اشغال یک‌سوم صف شبکه برق هلند توسط دیتاسنترها؛ بحرانی تازه برای توسعه هوش مصنوعی

ثبت تقاضاهای غیرواقعی و زودهنگام از سوی نزدیک به ۲۰۰ دیتاسنترِ در دست احداث، صف اتصال به شبکه برق هلند را دچار اختلال شدیدی کرده است؛ آن‌هم شبکه‌ای که طرح‌های توسعه زیرساخت آن بیش از ۲۰۰ میلیارد یورو هزینه روی دست این کشور می‌گذارد.

شرکت‌های فعال در حوزه مراکز داده در هلند، برای دریافت حدود ۱۵ گیگاوات ظرفیت اتصال به شبکه سراسری برق درخواست ثبت کرده‌اند؛ حجمی عظیم که از مجموع ظرفیت اتصال تمامی خانواده‌های هلندی فراتر می‌رود. این آمار که از سوی برنامه تحلیلی نیوزاور (Nieuwsuur) و به نقل از انجمن گردانندگان شبکه برق هلند (Netbeheer Nederland) منتشر شده، نشان‌دهنده «ظرفیت درخواستی» است، نه «مصرف واقعی». اما تفاوت میان این دو مفهوم نقشی بسیار تعیین‌کننده دارد.

اگر شرکتی در بخش ساخت مسکن یا کارخانه‌ای صنعتی باشید که برای آغاز فعالیت خود در نوبت اتصال به شبکه برق روزشماری می‌کند، اکنون ناچارید با همین صف طویل و فشرده رقابت کنید. انجمن گردانندگان شبکه برق هلند در اکتبر ۲۰۲۶ رسماً از دولت خواست تا به‌صراحت مشخص کند این کشور تا چه تعداد دیتاسنتر و دقیقاً در چه مناطقی نیاز دارد؛ چراکه مهندسان و برنامه‌ریزان شبکه برق نمی‌توانند بدون اطلاع از واقعی بودن پروژه‌ها، اقدام به کابل‌کشی و احداث پست‌های گران‌قیمت برق کنند.

صفی ساخته‌شده برای دور زدن سازوکارها، نه برنامه‌ریزی هدفمند

ریشه این چالش در ساختار مشوق‌ها نهفته است: سازوکار فعلی، درخواست‌های زودهنگام و بیش‌ازحد را به‌جای نیازهای واقعی پاداش می‌دهد.

با توجه به اینکه زمان انتظار برای اتصال به شبکه گاهی به مرز یک دهه می‌رسد، توسعه‌دهندگان خیلی زود و با دست‌ودلبازی درخواست‌هایی سنگین ثبت می‌کنند تا جایگاه خود را در صف محکم کنند. به گزارش نیوزاور، استاین گروو (Stijn Grove)، مدیر انجمن دیتاسنترهای هلند، توضیح می‌دهد که متقاضیان سال‌ها زودتر ظرفیت‌های بالایی را طلب می‌کنند، زیرا در صنعتی به‌شدت رقابتی، از دست دادن یک فرصت ده ساله عملاً مساوی با نابودی است. شاید این منطق تجاری قابل درک باشد، اما پیامد نهایی آن برای شبکه سراسری برق به‌هیچ‌وجه پذیرفتنی نیست.

این وضعیت هزینه‌های بسیار سنگینی را به کشور تحمیل می‌کند. به گزارش ان‌ال تایمز (NL Times)، هزینه توسعه و نوسازی شبکه برق در سراسر هلند بیش از ۲۰۰ میلیارد یورو برآورد شده است. در چنین شرایطی، مدیرانی که مسیر کابل‌ها را به سمت پروژه‌های حدسی و نامشخص هدایت می‌کنند، ناچارند تصمیم‌هایی چندمیلیارد یورویی را بر پایه اطلاعاتی ناقص و نامطمئن درباره پروژه‌هایی بگیرند که شاید هیچ‌گاه ساخته نشوند.

ماجرا تنها به یک یا دو متقاضی ختم نمی‌شود. طبق آمارهای ان‌ال تایمز، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، ۱۵٬۴۹۸ کسب‌وکار در صف انتظار اپراتورهای منطقه‌ای برای دریافت انشعاب‌های پرقدرت برق معطل مانده بودند؛ درخواستی که مجموع توان آن در تمامی بخش‌ها به حدود ۱۰٬۰۰۰ مگاوات می‌رسد. پروژه‌های مسکن‌سازی و طرح‌های برقی‌سازی صنایع، همگی در دل همین سیستم پرتراکم و قفل‌شده برای سهمیه برق رقابت می‌کنند.

اگرچه بر اساس مقررات جدید، اپراتورهای شبکه می‌توانند در شرایطی خاص اولویت را به ساخت مسکن بدهند، اما این راهکار صرفاً یک وصله موقت است و نمی‌توان آن را یک سیاست‌گذاری کلان و ریشه‌ای دانست.

چه تغییراتی واقعاً باید رقم بخورد؟

گردانندگان شبکه برق پیش از آغاز موج جدید هزینه‌کردهای زیرساختی، به‌جای کابل‌های بیشتر، خواهان تصمیم‌گیری‌های شفاف و قاطع از سوی دولت هستند.

یوریس دی‌خروت (Joris de Groot) از شرکت آلیاندر (Alliander) به نمایندگی از انجمن گردانندگان شبکه، این چالش را به بحران تاریخی نیتروژن در هلند تشبیه کرده است: در دوران کمبود شدید منابع، امکان پیشبرد هر فعالیتی در هر نقطه‌ای وجود ندارد. این مقایسه کاملاً بجاست؛ مسئولان شبکه به تعیین مرزهای جغرافیایی و سقف ظرفیت مشخص نیاز دارند، آن‌هم پیش از تصویب بودجه‌های عظیم زیرساختی، نه زمانی که کابل‌ها زیر خاک دفن شده‌اند.

یو-آنس دی‌بات (Jo-Annes de Bat)، معاون امور اقتصادی دولت، برنامه‌ها و اقداماتی را اعلام کرده است تا ظرفیت‌های مسدودشده شبکه با سرعت بیشتری آزاد شوند. با این حال، هنوز یک طرح ملی آمایش سرزمین ویژه دیتاسنترها به تصویب نهایی نرسیده است؛ هرچند دستور کار هیئت دولت در سپتامبر ۲۰۲۶ از برگزاری نشست‌هایی درباره پیش‌نویس سیاست‌گذاری دیتاسنترها خبر می‌دهد که نشان می‌دهد این فرآیند همچنان در جریان است.

صاحبان صنایع دیتاسنتر تا حدی درست می‌گویند که عدد ۱۵ گیگاوات، نیازهای کوتاه‌مدت را بیش‌ازواقعیت نشان می‌دهد، اما توجیه کل ماجرا با این استدلال چندان منطقی نیست. در حال حاضر نزدیک به ۲۰۰ مرکز بزرگ داده در هلند فعال هستند و طبق گزارش نیوزاور، احداث حدود ۲۰۰ مرکز دیگر نیز در دستور کار قرار دارد. گام منطقی بعدی این صنعت باید ارائه درخواست‌های مبتنی بر تقاضای واقعی و اثبات‌شده همراه با تعهدات مصرف انعطاف‌پذیر باشد، نه ثبت دوباره رزروهای زودهنگام و بیش‌ازحد.

وضعیت کنونی این صف را می‌توان شبیه به فهرست پیش‌ذخیره (Pre-save) در اسپاتیفای دانست؛ جایی که هر کس برای آلبومی که شاید هرگز منتشر نشود جایگاهی رزرو می‌کند. اما در نهایت، پلتفرم باید تصمیم بگیرد که کدام هنرمندان واقعاً قصد انتشار اثر دارند.

بر اساس گزارش‌ها، بزرگ‌ترین دیتاسنتر هلند به‌تنهایی برقی معادل حدود یک درصد از کل خانوارهای این کشور مصرف می‌کند؛ عددی که نشان می‌دهد چگونه حتی تعداد انگشت‌شماری از این مراکز می‌توانند تقاضای انرژی را در یک منطقه جغرافیایی به‌شدت متمرکز کنند. همین تمرکز سرسام‌آور برق دقیقاً دلیلی است که نشان می‌دهد تصمیم‌گیری درباره مکان استقرار این مراکز، فراتر از اختیارات اپراتورها، به پشتوانه و اراده سیاسی در بالاترین سطوح حاکمیتی نیاز دارد.

اگر هلند نتواند ظرفیت شبکه برق را با نیازهای واقعی هماهنگ کند، محدودیت دسترسی به انرژی عملاً به سقف نهایی رشد دیتاسنترهای هوش مصنوعی و جاه‌طلبی‌های ابری این کشور تبدیل خواهد شد. دولت تمامی ابزارهای آمایش سرزمین و برنامه‌ریزی شهری را در اختیار دارد، اما پرسش اصلی اینجاست که آیا پیش از وخیم‌تر شدن صف انتظار، اراده‌ای برای استفاده از آنها خواهد داشت یا خیر.