نبرد مدیر سابق OpenAI با بیماری‌های مزمن؛ سرمایه‌گذاری ۲۰ میلیون دلاری فیجی سیمو با هوش مصنوعی

در ماه مه ۲۰۲۵، فیجی سیمو به شغل رؤیایی‌اش رسید و به‌عنوان نفر دوم و دست راست سم آلتمن وارد شرکت OpenAI شد. او ابتدا مدیریت بخش اپلیکیشن‌ها و سپس هدایت پیاده‌سازی هوش مصنوعی عمومی (AGI) را بر عهده گرفت؛ اما درست در روز‌هایی که سرش حسابی شلوغ بود، در زندگی شخصی‌اش درگیر مبارزه‌ای نفس‌گیر با یک بیماری مزمن و ویرانگر بود.

حدود شش سال پیش، پزشکان تشخیص داده بودند که او به «سندرم تاکی‌کاردی وضعیتی ارتواستاتیک» یا همان پاتز (POTS) مبتلاست؛ یک بیماری مزمن و عذاب‌آور که با تغییر وضعیت از حالت خوابیده به ایستاده یا حتی نشستن، باعث تپش قلب شدید، افت فشار و سرگیجه‌های شدید می‌شود. بعد از ورود به اوپن‌ای‌آی، حال جسمی او وخیم‌تر شد و متوجه شد که با وجود این بیماری، ادامه دادن ریتم کاری فوق‌العاده فشرده و نفس‌گیر این استارتاپ پیشرو برایش غیرممکن است. به همین خاطر، در ماه ژوئیه از سمت اجرایی خود کناره‌گیری کرد، هرچند همچنان در نقش مشاور در کنار این شرکت باقی مانده است.

سیمو در این‌باره می‌گوید: «متأسفانه برای من حتی سر پا ایستادن بدون این‌که از حال بروم، بی‌نهایت سخت است. نمی‌توانم بیش‌تر از ۵ یا ۱۰ دقیقه بنشینم یا بایستم، چون بلافاصله بیهوش می‌شوم و این وضعیت، دست‌کم می‌توانم بگویم کار و زندگی را به‌شدت مختل می‌کند.»

فیجی سیموی ۴۰ ساله، در طول یک سال گذشته تمام تمرکزش را روی راه‌هایی گذاشت تا با قدرت هوش مصنوعی به مصاف بیماری‌های مزمنی مثل بیماری خودش برود. در مارس ۲۰۲۵، زمانی که هنوز در OpenAI مشغول به کار بود، استارتاپی به نام «کرونیکل‌بایو» (ChronicleBio) را با همکاری روهیت گوپتا (Rohit Gupta)، مدیر سابق بانک‌های زیستی در دانشگاه‌های استنفورد و UCSF، و ریشی ردی (Rishi Reddy)، از مدیران شرکت سرمایه‌گذاری تارسادیا (Tarsadia Investments)، پایه‌گذاری کرد. سیمو هم‌بنیان‌گذار این مجموعه است، گوپتا سمت مدیرعاملی را بر عهده دارد و ردی نیز که شرکتش چند میلیون دلار سرمایه اولیه به این استارتاپ تزریق کرده، رئیس هیئت‌مدیره است.

هدف این تیم رمزگشایی از کلاف سردرگم علائم در بیماری‌های مزمن مرتبط با سیستم ایمنی بدن است؛ عوارضی مثل پاتز، کووید طولانی (Long COVID) و آنسفالومیلیت میالژیک یا سندرم خستگی مزمن که با نام اختصاری ME/CFS شناخته می‌شود (عبارتی که امروزه به دلیل ساده‌انگاری این بیماری شدید، کم‌تر به کار می‌رود). طبق برآورد روهیت گوپتا، در سراسر جهان حدود ۲۵۰ میلیون نفر با این مجموعه از بیماری‌های مزمن و فرساینده دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

این شرکت در حال جمع‌آوری نمونه خون از بیماران مبتلا به این بیماری‌های پیچیده در سراسر ایالات متحده (در مراکزی در یوتا، آریزونا و تگزاس) و همچنین هندوستان (جایی که خانواده ردی مالک یک بیمارستان هستند) است تا تصویر بیولوژیکی دقیقی از وضعیت بدنی آن‌ها به دست آورد. کرونیکل‌بایو از ماه اوت حتی خودروهای ون سیار خون‌گیری را به راه انداخته تا به سراغ بیمارانی برود که توان خروج از خانه یا حتی بلند شدن از تختخواب را ندارند.

تا به امروز، کرونیکل‌بایو نزدیک به ۲۰۰ ترابایت داده بیولوژیکی جمع‌آوری کرده است؛ یعنی تقریباً ۴ برابر حجم داده‌های متنی اولیه مدل GPT-3 شرکت اوپن‌ای‌آی! این حجم از دیتا از بیش از ۱۰۰۰ بیمار، حدود ۹۸۰۰ لوله آزمایش خون و در قالب ۴۰ هزار ویال نمونه در بانک زیستی اختصاصی این استارتاپ ذخیره شده است. کرونیکل‌بایو از این نمونه‌ها بیش از یک میلیارد نقطه داده را اندازه‌گیری می‌کند؛ از جمله ۲۰۰۰ متابولیت (مولکول‌های کوچکی که هنگام هضم غذا، ترمیم سلول‌ها یا عملکردهای دیگر در بدن تولید می‌شوند) و ۱۰۰۰ نوع پروتئین که تقریباً تمام عملکردهای حیاتی بدن را به دوش می‌کشند.

هدف اولیه این استارتاپ، تفکیک تفاوت‌های زیستی میان افرادی است که در حال حاضر نظام پزشکی و شرکت‌های بیمه همگی آن‌ها را زیر یک عنوان کلی تشخیص می‌دهند. کرونیکل‌بایو امیدوار است با شناسایی زیرگروه‌های متمایز این بیماری‌های مزمن، سرنخ‌های علمی تازه و گزینه‌های درمانی دقیقی پیش روی این بیماران کلافه بگذارد.

سیمو توضیح می‌دهد: «ما بر این باوریم که نام این بیماری‌ها صرفاً برچسب‌هایی است که پزشکان روی مجموعه‌ای از علائم گذاشته‌اند، در حالی که تنوع زیستی بسیار گسترده‌ای پشت آن‌ها نهفته است. وقتی چیزی که یک بیماری نامیده می‌شود در واقع ۱۰ بیماری متفاوت باشد، ساختن دارو برای آن بی‌نهایت دشوار خواهد بود.»

با این‌که کرونیکل‌بایو استارتاپی نوپاست، تاکنون توانسته ۲۰ میلیون دلار از صندوق‌های سرمایه‌گذاری نام‌آشنایی مانند Breyer Capital، Wisdom Ventures و Proximal Ventures و چهره‌های سرشناسی مثل پاتریک کولیسون (Patrick Collison، هم‌بنیان‌گذار استرایپ) جذب کند. این استارتاپ مستقر در منلو پارک کالیفرنیا، قصد دارد اواخر امسال یا اوایل سال آینده دور جدیدی از تأمین مالی را کلید بزند.

مشابه سیمو، ردی ۳۹ ساله و گوپتای ۴۴ ساله نیز تجربه شخصی تلخی با بیماری‌های خودایمنی دارند؛ ردی از کودکی به پسوریازیس مبتلا بوده و بعد از ابتلا به کرونا نیز با عوارض متعددی در سیستم ایمنی‌اش روبه‌رو شده است. همسر گوپتا هم از علائم ناتوان‌کننده خودایمنی رنج می‌برد و سال‌هاست که در جست‌وجوی پاسخی برای آن هستند. ردی می‌گوید: «در حال حاضر، بیماران با این علائم گیج‌کننده و طاقت‌فرسا به مطب‌ها می‌آیند و پزشکان واقعاً نمی‌دانند باید با آن‌ها چه کار کنند. بعید می‌دانم هیچ سه نفری در دنیا به‌اندازه ما تشنه حل این مشکل باشند. ما این موفقیت را از صمیم قلب برای خودمان، فرزندانمان که استعداد ژنتیکی این بیماری‌ها را به ارث می‌برند و میلیون‌ها بیمار دیگر می‌خواهیم.»

هم‌بنیان‌گذاران کار را با تمرکز روی ME/CFS آغاز کردند که حدود ۳.۳ میلیون نفر در آمریکا با آن درگیرند، و توانستند ۵ زیرگروه مختلف از این بیماری را کشف کنند. سپس تحلیل‌ها را به بیماری‌های مشابه دیگر مثل پاتز تعمیم دادند؛ با این فرضیه که نام‌گذاری‌ها کم‌اهمیت‌تر از زیست‌شناسی زیربنایی بیماری‌هاست. آن‌ها تا امروز ۱۳ زیرگروه متمایز را در میان این بیماری‌های مزمن شناسایی کرده‌اند. اگر این یافته‌ها در آزمایش‌های بعدی تثبیت شوند، می‌توانند ساختار کارآزمایی‌های بالینی را به کل دگرگون کنند.

بخش بزرگی از داروها در جریان آزمایش‌های بالینی شکست می‌خورند؛ پژوهشی در سال ۲۰۱۹ نشان داد که ۳۰ درصد داروها در فاز دوم کارآزمایی به در بسته می‌خورند چون کارایی کافی برای کل جامعه هدف نشان نمی‌دهند. امید کرونیکل‌بایو این است که برخی از این داروهای امیدوارکننده که به بن‌بست خورده یا بایگانی شده‌اند، پس از دسته‌بندی بیماران در زیرگروه‌های دقیق، برای گروه‌های هدف کوچک‌تر معجزه کنند. هدف نهایی این شرکت نیز ریشه‌یابی این بیماری‌های مرموز و ساخت داروهای اختصاصی توسط خودش است.

“بعید می‌دانم هیچ سه نفری در دنیا به‌اندازه ما تشنه حل این معما باشند.”

کرونیکل‌بایو تنها یکی از ده‌ها شرکتی است که تلاش دارند با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و دیتای عظیم، مسیر ساخت درمان‌های نوآورانه را هموار کنند؛ حتی برای بیماری‌هایی که تا دیروز «غیرقابل درمان با دارو» تصور می‌شدند. برای نمونه، شرکت ایزومورفیک لبز (Isomorphic Labs) وابسته به آلفابت، اوایل امسال ۲.۱ میلیارد دلار سرمایه جذب کرد تا خط توسعه دارویی خود را بسازد؛ استارتاپ‌هایی نظیر Chai Discovery و Manifold Bio نیز قراردادهای سنگینی با غول‌های داروسازی بسته‌اند. حتی ابزار بالینی هوش مصنوعی OpenEvidence که توسط بیش‌تر پزشکان آمریکایی استفاده می‌شود، با کمک دیتای جهش‌های ژنتیکی سرطان، به دنبال وارد کردن داروهای سرطان‌های نادر به فاز کارآزمایی بالینی است.

اما تمایز کرونیکل‌بایو در این است که تمرکزش را دقیقاً روی بیماری‌های مزمنی مثل پاتز، کووید طولانی و ME/CFS گذاشته که سال‌هاست دانشمندان را سردرگم کرده‌اند. این بیماری‌ها در مقایسه با مواردی مثل سرطان، توجه و بودجه بسیار کمتری دریافت می‌کنند؛ به همین دلیل است که این تیم دست به کار شده و بانک زیستی خودش را از صفر ساخته است.

سیمو می‌گوید: «ایده اصلی این است که در بیماری‌های پیچیده‌ای مثل بیماری من، ما هنوز عملکرد بیولوژیکی بدن را آن‌قدر خوب درک نکرده‌ایم که بتوانیم برایش دارو بسازیم.»

سیمو که متولد فرانسه است و پیش از پیوستن به OpenAI، سابقه مدیریت اپلیکیشن فیس‌بوک و مدیرعاملی اینستاکارت (Instacart) را در کارنامه دارد، نخستین بار در سال ۲۰۱۹ متوجه بیماری پاتز خود شد. او در گفتگو با مدیران حوزه بیوتک و داروسازی شگفت‌زده شد وقتی دید که آن‌ها تا چه اندازه اطلاعات اندکی درباره این بیماری دارند. پاتز مانند بسیاری از اختلالات عصبی-ایمنی مزمن، نه علت شناخته‌شده‌ای دارد و نه درمانی قطعی؛ بیمارانی که به آن مبتلا می‌شوند (که اکثریت قاطع آن‌ها زنان هستند) صرفاً باید یاد بگیرند که چطور با آن بسازند و سر کنند. این افراد سال‌ها سرگردان سیستم درمانی می‌شوند؛ سیستمی که هیچ ایده‌ای برای درمان علائم عجیب، مبهم و در عین حال طاقت‌فرسای آن‌ها ندارد.

در آوریل ۲۰۲۳، سیمو یک کلینیک و مرکز پژوهشی به نام مؤسسه متزادورا (Metradora Institute) را در سالت‌لیک‌سیتی برای بیماری‌های عصبی-ایمنی راه‌اندازی کرد. اما او با خنده به یاد می‌آورد که اداره این کلینیک «فوق‌العاده دشوار بود». بیماران متزادورا همگی با بیماری‌های پیچیده و درمان‌های نامشخص دست به گریبان بودند: «بیمارانی به ما مراجعه می‌کردند که هزاران صفحه پرونده پزشکی داشتند، در حالی که بیمه فقط هزینه یک ویزیت ۱۵ دقیقه‌ای را پرداخت می‌کرد.» او خیلی زود متوجه شد که تمرکز بر پژوهش‌های علمی و کشف علل بیماری، مسیر بسیار مؤثرتری نسبت به اداره یک مرکز درمانی است؛ از این رو متزادورا در ژوئن ۲۰۲۵ تعطیل شد.

“ما معتقدیم این اسامی، صرفاً برچسب‌هایی است که پزشکان روی علائم بیماری‌ها گذاشته‌اند.”

زمانی که سیمو متزادورا را تأسیس کرد، همه‌گیری کرونا فروکش کرده بود، اما بیش از ۱۵ میلیون نفر در ایالات متحده (و شاید تا ۴۰۰ میلیون نفر در سراسر دنیا) دچار عوارض کووید طولانی شده بودند. در این میان، بیمارانی که قبلاً هم مشکلات خودایمنی داشتند، دیدند که حتی پس از بهبودی از ویروس، علائم بیماری‌شان به مراتب بد‌تر شده است.

گوپتا با اشاره به این‌که پزشکان پیش‌تر شکایات بیماران ME/CFS (که بیش‌تر آن‌ها زن هستند) را با جملاتی مثل «استرس داری» یا «باید بیش‌تر ورزش کنی» رد می‌کردند، می‌گوید: «قبل از کرونا توجه چندانی به این موارد نمی‌شد، اما حالا توجه دنیا به عوارض پایدار پس از بیماری‌های ویروسی بسیار بیش‌تر شده است.»

برخی از بیماران متزادورا وارد یک آزمایش بالینی برای داروی معروفی به نام وایوگارت (Vyvgart) شدند؛ دارویی که برای بیماری خودایمنی و عصبی-عضلانی «میاستنی گراویس» استفاده می‌شود. هدف این آزمایش بررسی اثربخشی آن روی مبتلایان به پاتز ناشی از کووید طولانی بود. حضور در این آزمایش برای برخی بیماران تحولی باورنکردنی بود؛ کسانی که ماه‌ها زمین‌گیر بودند دوباره به زندگی برگشتند. میا دلا گاتی (Mia Della Gatti)، دانشجوی آن زمان دانشگاه بریگام یانگ، تعریف می‌کند که حضور در این آزمایش زندگی‌اش را متحول کرد و او از غیبت در نیمی از کلاس‌ها به‌خاطر بیماری، به گذراندن ۱۸ واحد در یک ترم رسید: «واقعاً معجزه بود؛ از وضعیتی که حتی به سختی می‌توانستم تا فروشگاه بروم، توانستم دوباره در جامعه حضور داشته باشم.»

اما در ژوئن ۲۰۲۴، شرکت داروسازی اروپایی آرگنکس (Argenx) با ارزش ۶۰ میلیارد دلار، این آزمایش را متوقف کرد. این غول داروسازی اعلام کرد که بیماران در مقایسه با دارونما تفاوت معنادار آماری نشان نداده‌اند و این پروژه کنار گذاشته می‌شود تا ۵۰ آزمایش دیگر در اولویت قرار گیرند. بن پتوک، سخنگوی این شرکت، گفت: «ما درک می‌کنیم که برخی بیماران احساس بهبودی داشتند، اما در میان داده‌ها هیچ نشانه‌ای ندیدیم که اثبات کند این بهبودی نتیجه اثر وایوگارت بوده است.»

توقف این مطالعه برای بیمارانی که بارقه امیدی پیدا کرده بودند، یک شوک دردناک بود. در اکتبر ۲۰۲۵، گروهی از این بیماران در نامه‌ای سرگشاده خواستار بازطراحی آزمایش دارویی برای مبتلایان به پاتز ناشی از کووید شدند: «بیماری بیش‌تر ما دوباره عود کرده است. ما فقط سوگوار بهبودی از دست‌رفته‌مان نیستیم؛ ما خواستار تغییر ساختار پژوهش‌ها هستیم. بدون جدیت و فوریت، بیمارانی مثل ما همچنان در عذاب خواهند بود.»

سیمو به این آزمایش ناموفق به‌عنوان نمونه‌ای بارز از چالش‌های درمان بیماری‌های عصبی-ایمنی اشاره می‌کند. برای موفقیت یک داروی جدید و دریافت تأییدیه سازمان غذا و دارو (FDA)، داروساز باید دارو را روی گروه کاملاً مناسبی از بیماران تست کند؛ کاری که مستلزم شناخت دقیق افراد پاسخ‌دهنده به درمان است. سیمو تأکید می‌کند: «این دارو برای گروه خاصی از افراد معجزه‌آسا بود، اما کلیت آزمایش شکست خورد. این داستانی است که مدام تکرار می‌شود: یک آزمایش بالینی لغو می‌شود، در حالی که شاید می‌توانست جان ۲۰ درصد از بیماران را نجات دهد.»

“ما می‌خواهیم کارمان واقعاً دقیق باشد؛ نه این‌که صرفاً شعارهایی مثل پزشکی دقیق یا درمان‌های شخصی‌سازی‌شده سر بدهیم.”

کرونیکل‌بایو (که دارایی‌های تحقیقاتی متزادورا را پیش از تعطیلی تحویل گرفت) امیدوار است با تفکیک زیرمجموعه‌های این بیماری‌ها، چنین داروهایی را از سطل زباله نجات دهد و به دست گروه‌های هدف برساند. بخش عمده پژوهش‌های اولیه روی ME/CFS متمرکز شده؛ بیماری بی‌رحمی که یک‌چهارم مبتلایانش حتی توانایی خروج از خانه را ندارند و در موارد شدیدتر، بیمار ماه‌ها به تختخواب دوخته می‌شود.

پژوهشگران این استارتاپ تاکنون ۵ زیرگروه مختلف از این بیماری را تفکیک کرده‌اند و مشغول تطبیق هر گروه با درمان‌های بالقوه‌اند. گوپتا می‌گوید برای یکی از این زیرگروه‌ها، ۳ تا ۴ داروی بایگانی‌شده وجود دارد که با ریشه‌های بیولوژیکی بیمار همخوانی کامل دارند. او تأکید می‌کند که چنین تحلیل‌های پیچیده‌ای تنها به لطف پیشرفت‌های شگفت‌انگیز هوش مصنوعی و امکان تحلیل حجم عظیمی از داده‌های بیولوژیکی میسر شده است.

او توضیح می‌دهد: «ما می‌خواهیم کارمان واقعاً دقیق باشد، نه این‌که فقط اصطلاحات دهان‌پرکنی مثل "پزشکی دقیق" و "درمان‌های شخصی‌سازی‌شده" را تکرار کنیم. آخرین چیزی که یک بیمار مبتلا به این عوارض نیاز دارد، این است که با انتخاب اشتباه داروها یا بیماران، دوباره یک آزمایش بالینی دیگر به شکست ختم شود. هر بار شکست در این آزمایش‌ها، امید هزاران انسان را ناامید می‌کند.»

سیمو می‌گوید کرونیکل‌بایو در حال مذاکره با شرکت‌های داروسازی بزرگ است تا داروهای بایگانی‌شده‌ای را که ممکن است روی زیرگروه‌های خاصی جواب دهند، احیا کند. این استارتاپ مدل‌های تجاری گوناگونی را بررسی می‌کند؛ از خرید مالکیت داروهای بالقوه برای توسعه اختصاصی گرفته تا مشارکت با سازندگان دارو برای گذراندن مراحل کارآزمایی بالینی. گوپتا در نظر دارد نخستین فاز آزمایش‌ها برای بیماری ME/CFS را همین امسال آغاز کند. در چشم‌انداز بلندمدت، هدف آن‌ها کشف ریشه اصلی این بیماری‌های مزمن و ایجاد خط تولید درمان‌های انحصاری خود است.

این رویکرد یادآور جهش بزرگی است که در یک دهه گذشته در درمان سرطان رخ داد؛ جایی که داروهای متنوعی توسعه یافتند تا بیماران به جای محل تومور در بدن، بر اساس نشانگرهای زیستی (Biomarkers) دقیق بیماری‌شان درمان شوند. سیمو امیدوار است چنین انقلاب درمانی و هوشمندی را برای بیماری‌های مزمن و پیچیده‌ای مثل پاتز و کووید طولانی هم رقم بزند.

برای سیمو که همواره با شجاعت درباره نبرد جسمانی‌اش صحبت کرده، هر یک روز زودتر رسیدن به این درمان‌ها غنیمت است. او در پایان می‌گوید: «فکر می‌کنم بالاخره به نقطه‌ای رسیده‌ایم که پزشکی دقیق می‌تواند به قلمرو بیماری‌های مزمن وارد شود و زندگی میلیون‌ها انسان را نجات دهد.»