده و حتی تأیید کرده که پلیس با حکم قضایی می‌تواند به این تصاویر دسترسی پیدا کند.

آمازون قصد دارد امسال ۵۰۰۰ راننده و تا پایان سال ۲۰۲۷ بیش از ۲۰ هزار پیک خود را به این عینک‌ها مجهز کند. استفاده از عینک برای رانندگان اختیاری است، اما برای مردمی که ناخواسته سوژه عکاسی می‌شوند، کلی علامت سوال بی‌پاسخ به جا می‌گذارد.

حتی عکس‌های عادی تحویل کالا هم احتمالاً بی‌هدف نمانده‌اند. آمازون رسماً اعلام کرده سیستم Wellspring ورودی‌ها و اتاق‌های تحویل مرسولات را تا حدودی با تحلیل عکس‌های قدیمی تحویل بسته شناسایی می‌کند. یعنی همان تصویر ساده بسته‌ای که روی ایوان خانه گذاشته شده، به داده‌ای باارزش برای نقشه هوش مصنوعی آمازون تبدیل می‌شود؛ تغییری اساسی نسبت به سال ۲۰۱۸ که مشتریان می‌توانستند با زدن دکمه «از تحویل بسته عکس نگیرید» انصراف دهند، اما آن گزینه هم دیگر وجود ندارد.

آیا ثبت عکس هنگام تحویل مرسوله واقعاً ایده خوبی است؟

در واقعیت، ثبت عکس تحویل بسته قابلیت مفیدی است. به لطف همین تصاویر است که متوجه می‌شویم بسته روی پله جلویی رها شده، پشت درِ حیاط است، یا وقتی فراموش کرده‌ایم آدرس را تغییر دهیم، متوجه می‌شویم اشتباهاً به آدرس خانه دوستمان فرستاده شده است. همین عکس ساده مانع تماس‌های بیهوده با پشتیبانی و ادعای گم شدن بسته می‌شود.

بنابراین دیدن محل دقیق بسته برای مشتری بسیار کاربردی است و اگر سفارش اشتباهاً جلوی خانه دیگری گذاشته شود، با دیدن عکس ورودی می‌توان آن را پیدا کرد. از طرف دیگر، این عکس از خودِ راننده هم محافظت می‌کند و مدرکی محکم است که ثابت می‌کند بسته تحویل داده شده است.

بخش عجیب ماجرا اینجاست که چقدر سریع همه ما به این وضعیت عادت کردیم! راننده‌های دلیوری دیگر فقط آدرس شما را نمی‌دانند؛ بسته به اپلیکیشن و نوع سفارش، سیستم از آن‌ها می‌خواهد از درِ ورودی، پلاک و تمام جزئیات و نشانه‌های شاخص اطراف خانه‌تان عکس بیندازند.

شاید یک عکس از ظرف غذایتان چندان نگران‌کننده به نظر نرسد، اما وقتی این را در تعداد سفارش‌های آمازون، دوردش، اوبر ایتس، اینستاکارت و سال‌ها تحویل کالا ضرب کنید، متوجه می‌شوید صدها تصویر از خانه شما روی سرور شرکت‌های بزرگ خاک می‌خورد؛ بدون اینکه بدانید اصلاً چه زمانی پاک خواهند شد.

کلام آخر: شفاف‌سازی نباید این‌قدر سخت باشد

هر شرکت دلیوری که از خانه و حریم مردم عکس می‌گیرد، باید خیلی شفاف پاسخ دهد چه چیز‌هایی ثبت می‌شود، عکس‌ها تا چه مدت در سرور‌ها می‌مانند، چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند، آیا برای مقاصدی فراتر از تأیید تحویل استفاده می‌شوند یا خیر، و آیا مشتری می‌تواند درخواست پاک کردن آن‌ها را بدهد؟

بخشی از این حقوق از نظر فنی و بر اساس قوانین حریم خصوصی ایالتی وجود دارد و شرکت‌هایی مثل دوردش و اینستاکارت درخواست‌های عمومی حذف داده را می‌پذیرند؛ اما این درخواست‌ها اطلاعات شخصی کلی را پوشش می‌دهند نه مشخصاً عکس‌های تحویل، و حتی طبق قوانین دوردش، ممکن است برخی اطلاعات پس از پردازش درخواست هم حفظ شوند.

این سوال‌ها زمانی اهمیت دوچندان پیدا می‌کنند که پای هوش مصنوعی به میان می‌آید؛ فناوری قدرتمندی که به شرکت‌ها دلیلی طلایی می‌دهد تا از هر تصویری، داده‌های ارزشمند مکانی استخراج کنند. عکسی که صرفاً رسیدن غذا را ثابت می‌کند با عکسی که توسط مدل‌های هوش مصنوعی برای ساخت نقشه دنیای فیزیکی تحلیل می‌شود، دو مقوله کاملاً متفاوت بودند؛ اما رویکرد جدید آمازون نشان می‌دهد مرز میان این دو به سرعت در حال کم‌رنگ شدن است و کاربران حق دارند بدانند دقیقاً به چه چیزی رضایت می‌دهند.