تبدیل تانک‌های بازنشسته به ربات‌های بارکش غول‌پیکر؛ طرح جاه‌طلبانه فرانسه برای لجستیک میدان جنگ

• بر اساس گزارش FOB، پروژه REFURBOT محصول مشترک شرکت‌های KNDS و S2M در «روزهای ملی پیاده‌نظام فرانسه» به‌عنوان یک «قاطر رباتیک غول‌پیکر» برای هنگ دوم پیاده‌نظام لژیون خارجی به نمایش درآمد.
• پروژه REFURBOT از کیت TOXO برای تبدیل زره‌پوش‌های بازنشسته به خودروهای بدون سرنشین زمینی (UGV) استفاده می‌کند و اولین بار در ژوئن ۲۰۲۶ به‌عنوان یک ربات رزمی مجهز به توپ ۲۵ میلی‌متری رونمایی شد.
• هنوز هیچ جزئیاتی درباره ظرفیت بارگیری، قیمت، سطح خودمختاری ناوبری یا قرارداد رسمی منتشر نشده و این سامانه فعلاً در مرحله پیش‌نمونه باقی مانده است.

شاید لژیون خارجی ارتش فرانسه به‌زودی تدارکات و تجهیزات خود را با تانکی جابه‌جا کند که دیگر به هیچ خدمه‌ای درون خود نیاز ندارد.

در رویداد اخیر روزهای ملی پیاده‌نظام (JNI) که نمایشگاه مدرسه پیاده‌نظام ارتش فرانسه در دراگینیان است، وبگاه تخصصی دفاعی Forces Operations Blog (FOB) ویدیویی از این خودرو منتشر کرد و آن را یک «قاطر رباتیک غول‌پیکر برای لژیونرهای هنگ دوم پیاده‌نظام خارجی (2nd REI)» نامید.

هنگ ۲nd REI در واقع همان دومین هنگ پیاده‌نظام خارجی است؛ یکی از یگان‌های زبده لژیون خارجی فرانسه که پایگاه اصلی آن در شهر نیم (Nîmes) مستقر است.

از سکوی شلیک تا حیوان بارکش؛ دگرگونی تانک‌های جنگی

این سامانه حاصل پروژه REFURBOT است که به‌دست شرکت فرانسوی S2M Equipment و شاخه فرانسوی شرکت KNDS توسعه می‌یابد. رسانه FOB این طرح را نه صرفاً یک ربات مستقل، بلکه «یک کیت رباتیک‌سازی برای بازیافت ناوگان خودروهای از رده خارج و افزایش سریع شمار ادوات در صورت نیاز» توصیف کرده و افزوده است که این پروژه در مرحله پیش‌نمونه قرار دارد و پلتفرم‌های چرخ‌دار و شنی‌دار دیگری نیز در دست بررسی هستند.

زمانی که پروژه REFURBOT برای اولین بار در نمایشگاه یوروستوری (Eurosatory) در ژوئن ۲۰۲۶ رونمایی شد، نه به‌عنوان یک بارکش، بلکه در نقش یک ربات جنگنده معرفی شده بود. در مدل نمایشی اولیه، برجک ۱۰۵ میلی‌متری تانک با برجک سلاح کنترل‌ازراه‌دور ARX25 ساخت KNDS جایگزین شده بود؛ سامانه‌ای مجهز به یک توپ ۲۵ میلی‌متری دومسیره 25M811 با ۲۸۰ گلوله آماده شلیک و یک مسلسل هم‌محور ۷٫۶۲ میلی‌متری.

نشریه MILMAG به ادعای شرکت سازنده اشاره کرد که بر اساس آن، این خودروی رزمی می‌تواند از فاصله بیش از ۲٬۵۰۰ متری با زره‌پوش‌های سبک، پهپادها، بالگردهای ایستایی و نیروهای پیاده درگیر شود.

قلب ناوبری این خودرو بسته‌ای به نام TOXO است؛ یک کیت رباتیک‌سازیِ الحاقی که گزارش‌های مختلف، مالکیت آن را به S2M، KNDS یا همکاری مشترک هر دو نسبت می‌دهند. این کیت ترکیبی از رادار، لیدار، موقعیت‌یاب ماهواره‌ای (GNSS) و حلقه‌ای ۳۶۰ درجه از دوربین‌ها را در کنار سیستم کنترل الکترونیکی (Drive-by-wire) به کار می‌گیرد. حالت‌های حرکتی اعلام‌شده برای آن شامل حرکت تعقیبی (دنباله‌روی از خودروی پیشرو)، دنبال کردن مسیر، بازگشت به مسیر اصلی و گشت‌زنی بر اساس نقاط تعیین‌شده است. این مجموعه ابزارها همان‌قدر که برای یک سکوی تسلیحاتی کاربرد دارد، برای یک خودروی ترابری و حمل بار نیز کاملاً ایدئال است و شعار تبلیغاتی شرکت یعنی «هر تانکی را به خودروی بدون سرنشین بعدی خود تبدیل کنید»، به‌خوبی هدف نهایی سازندگان را آشکار می‌سازد.

مواد خام اولیه برای این تبدیل به‌وفور در دسترس است. بر اساس گزارش Defence Blog، فرانسه بین سال‌های ۱۹۶۶ تا ۱۹۹۴ میلادی، ۳٬۵۷۱ دستگاه از خودروهای خانواده تانک AMX-30 تولید کرده است؛ همچنین پایگاه خبری Zone Militaire گزارش می‌دهد که پایگاه دوازدهم پشتیبانی آماد ارتش فرانسه از سال ۲۰۱۵ سالانه حدود ۵۰ دستگاه تانک AMX-30 را اسقاط و قطعه‌قطعه می‌کند. این وبگاه نظامی خاطرنشان می‌کند که می‌توان همین رویکرد را برای تانک‌های لئوپارد 1A5 (Leopard 1A5) نیز پیاده‌سازی کرد.

با این حال، روایت این بازیافت صنعتی یک تناقض جالب به‌همراه دارد؛ در حالی که اغلب رسانه‌ها این پیش‌نمونه را تانک تبدیل‌شده AMX-30 توصیف می‌کنند، بیانیه رسمی خود شرکت KNDS در رویداد JNI تصریح کرده که REFURBOT در واقع «یک دستگاه تانک AMX-32» را نوسازی و رباتیک کرده است. نشریه Army Recognition نیز در ماه ژوئن گزارش داد که خودروی به نمایش درآمده از بدنه بازسازی‌شده یک پیش‌نمونه AMX-32 بهره می‌برد.

این تمایز از آن جهت اهمیت دارد که اساساً هیچ ناوگانی از AMX-32 برای از رده خارج شدن وجود نداشته است! این تانک یک نسخه صادراتی و مشتق‌شده از AMX-30 بود که هیچ‌گاه نتوانست خریداری پیدا کند و در کل تاریخ، تنها دو دستگاه پیش‌نمونه از آن ساخته شد.

بنابراین نمونه‌ای که به‌عنوان نماد بازیافت ناوگان انبوه تانک‌ها به ارتش معرفی شده، دست‌برقضا بر پایه‌ یکی از نادرترین تانک‌های تاریخ فرانسه سوار شده است. البته به دور از انصاف نیست اگر اشاره کنیم که AMX-32 شباهت بسیار نزدیکی به AMX-30 دارد، اما این کیت دگرگون‌کننده هنوز روی تانکی که مستقیماً از انبارهای ذخیره واقعی ارتش خارج شده باشد، در انظار عمومی آزمایش و به نمایش گذاشته نشده است.

پرسش‌های حل‌نشده درباره وزن، تحرک‌پذیری و قابلیت اطمینان

گرایش به استفاده از ربات‌ها در نقش بارکش و تدارکاتچی، شفاف‌ترین درسی است که یگان‌های زرهی اکثر ارتش‌های مدرن جهان از جنگ اوکراین آموخته‌اند. بر اساس آمار وزارت دفاع اوکراین، تا ۲۰ اوت سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ مأموریت لجستیکی و تخلیه مجروحان توسط خودروهای بدون سرنشین زمینی (UGV) در این کشور به ثبت رسیده است.

ربات‌هایی که در حال حاضر این وظایف را بر عهده دارند اکثراً ابعادی کوچک دارند؛ برای نمونه، خودروهای بدون سرنشین تیپ سوم حمله مستقل اوکراین بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم بار را به خطوط مقدم حمل می‌کنند و ظرفیت ربات Gnom L2 ساخت شرکت تمرلند (Temerland) به ۲۱۰ کیلوگرم محدود می‌شود. در مقابل، شاسی یک تانکِ بدون برجک در رده وزنی کاملاً متفاوتی دسته‌بندی می‌شود؛ هرچند تاکنون نه KNDS و نه S2M ارقام دقیقی از ظرفیت بارگیری نهایی آن منتشر نکرده‌اند.

جرم و وزن سنگین شاسی تانک می‌تواند گره‌گشای معضلی باشد که ربات‌های کوچک به‌طور مداوم با آن دست‌به‌گریبان هستند. ژنرال ونسان برتون (Vincent Breton)، رئیس مرکز دکترین مشترک ارتش فرانسه (CICDE)، در سال ۲۰۲۵ خاطرنشان کرد که طبق گزارش نیروهای اوکراینی، خودروهای بدون سرنشین کوچک آن‌ها در زمین‌های شخم‌خورده از ترکش و گلوله‌باران توپخانه «به‌طور مداوم واژگون می‌شوند». در چنین شرایطی، بدنه یک تانک اصلی میدان نبرد مقاومت و پایداری به‌مراتب بیشتری در برابر ناهمواری‌های مرگبار زمین نشان می‌دهد.

مزایای این ایده کاملاً روشن و وسوسه‌انگیز است: زره مستحکم، تحرک میدانی عالی و فضای داخلی حجیمی که پیش از این هزینه ساخت آن پرداخت شده و در مواردی حتی امتحان خود را در میدان نبرد پس داده است. اما ابهامات و پرسش‌های بی‌پاسخ، جذابیت کمتری دارند و به همان اندازه نگران‌کننده‌اند؛ یک تانک بازیافتی، سیستم انتقال قدرت و پیشرانه‌ای با قدمت چند دهه را به‌همراه شبکه تأمین قطعات یدکی کهنه‌اش به ارث می‌برد؛ عواملی که می‌توانند کارایی، قابلیت اطمینان و بهره‌وری کلی سامانه را به‌شدت محدود کنند.

علاوه بر این، یک قاطر بارکش در ابعاد تانک، هدفی بزرگ، پرحرارت و پر سر و صدا در میدان نبردی است که پهپادهای انتحاری دید اول‌شخص (FPV) در آن هر جنبنده‌ای را شکار می‌کنند. هرچند هدف اصلی این پروژه‌ها حفظ جان سربازان است و نابودی یک ربات به قیمت از دست رفتن جان انسان‌ها تمام نمی‌شود، اما از دست دادن هر یک از آن‌ها به معنای نابودی بدنه‌ای از اندوخته‌ای است که فرانسه یک دهه گذشته را صرف کوچک‌تر کردن و اسقاط آن کرده است.

تا این لحظه در اطلاعات رسمی منتشرشده از پروژه REFURBOT به بیشتر این چالش‌ها پاسخی داده نشده و هنوز قیمت نهایی، ظرفیت مجاز حمل بار یا قراردادی دولتی به ثبت نرسیده است. این در حالی است که ایده بازیافت تانک‌ها به موجی جهانی تبدیل شده است؛ برای مثال، ارتش هندوستان نیز در چارچوب چالش دفاعی iDEX ADITI 4.0 به‌دنبال شرکای صنعتی است تا تانک‌های کهنه‌کار T-72 خود را به خودروهای کنترل‌ازراه‌دور تبدیل کند؛ پروژه‌ای که در فاز اول نیازمند دو کیت پیش‌نمونه تأییدشده است و هدف‌گذاری نهایی آن ورود تانک‌های عملیاتی بدون سرنشین T-72 به خدمت تا سال ۲۰۳۰ است.

بر اساس گزارش Zone Militaire، شرکت KNDS قصد دارد توانمندی‌های REFURBOT را در ارزیابی‌های تاکتیکی ارتش فرانسه و چالش همکاری انسان و ماشین CoHoMa به اثبات برساند. تا زمانی که این آزمایش‌ها داده‌های عملی و ارقام واقعی ارائه ندهند، قاطر رباتیک غول‌پیکر لژیون خارجی صرفاً یک پیش‌نمونه نویدبخش باقی می‌ماند که روایت بازیافت تانک‌های آن، هنوز در انتظار یک تانک بازیافتیِ واقعی است.