یک ماه هر روز به خودم ایمیل زدم و جمینای جواب داد؛ نتیجه جالب این آزمایش با هوش مصنوعی گوگل

خیلی وقت‌ها کافی است دکمه Tab را فشار دهیم تا هوش مصنوعی جمینای (Gemini) به جای ما پاسخ یک ایمیل را بنویسد. برای هر کاربری که روزانه صدها ایمیل دریافت می‌کند، این ویژگی یکی از سریع‌ترین و کارآمدترین روش‌ها برای پاسخ‌گویی فوری و خالی کردن اینباکس به نظر می‌رسد.

اما از نگاه انسانی و نویسندگی، این کار گاهی حس ناخوشایندی ایجاد می‌کند؛ حسی ناشی از این‌که برای رسیدن به سرعت بیشتر، کم‌ترین انرژی ممکن را برای برقراری ارتباط گذاشته‌ایم. در دنیایی زندگی می‌کنیم که شاید طرف مقابل هم از هوش مصنوعی برای نوشتن ایمیلش استفاده کرده باشد و عملاً دستیارهای هوش مصنوعی بخش زیادی از این بار سنگین را به دوش می‌کشند.

خیلی راحت می‌توان به متن خاکستری و کم‌رنگی که جمینای آماده کرده نگاهی انداخت، کلید Tab را زد و ایمیل را فرستاد.

همین موضوع جرقه‌ای شد تا یک آزمایش یک‌ماهه انجام شود: به جای این‌که جمینای برای دیگران ایمیل بنویسد، چه می‌شود اگر ایمیل‌هایی برای خودمان بفرستیم و بگذاریم جمینای به خودِ ما پاسخ دهد؟ در ادامه، ماجرای این آزمایش جالب و نتایج غافلگیرکننده آن را مرور می‌کنیم.

آغاز ماجرا و چارچوب آزمایش

روند کار ساده بود: هر روز یک ایمیل شخصی برای خود فرستاده می‌شد. گاهی خلاصه‌ای از تمام کار‌های انجام‌شده در طول روز بود و گاهی هم مجموعه‌ای نامنظم و آشفته از افکار نیمه‌کاره، دلخوری‌ها، ایده‌ها و نکاتی که نباید فراموش می‌شدند. نیازی به وسواس روی گرامر یا ساختار جملات نبود، چون قرار نبود شخص دیگری آن را بخواند.

این فرایند شبیه این بود که نقش یک گجت پوشیدنی هوش مصنوعی مثل Bee یا Looki را بازی کنی و بعد تمام دیده‌ها و شنیده‌ها را برای هوش مصنوعی تعریف کنی. سپس ایمیل ارسال می‌شد و نوبت به جمینای می‌رسید تا به آن جواب دهد. این کار شباهت زیادی به استفاده از چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) به عنوان دفترچه خاطرات روزانه داشت، اما بدون پرامپت اولیه؛ فقط صحبت کردن با خود و سپردن ادامه کار به هوش مصنوعی.

البته هدف این آزمایش پیدا کردن روان‌درمانگر یا یک دوست صمیمی دیجیتال نبود؛ بلکه هدف اصلی این بود که ببینیم آیا هوش مصنوعی، که بخش بزرگی از وقتش را صرف کمک به ارتباط میان انسان‌ها می‌کند، وقتی هر دو طرف مکالمه یک نفر باشد هم می‌تواند ارزش افزوده‌ای خلق کند یا نه.

درس‌هایی که از این آزمایش به دست آمد

۱. جمینای در ابتدا درست مثل واحد منابع انسانی حرف می‌زد!

برخلاف زمان‌هایی که از جمینای به عنوان چت‌بات در مرورگر استفاده می‌کنید، وقتی این هوش مصنوعی به جیمیل متصل می‌شود، لحنی به شکل عجیبی رسمی و شرکتی به خود می‌گیرد. اولین چیزی که در پاسخ‌های جمینای به چشم می‌آمد، سطحی و غیرعادی بودن آن‌ها بود؛ درسته که پاسخش کاملاً مؤدبانه و محترمانه به نظر می‌رسید، اما بیش از حد سطحی بود.

شاید برای روابط اداری و رسمی دقیقاً به همین لحن نیاز داشته باشیم، اما تجربه این آزمایش یک زنگ خطر جدی بود: نباید از جمینای برای نوشتن پاسخ ایمیل کسانی که آن‌ها را از نزدیک می‌شناسیم و رابطه صمیمانه‌ای داریم استفاده کنیم!

در یکی دیگر از ایمیل‌ها، متنی درباره پروژه‌ای نوشته شد که متأسفانه شکست خورده بود و نتیجه خوبی نداشت. پاسخ جمینای دقیقاً همان لحن پرانرژی و به شکل افراطی مثبت‌اندیشانه‌ای بود که امروزه همه ما در ایمیل‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی می‌بینیم.

از نگاه جمینای، همه‌چیز یک فرصت طلایی بود! هر ناکامی و شکست به یک تجربه یادگیری ارزشمند تبدیل می‌شد و ظاهراً حتی دردودل کردن با خود هم نیاز به روحیه مثبت و سه اقدام عملی بعدی داشت! هرچند این پاسخ در نگاه اول خنده‌دار به نظر می‌رسید، اما باعث شد به این فکر فرو برویم که چقدر در طول روز همین جملات کلیشه‌ای و تصنعی را برای دیگران ارسال می‌کنیم.

وقتی آن پاسخ‌ها را در کنار احساسات واقعی و متنی که نوشته شده بود می‌خواندی، شکاف و ناهمخوانی احساسی کاملاً آشکار بود. جمینای می‌توانست یک ایمیل بی‌نقص و کاملاً قابل‌قبول تولید کند، بدون این‌که ذره‌ای از عمق ماجرا یا لب کلام را فهمیده باشد.

۲. نکاتی را شکار می‌کرد که کم‌وبیش فراموش شده بودند

اما وقتی تعارفات اداری و جملات کلیشه‌ای را کنار گذاشتیم، آزمایش وارد فاز بسیار کاربردی‌تری شد؛ به خصوص به این دلیل که ایمیل‌های روزانه علاوه بر شرح وقایع، پر از یادآوری‌های ریز و درشت بودند؛ مثلاً: «بچه‌ها تا چند روز آینده هفته رویدادهای مدرسه دارند؛ باید یادم باشد چهارشنبه لباس آبی بپوشند و پنج‌شنبه با لباس خواب به مدرسه بروند. راستی، پنج‌شنبه هر سه نفرشان نوبت دندان‌پزشکی هم دارند...»

جذابیت ماجرا در این بود که می‌شد افکار را به شلخته‌ترین و نامنظم‌ترین شکل ممکن روی دایره ریخت. ایمیل‌های روزانه نه ساختاری داشتند و نه برنامه‌ریزی قبلی. متن با اتفاقی در محل کار شروع می‌شد، ناگهان به ایده‌ای برای پروژه‌ای دیگر می‌پرید، به یادآوری کاری برای فردا می‌رسید و در نهایت دوباره به دغدغه‌ای برمی‌گشت که کل بعدازظهر ذهن را درگیر کرده بود. شگفت‌انگیز بود که می‌شد بدون قید و بند از این شاخه به آن شاخه پرید و جمینای مو به موی جزئیات را شکار می‌کرد؛ هوش مصنوعی می‌توانست ریزترین نکات را از دل آن متن درهم‌ریخته بیرون بکشد و به آن‌ها نظم بدهد.

گاهی کاری را برجسته می‌کرد که صرفاً به صورت گذرا به آن اشاره شده بود، و گاهی هم یک مشکل عملی و راهکارمحور را از زیر خروارها غر زدن و گلایه بیرون می‌کشید.

این دقیقاً همان بخشی بود که انتظارش نمی‌رفت. هر فردی خودش می‌داند در طول روز چه اتفاقاتی افتاده و نیازی ندارد هوش مصنوعی رویدادها را برایش بازگو کند؛ آن‌چه واقعاً لازم بود، نگاه کردن به کل تصویر بدون غرق شدن در آن موضوع آزاردهنده‌ای بود که بیش از همه ذهن را درگیر کرده بود.

البته اولویت‌بندی‌های جمینای همیشه هم بی‌نقص نبود؛ اما حتی وقتی اولویت‌های پیشنهادی آن نادرست به نظر می‌رسید، ناخودآگاه باعث می‌شد با دقت و وسواس بیشتری به اولویت‌های واقعی زندگی خود فکر کنیم.

۳. مفیدترین بازخورد، لزوماً یک «نصیحت» یا راه‌حل نبود

در روز‌های ابتدایی، انتظار می‌رفت جمینای برای هر مشکلی پاسخ و راه‌حل آماده داشته باشد؛ اگر متنی درباره یک چالش خسته‌کننده بود، انتظار راه‌حل می‌رفت و اگر پروژه‌ای نیمه‌کاره مطرح می‌شد، توقع یک برنامه اجرایی وجود داشت. اما نقطه عطف زمانی رقم خورد که انتظارات را تعدیل کردیم و از جمینای خواستیم «کم‌تر» مداخله کند.

به جای درخواست لیستی از توصیه‌ها و نصایح، از جمینای خواسته شد فقط یک نکته مهم را که ممکن است از قلم افتاده باشد یا یک سؤال تأمل‌برانگیز را مطرح کند.

همین تغییر کوچک پاسخ‌ها را فوق‌العاده جذاب‌تر و شخصی‌تر کرد. گرچه بعضی وقت‌ها سؤال مطرح‌شده بدیهی بود، اما در بسیاری از مواقع زوایای پنهان ماجرا را آشکار می‌کرد یا زاویه دید تازه‌ای پیش رو می‌گذاشت.

گاهی اوقات فرد را مجبور می‌کرد به موضوعی فکر کند که از آن فرار می‌کرد یا متوجه ارتباطش با مشکلی دیگر نبود. از طرفی، این روتین روزانه دیگر شبیه واگذاری مدیریت زندگی به هوش مصنوعی نبود؛ بلکه مثل ابزاری عمل می‌کرد که کمک می‌کند افکار خودمان را مرتب کنیم. نوشتن آزادانه و بدون سانسور تمام دغدغه‌ها روی صفحه، به شکلی غافلگیرکننده ذهن را آرام و شفاف می‌کرد.

چطور این آزمایش را خودتان پیاده‌سازی کنید؟

پیاده‌سازی این آزمایش بسیار ساده، در دسترس و لذت‌بخش است. اگر دوست دارید آن را امتحان کنید، کافی است مطمئن شوید جمینای در حساب جیمیل شما فعال است (یا از اپلیکیشن آن استفاده کنید).

۱. با یک ایمیل به خودتان شروع کنید: روزی ۵ تا ۱۰ دقیقه وقت بگذارید و درباره روزتان بنویسید؛ از کار‌هایی که خوب پیش رفت و مواردی که طبق نقشه نبود گرفته تا ایده‌های خام و کار‌هایی که نگرانید فراموش شوند. اصلاً به فکر ویرایش نباشید و خودسانسوری نکنید.

۲. از جمینای بخواهید پاسخ دهد: می‌توانید از قابلیت‌های داخلی جمینای در جیمیل استفاده کنید یا متن ایمیل را مستقیماً داخل اپلیکیشن جمینای کپی نمایید. نکته کلیدی این است که دادن دستورالعمل‌های مشخص و دقیق، بسیار مفیدتر از یک درخواست پاسخ معمولی و مبهم است.

پرامپت پیشنهادی برای آزمایش: «این ایمیل را مثل یک گزارش و مرور روزانه بخوان، نه پیامی که نیاز به پاسخ اداری و رسمی دارد. تعارفات مرسوم و جملات انگیزشی کلیشه‌ای را کنار بگذار. به من بگو چه کار‌هایی را به سرانجام رساندم، هر نکته مهمی را که از قلم انداخته‌ام مشخص کن و یک سؤال از من بپرس که کمکم کند فردا را با دید متفاوتی شروع کنم. لحنت خودمانی و صمیمی باشد و فرض نکن که هر مشکلی حتماً یک راه‌حل فوری می‌خواهد.»

۳. ایمیل‌ها را ذخیره و دسته‌بندی کنید: یک برچسب (Label) اختصاصی در جیمیل بسازید تا بعداً به راحتی به آن‌ها دسترسی داشته باشید. در پایان هر هفته، نوشته‌های خودتان و پاسخ‌های جمینای را مرور کنید؛ الگوهای رفتاری تکراری، ایده‌های دست‌نخورده یا پیشرفت‌های کوچکی که در هیاهوی روزمره گم شده بودند را به وضوح خواهید دید.

یک هشدار مهم امنیتی: به هیچ وجه اطلاعات محرمانه کاری، جزئیات حساس بانکی یا داده‌های فوق‌العاده شخصی را که مایل نیستید در سرور‌های ابری پردازش شوند وارد نکنید. حتماً تنظیمات حریم خصوصی حساب کاربری خود و نحوه استفاده از داده‌ها را پیش از شروع بازبینی نمایید.

جمع‌بندی نهایی و کلام آخر

پس از یک ماه هم‌نشینی و تبادل روزانه، بدون شک جمینای زندگی ما را بهتر از خودمان درک نمی‌کند و قطعاً نمی‌توان تصمیم‌گیری درباره گام‌های بعدی زندگی را به دست آن سپرد؛ اما این آزمایش دیدگاه ما را نسبت به دستیارهای ایمیل هوش مصنوعی کاملاً تغییر داد.

ماجرا با ابزاری آغاز شد که برای مکاتبه با انسان‌های دیگر طراحی شده است، اما نتیجه، پیدا کردن راهی هوشمندانه برای سر و سامان دادن به حرف‌هایی بود که در ذهنمان با خودمان می‌زنیم. در این میان، بزرگ‌ترین غافلگیری این بود که فهمیدیم پاسخ‌های خودکار جمینای از دید مخاطب تا چه اندازه تصنعی، سرد و توخالی جلوه می‌کنند.

نوشتن ایمیل‌های روزانه برای خود و کمک گرفتن از جمینای برای پیدا کردن زاویه دید جدید ادامه خواهد داشت؛ اما اگر پای استفاده از جمینای برای فرستادن ایمیل به آدم‌های واقعی در میان باشد، وقت آن رسیده که حداقل تا اطلاع ثانوی، دست روی ترمز بگذاریم!