طغیان جهانی علیه دیتاسنترهای هوش مصنوعی؛ مصرف سرسام‌آور برق و آب، کاسه صبر مردم را لبریز کرد

با تبدیل‌شدن تب‌وتاب توسعه هوش مصنوعی به یکی از بحث‌های داغ سیاسی، موج مخالفت‌های مردمی با احداث دیتاسنترها که از آمریکا آغاز شده بود، حالا دامن اروپا و آسیا را هم گرفته و ریسک سرمایه‌گذاری در این حوزه را حسابی بالا برده است.

آن‌سوی اقیانوس اطلس، نارضایتی‌ها در قاره سبز روزبه‌روز پررنگ‌تر می‌شود؛ جایی که به گفته کارشناسان، به دلیل تراکم بالای جمعیت و نرخ سرسام‌آور برق، اوضاع حتی حساس‌تر و شکننده‌تر از آمریکاست.

تنش‌های مشابهی در کره جنوبی هم بالا گرفته است؛ درحالی‌که دولت مرکزی تلاش می‌کند به توسعه زیرساخت‌ها شتاب دهد، موجی از مخالفت‌ها با ساخت دیتاسنترها در نزدیکی بافت‌های مسکونی شکل گرفته و پیشنهاد‌هایی برای وضع محدودیت‌های سفت‌وسخت محلی مطرح شده است.

بر اساس پژوهش مؤسسه STL Partners، اعتراضات مردمی تا همین حالا حدود ۴۲ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاری‌های حوزه دیتاسنتر در اروپا را با تعویق یا لغو کامل روبه‌رو کرده است؛ رقمی که در مقایسه با ۷۷ میلیارد دلار پروژه بلاتکلیف در آمریکا، ابعاد بسیار نگران‌کننده‌ای دارد.

اولیویر دارمونی، دانشیار دانشگاه HEC پاریس و متخصص حوزه گذار انرژی، دراین‌باره می‌گوید این واکنش‌های منفی عمومی می‌تواند مانند «تیر خلاص» یا آخرین قطره‌ای باشد که کاسه صبر را لبریز می‌کند.

شعله‌ور شدن آتش مخالفت‌ها با دیتاسنترها در اروپا

بر اساس داده‌های دیده‌بان دیتاسنتر اروپا (European Data Center Monitor)، تنها بین ماه‌های ژانویه تا آوریل، بیش از ۷۰ پروژه دیتاسنتر در اروپا رد شده یا با محدودیت‌های شدید مواجه شده‌اند؛ آماری که از کل پروژه‌های به مشکل خورده در سال ۲۰۲۵ هم بیش‌تر است! این گزارش نشان می‌دهد دامنه اعتراضات از جلسات کوچک شهرداری‌ها فراتر رفته و به دادگاه‌ها، نهادهای رگولاتوری و پارلمان‌ها کشیده شده است.

اسکاتلند صدور مجوز برای دیتاسنترهای غول‌پیکر (Hyperscale) را به حالت تعلیق درآورده است؛ اقدامی که پس از هشدار جدی فعالان محیط‌زیست صورت گرفت تا از تکرار «سرنوشت عبرت‌آموز ایرلند» جلوگیری شود؛ کشوری که تقاضای بی‌سابقه برق دیتاسنترها آن را ناچار کرد ترمز تمام پروژه‌ها را بکشد.

محدودیت‌ها در کشور‌های حوزه نوردیک هم رو به افزایش است؛ مناطقی که در ابتدا به خاطر زمین‌های پهناور و وفور انرژی‌های تجدیدپذیر، توجه سرمایه‌گذاران را به خود جلب کرده بودند. اما دانمارک پس از جهش ناگهانی درخواست‌های اتصال به شبکه، قانونی اضطراری وضع کرد که می‌تواند دیتاسنترها را برای دریافت اشتراک برق به انتهای صف براند.

اسپانیا نیز تابستان امسال مقررات جدیدی پیشنهاد داده که دیتاسنترها را ملزم می‌کند ۸۰ درصد برق مصرفی خود را از منابع پاک و تجدیدپذیر تأمین کنند. در بریتانیا نیز چندین پروژه پس از اعتراضات گسترده ساکنان بومی به بن‌بست خورده است.

بخش اعظم این نگرانی‌ها حول محور مصرف سرسام‌آور آب و برق، افزایش هزینه‌های قبوض شهروندان و زمین‌های پهناوری است که این تأسیسات می‌بلعند. علاوه بر این، هنوز هیچ توافقی بر سر میزان اشتغال‌زایی دائمی این صنعت وجود ندارد و الگوی مشخصی هم برای پیش‌بینی ارزش اقتصادی یک دیتاسنتر به ازای هر مگاوات برق در دست نیست.

دارمونی دراین‌باره می‌گوید: «منافع و دستاوردهای اقتصادی هوش مصنوعی در سطح جامعه بسیار پراکنده و نامحسوس است.»

او ادامه می‌دهد: «اکنون درک بسیار عمیق‌تری نسبت به ابعاد واقعی پروژه‌های هوش مصنوعی و گستره جغرافیایی آن‌ها شکل گرفته است. شاید افکار عمومی تازه متوجه شده که این تأسیسات چقدر عظیم‌اند؛ سازه‌هایی شبیه به انبارهای غول‌پیکر ارواح که کوهی از منابع محلی را می‌بلعند و می‌توانند به بافت جامعه آسیب بزنند.»

این استاد دانشگاه خاطرنشان می‌کند با توجه به تراکم بالای جمعیتی در اروپا و اینکه بیش‌تر مالکان دیتاسنترها شرکت‌های آمریکایی هستند، احتمال دارد این واکنش‌های منفی ضربه محکم‌تر و سنگین‌تری به برنامه‌های آن‌ها وارد کند.

در آسیا چه خبر است؟

کره جنوبی، خانه غول‌های فناوری نظیر سامسونگ الکترونیکس و اس‌کی هاینیکس، درست در کانون زنجیره تأمین جهانی هوش مصنوعی قرار گرفته است. دولت این کشور در ماه ژوئن، احداث دیتاسنترهای هوش مصنوعی را در کنار نیمه‌هادی‌ها و هوش مصنوعی فیزیکی، به‌عنوان یکی از سه پروژه کلان سرمایه‌گذاری ملی معرفی کرد.

با این همه، این عزم جدی برای احداث سریع زیرساخت‌های ضروری، در سطح محلی با سد محکم مخالفت شهروندان برخورد کرده است.

طبق اعلام مسئولان محلی، در منطقه گومچئون (Geumcheon) واقع در جنوب غربی سئول، ساکنان منطقه با امضای طومار خواستار لغو فوری مجوز ساخت و توقف عملیات عمرانی دیتاسنتر در مجاورت منازل مسکونی خود شده‌اند.

در ماه ژوئیه، مقامات این منطقه طرحی را ارائه کردند که طبق آن، صدور مجوز منوط به رضایت اکثریت ساکنان تا شعاع ۲۰۰ متری دیتاسنتر خواهد بود و یک سازوکار سه‌مرحله‌ای برای بازنگری پروژه‌ها و حل مناقشات به اجرا گذاشته می‌شود.

سوون، کره جنوبی: بررسی اتاق سرور در دیتاسنتر مخابراتی سامسونگ نتورکس واقع در مقر مرکزی سامسونگ الکترونیکس.

تصویر: چانگ سونگ-جون، خبرگزاری گتی ایمجز

به گزارش رسانه‌های محلی کره، اهالی منطقه ماه‌هاست که صبح‌های روز‌های کاری مقابل ساختمان شهرداری تجمع می‌کنند؛ اعتراضی دنباله‌دار که تا اواسط اوت، رکورد بی‌سابقه ۱۷۲ روز تظاهرات پیاپی را پشت سر گذاشته است.

در شهر گواچئون در جنوب سئول نیز یکی از اعضای شورای شهر پیش‌نویس مصوبه‌ای را پیشنهاد داده که هدف آن محافظت از ساکنان همجوار در برابر خطرات کارکرد شبانه‌روزی دیتاسنترها، به‌ویژه حوادث احتمالی آتش‌سوزی باتری‌های پشتیبان است.

آیا سرمایه‌گذاران باید نگران این مخالفت‌ها باشند؟

با وجود تمام این مخالفت‌ها، تب‌وتاب هوش مصنوعی چندان نشانه‌ای از فروکش کردن یا کاهش سرعت ندارد.

اما آسیا والترز، مدیر ارشد شرکت مشاوره Alvarez & Marsal تأکید می‌کند: «توانایی یک جامعه محلی برای از ریل خارج کردن یک پروژه ۱۰ میلیارد دلاری بسیار چشمگیر است و نباید آن را نادیده گرفت.»

او معتقد است فضای تسهیل‌شده کسب‌وکار در آمریکا از نظر تاریخی مهار این دست مخالفت‌ها را آسان‌تر می‌کرد.

اما والترز می‌گوید در اروپا و آسیا نوعی «رفتار کج‌دار و مریز و نوسان» در سطح تصمیم‌گیری‌های دولتی حاکم است؛ کشمکش دائمی میان تلاش برای جذب پروژه‌ها از یک‌سو و وضع مقررات بازدارنده از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری را به‌شدت چالش‌برانگیز و ریسکی می‌کند.

علاوه بر این، مخالفت‌های مردمی مستقیماً هزینه‌های مجریان را بالا می‌برد؛ زیرا حتی اگر پیش از آغاز عملیات ساختمانی از پروژه کنار بکشند، بخش قابل توجهی از سرمایه صرف مراحل اولیه شده و سوخت می‌شود.

والترز توضیح می‌دهد اگرچه عمده هزینه‌های کلان پس از نهایی شدن مجوزها پرداخت می‌شود، اما اپراتورها تا رسیدن به این مرحله هم مبالغ هنگفتی خرج می‌کنند؛ «بنابراین اگر پروژه‌ای هرگز به مجوز نرسد، خسارت مالی حتمی خواهد بود.»

«ما در گذشته بخشی کاملاً ناشناخته از اقتصاد بودیم؛ یک جعبه سیاه واقعی. اما حالا به یکی از ارکان بنیادی و پیشران اقتصاد تبدیل شده‌ایم.»

دومینیک وارد

مدیرعامل شرکت دیتاسنتر Verne

اولالیا فلو، نایب‌رئیس توسعه بازارهای نوظهور در شرکت Equinix (از بزرگ‌ترین اپراتورهای دیتاسنتر در اروپا) معتقد است: «زیرساخت‌های دیجیتال حالا بیش‌تر از هر زمانی جلوی چشم هستند. کاملاً طبیعی است که ساکنان بخواهند بدانند چه تأسیساتی بیخ گوش آن‌ها ساخته می‌شود، چرا به آن نیاز است و پیامدهای زیست‌محیطی محلی چگونه مدیریت خواهد شد.»

فلو می‌افزاید: «ما این وضعیت را ترمزی همیشگی بر سر راه رشد نمی‌دانیم، اما تردیدی نیست که فضای سیاست‌گذاری در برخی بازارها واقعاً سخت‌گیرانه‌تر شده است.»

با این حال، به باور دومینیک وارد، مدیرعامل شرکت Verne، این شتاب گسترده در توسعه زیرساخت‌ها باعث «سوءبرداشت و ناآگاهی گسترده نسبت به واقعیت این صنعت» شده است.

وارد دراین‌باره توضیح می‌دهد: «ما قبلاً بخشی کاملاً ناشناخته از اقتصاد به شمار می‌رفتیم؛ درست مثل یک جعبه سیاه. ساختمانی بودیم با تجهیزاتی که داخل آن می‌رفت و هیچ‌کس سر از کارش درنمی‌آورد. اما امروز یکی از لایه‌های اساسی و موتور محرک کل اقتصاد هستیم.»

او در پایان می‌گوید: «حالا دیگر همه می‌دانند این مراکز کجا مستقرند و چه می‌کنند؛ بنابراین دیگر امکان پنهان شدن پشت درهای بسته وجود ندارد.»