فرسودگی شغلی و بحران هویت برنامه‌نویس‌ها زیر بار هوش مصنوعی؛ نتایج شوکه‌کننده نظرسنجی از ۳۰ هزار متخصص

فرسودگی شغلی و بحران هویت برنامه‌نویس‌ها زیر بار هوش مصنوعی؛ نتایج شوکه‌کننده نظرسنجی از ۳۰ هزار متخصص

کسانی که موتور محرک رونق و انفجار هوش مصنوعی به حساب می‌آیند، این روز‌ها حسابی تحلیل رفته‌اند و با باتری خالی به کارشان ادامه می‌دهند.

بر اساس تازه‌ترین گزارش نظرسنجی توسعه‌دهندگان استک اورفلو (Stack Overflow) در سال ۲۰۲۶، که با مشارکت ۳۰ هزار و ۹۰۳ برنامه‌نویس از ۱۶۹ کشور دنیا انجام شده، تقریباً نیمی از شرکت‌کنندگان اعلام کرده‌اند که در شغل فعلی‌شان دچار حس روزمرگی و بی‌انگیزگی هستند. در این میان، یک‌سوم آن‌ها صراحتاً ناراضی بوده‌اند و فقط حدود ۲۲ درصد از کارشان احساس رضایت و خوشحالی داشته‌اند.

در میان افرادی که دچار بی‌انگیزگی و روزمرگی شده‌اند، فرسودگی شغلی (Burnout) و خستگی از تغییرات پیاپی فناوری دلیل اصلی عنوان شده و ۲۱ درصد از پاسخ‌دهندگان به آن اشاره کرده‌اند.

این یافته‌ها در شرایطی منتشر می‌شود که محیط کاری مهندسان نرم‌افزار با سرعتی سرسام‌آور در حال دگرگونی است. ابزار‌های کدنویسی هوش مصنوعی سهم بسیار بزرگ‌تری از کار‌های روزمره آن‌ها را تصاحب کرده‌اند؛ وضعیتی که برخی از توسعه‌دهندگان را به فشردن چند دکمه یا نقش یک واسطه خنثی تقلیل داده است. همین مسأله به بحران هویت در بین برخی مهندسان دامن زده و اضطراب شغلی فوق‌العاده بالایی را به جامعه فعالان فناوری تزریق کرده است.

این رخوت و خستگی روحی هم‌زمان با یک تحول بنیادین در شیوه ساخت نرم‌افزار پدیدار شده است. طبق داده‌های استک اورفلو، نزدیک به دوسوم توسعه‌دهندگان حالا از دستیاران و ایجنت‌های کدنویسی هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و ۶۲ درصد هم به سراغ چت‌بات‌های همه‌منظوره هوش مصنوعی می‌روند. جالب‌تر اینکه در میان کاربرانی که روزانه با هوش مصنوعی کار می‌کنند، ۳۱ درصد گفته‌اند که در طول روز چهار ساعت یا حتی بیش‌تر به این ابزار‌ها متکی هستند.

این یافته‌ها مهر تأییدی بر صحبت‌های «آنی رایت» (Annie Wright)، روان‌درمانگر و مربی مدیران در منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو است که بیش‌تر مراجعانش را فعالان سیلیکون‌ولی تشکیل می‌دهند. او در گفت‌وگویی در ماه اوت اشاره کرده بود که مراجعانش از فرسودگی شغلی معمولی عبور کرده‌اند و حالا هویت حرفه‌ای و آینده خود را زیر سؤال می‌برند؛ چرا که خودکارسازی (اتوماسیون) در حال شخم زدن همان کاری است که سال‌ها عمرشان را صرف ساختنش کرده بودند.

رایت در این باره می‌گوید: «سه سال پیش، افراد وارد اتاق من می‌شدند و می‌گفتند: رمقی برایم نمانده و به شکلی باورنکردنی فرسوده شده‌ام. اما حالا وارد می‌شوند و می‌گویند: خسته‌ام، فرسوده‌ام، و اگر کارم خودکار شود اصلاً دیگر نمی‌دانم من کیستم!»

سرعت بالا‌تر در کار و فشار خردکننده برای عقب نماندن

«مارک باکس» (Marc Backes)، مهندس ارشد نرم‌افزار در پلتفرم دایرکتوس (Directus)، می‌گوید که هوش مصنوعی حس رضایت شغلی را از کار او گرفته است. او قبلاً از کشف و حل یک مسأله فنی پیچیده یا پیاده‌سازی گام‌به‌گام یک ویژگی نرم‌افزاری لذت می‌برد؛ اما حالا بخش اعظم وقتش صرف این می‌شود که از ایجنت‌های هوش مصنوعی بخواهد کار را پیش ببرند.

باکس در این زمینه می‌گوید: «قطعاً کار دیگر مثل قبل لذت‌بخش و راضی‌کننده نیست. من همیشه عاشق این بودم که بهترین راه‌های پیاده‌سازی یک قابلیت تازه را طراحی کنم و حسابی درباره‌اش فکر کنم.»

به گفته او، این فشار لزوماً از طرف مدیران تحمیل نمی‌شود، بلکه از سمت صنعتی می‌آید که با سرعتی دیوانه‌وار به جلو می‌تازد و نوشتن یا حتی خواندن دستی کدها را «روشی قدیمی و ازمدافتاده» تلقی می‌کند.

باکس اضافه می‌کند: «حس می‌کنی اگر همگام نباشی، قطعاً عقب می‌افتی؛ و واقعیت این است که پا به پای هوش مصنوعی حرکت کردن تقریباً غیرممکن است.»

با این حال، همه توسعه‌دهندگان چنین حس تضعیف یا پس‌رفتی نسبت به این تغییرات ندارند.

«سایمون ویلیسون» (Simon Willison)، بنیان‌گذار پروژه متن‌باز دیتاست (Datasette)، معتقد است که ابزار‌های کدنویسی هوش مصنوعی اتفاقاً کار او را «بسیار رضایت‌بخش‌تر» کرده‌اند؛ چرا که حالا می‌تواند به تنهایی پروژه‌هایی را جلو ببرد که پیش‌تر به یک تیم چندنفره نیاز داشتند.

ویلیسون توضیح می‌دهد که مدیریت پروژه‌های شخصی باعث شده او از بسیاری از فشارهایی که برنامه‌نویس‌های استخدامی با آن دست‌به‌گریبانند در امان بماند، هرچند خودش هم اعتراف می‌کند که سرعت سرسام‌آور معرفی مدل‌ها و ابزار‌های جدید هوش مصنوعی فرساینده و طاقت‌فرساست.

او می‌گوید: «به عنوان یک کارآفرین و توسعه‌دهنده محصول می‌دانم هر حوزه‌ای که در آن فعالیت می‌کنم حالا به شدت رقابتی‌تر شده، چون هزینه توسعه نرم‌افزار به شکل چشمگیری سقوط کرده است.»

با این همه، ویلیسون همچنان به آینده مسیر شغلی خود خوش‌بین است.

او تأکید می‌کند: «استفاده درست از ایجنت‌های کدنویسی یک اسکیل عمیق است؛ مهارتی که هم به دانش مهندسی نرم‌افزار نیاز دارد و هم به تجربه کار با ایجنت‌ها، و من هر دوی این‌ها را دارم.»

برنامه‌نویس‌ها هوش مصنوعی را می‌خواهند، اما نه به قیمت از دست دادن کنترل

با وجود اینکه بسیاری از برنامه‌نویس‌ها به شکل گسترده از ابزار‌های کدنویسی هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اما لزوماً به خروجی‌های این ابزار‌ها اعتماد چشم‌بسته ندارند.

این پیمایش نشان داد که کم‌تر از ۱۰ درصد پاسخ‌دهندگان حاضرند در تصمیم‌گیری‌های حساس به هوش مصنوعی اعتماد کنند، در حالی که نزدیک به ۸۰ درصد آن‌ها شفافیت و ارجاع دقیق به منابع را در ارزیابی کدها یا پاسخ‌های فنی تولیدشده توسط هوش مصنوعی «مهم یا بسیار حیاتی» دانسته‌اند.

«پراشانت چاندراسکار» (Prashanth Chandrasekar)، مدیرعامل استک اورفلو، معتقد است با ورود جدی‌تر ایجنت‌ها به فرایند کدنویسی، بدبینی و نگاه نقادانه برنامه‌نویس‌ها به یک «سپر دفاعی حیاتی» تبدیل شده است.

چاندراسکار می‌گوید: «اعتماد در جامعه برنامه‌نویس‌ها به این سادگی‌ها به دست نمی‌آید؛ این اعتماد تنها از مسیر شفافیت، استناد به منابع و بافت فنی غنی به دست می‌آید.»