گوگل مدعی است دیتاسنترهای هوش مصنوعی شبکه برق را پاک‌تر می‌کنند؛ کارشناسان تردید دارند

اگر یک مسئله باشد که اغلب آمریکایی‌ها بر سر آن اتفاق‌نظر دارند، این است که به‌هیچ‌وجه تمایلی به ساخت دیتاسنتر در نزدیکی محل سکونت خود ندارند.

نظرسنجی مؤسسه گالوپ نشان داد که ۷۱ درصد از مردم آمریکا با ساخت دیتاسنتر در منطقه مسکونی خود مخالف هستند؛ مهم‌ترین نگرانی آن‌ها نیز مصرف بالای انرژی است. همچنین طبق نظرسنجی مرکز تحقیقات پیو (Pew)، نیمی از مردم آمریکا معتقدند دیتاسنترها در درجه اول برای محیط‌زیست مضر هستند و موجب افزایش قبوض برق خانگی می‌شوند.

اکنون گوگل شرط‌بندی بزرگی کرده و مدعی است که یک دیتاسنتر عظیم هوش مصنوعی می‌تواند به تأمین مالی شبکه‌ای پاک‌تر و مطمئن‌تر کمک کند. توافق پیشنهادی این شرکت با اکسل انرژی (Xcel Energy) قرار است ظرفیتی از انرژی‌های بادی، خورشیدی و ذخیره‌سازی باتری را به شبکه برق اضافه کند که حتی فراتر از کل برق مصرفی این دیتاسنتر خواهد بود.

بر اساس این توافق‌نامه، گوگل در تأمین مالی این ظرفیت مضاعف مشارکت خواهد کرد و حتی اگر از تمام برق تولیدشده استفاده نکند، پرداخت هزینه‌ها را طبق تعهد خود ادامه می‌دهد.

شرط‌بندی بزرگ گوگل: آیا هوش مصنوعی می‌تواند شبکه برقی پاک‌تر بسازد؟

پاین آیلند (Pine Island) در ایالت مینه‌سوتا، شهری کوچک با حدود ۴ هزار نفر جمعیت در فاصله یک‌ساعته از جنوب‌شرقی مینیاپولیس است. گوگل امیدوار است پروژه احداث دیتاسنتر جدید ۷۸۰ مگاواتی‌اش، نظر مساعد جامعه محلی پاین آیلند را جلب کند و این شرکت را در مسیر تحقق هدف بزرگش نگه دارد: استفاده شبانه‌روزی و بدون وقفه (۲۴ ساعت در ۷ روز هفته) از انرژی‌های بدون کربن تا سال ۲۰۳۰.

گوگل — که کسب‌وکار ابری‌اش زیرساخت پردازشی هوش مصنوعی جمنای (Gemini) را تأمین می‌کند و در سه‌ماهه دوم به درآمد نزدیک به ۲۵ میلیارد دلار (رشد ۸۲ درصدی نسبت به سال گذشته) دست یافت — مدعی است الگویی اصولی و درست برای توسعه دیتاسنترها یافته است. این شرکت قصد دارد اضافه شدن ۱۴۰۰ مگاوات برق بادی، ۲۰۰ مگاوات انرژی خورشیدی و ۳۰۰ مگاوات ذخیره‌سازی باتری به شبکه شرکت اکسل انرژی را تأمین مالی کند.

این ظرفیت الحاقی بسیار بیشتر از توان مصرفی خودِ دیتاسنتر است؛ گوگل دلیل این امر را ناپیوسته بودن انرژی بادی و خورشیدی اعلام کرده است، زیرا این منابع در تمام ساعات شبانه‌روز انرژی تولید نمی‌کنند. اکسل انرژی نیز تأکید کرده که برق تولیدی جدید در خدمت تمام مشترکان منطقه خواهد بود، نه فقط گوگل. به گفته این شرکت، ارتقای شبکه به گسترش دسترسی منطقه به انرژی‌های بدون کربن نیز سرعت می‌بخشد.

توافق پیشنهادی میان گوگل و اکسل انرژی شامل بندهایی برای حداقل کارمزد تقاضا و جریمه خروج زودهنگام است؛ شروطی که گوگل می‌گوید این شرکت را حتی در صورت فروکش کردن تب‌وتاب هوش مصنوعی، متعهد به پرداخت هزینه‌های زیرساختی خواهد کرد که به سفارش آن ساخته شده است. طبق این سند، گوگل حتی در صورت مصرف کمتر، حداقل هزینه ۷۵ درصد از ظرفیت قراردادی خود را می‌پردازد و اگر قرارداد را پیش از موعد فسخ کند، باید تا ۸ سال جریمه حداقل تقاضا را بپردازد.

آماندا روم، معاون ارشد اجرایی و مدیر ارشد امور مشتریان در اکسل انرژی، در این زمینه می‌گوید: «هیچ‌کس نمی‌خواهد توسعه زیرساختی عظیمی رقم بخورد و پس از آن برقی تولید شود که خریداری ندارد و کسی حاضر نیست هزینه‌اش را بپردازد. این تمهیدات دقیقاً برای ایجاد همین تضمین‌ها در نظر گرفته شده‌اند.»

این توافق‌نامه میان گوگل و شرکت اکسل انرژی، در انتظار تأیید نهایی از سوی کمیسیون خدمات عمومی مینه‌سوتا قرار دارد.

دیتاسنترها موتور محرک توسعه بی‌سابقه صنعت برق شده‌اند

بر اساس گزارش شرکت قابلیت اطمینان الکتریکی آمریکای شمالی (NERC)، که نهادی نظارتی و غیرانتفاعی است، دیتاسنترهای جدید بخش عمده رشد پیش‌بینی‌شده در تقاضای برق طی یک دهه آینده را به خود اختصاص خواهند داد.

وزارت انرژی ایالات متحده در دوره ریاست‌جمهوری جو بایدن گزارش داد که بیش از ۷۰ درصد از خطوط انتقال برق و ترانسفورماتورهای این کشور حداقل ۲۵ سال قدمت دارند؛ این گزارش همچنین نشان داد ارزان‌ترین راه برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده آینده این است که ظرفیت شبکه انتقال سراسری تا سال ۲۰۵۰ بیش از دو برابر شود.

با وجود این، غول‌های فناوری استدلال می‌کنند که سرمایه لازم برای نوسازی اضطراری شبکه برق را تأمین خواهند کرد و هم‌زمان باعث پاک‌تر و پایدارتر شدن آن می‌شوند.

آماندا پترسون کوریو، مدیر ارشد حوزه انرژی و توان در گوگل، می‌گوید: «زمان‌بندی این انقلاب صنعتی بهتر از این نمی‌شد؛ این جهش دقیقاً در دوره‌ای رخ داده که برای بازسازی زیرساخت‌های فرسوده انرژی در ایالات متحده به تزریق گسترده سرمایه نیاز داشتیم.»

آیا دیتاسنترها می‌توانستند از ظرفیت موجود شبکه برق استفاده کنند؟

جیگار شاه (Jigar Shah)، از شرکای شرکت مشاوره چندوجهی مولتی‌پلاایر (Multiplier) که در زمینه عرضه عمومی استارتاپ‌های انرژی پاک فعالیت دارد، معتقد است گردانندگان دیتاسنترها می‌توانستند تأسیسات کوچک‌تری را در مناطقی بسازند که شبکه برق هم‌اکنون ظرفیت بلااستفاده دارد. این رویکرد نیاز به ساخت و پرداخت هزینه برای تجهیزات جدید تولید یا خطوط انتقال نیرو را به حداقل می‌رساند.

شاه در این باره می‌گوید: «اگر بار مصرفی جدید مورد نیاز دیتاسنترها را در دل ظرفیت‌های خالی شبکه موجود توزیع کنید، تعرفه برق همه مشترکان به طرز چشمگیری کاهش می‌یابد.»

دلیل این مسئله آن است که شبکه برق کنونی هزینه‌های ثابت هنگفتی بابت زیرساخت‌های فعلی دارد؛ از نیروگاه‌ها گرفته تا خطوط انتقال و پست‌های توزیع برق. بنابراین اگر مشترک جدید و بزرگی وارد این شبکه شود و سهم بزرگی از این هزینه‌های ثابت را پوشش دهد، مبلغ قبض سایر مصرف‌کنندگان کاهش خواهد یافت.

شاه می‌افزاید: «پرسش واقعی این است که چرا شرکت‌ها به سراغ ساخت دیتاسنترهای ۲۵ مگاواتی نمی‌روند و به‌جای آن مراکز ۱۰۰۰ مگاواتی می‌سازند؟ پاسخ در تنبلی و راحتی‌طلبی خلاصه می‌شود؛ آن‌ها می‌گویند قرارداد بستن برای یک دیتاسنتر غول‌پیکر یک گیگاواتی بسیار ساده‌تر از مدیریت و هماهنگی ۴۰ دیتاسنتر جداگانه ۲۵ مگاواتی در نقاط مختلف است.»

نهادهای ناظر بر صنعت انرژی نیز درباره دلیل دیگری هشدار می‌دهند؛ اینکه چرا شرکت‌های خدمات برق ترجیح می‌دهند زیرساخت‌های جدید بسازند، نه اینکه از ظرفیت شبکه فعلی حداکثر بهره‌وری را داشته باشند.

دیوید پومرنتز (David Pomerantz)، مدیر اجرایی مؤسسه انرژی و خط‌مشی، در این خصوص توضیح می‌دهد: «زمانی که شرکت‌های برق پروژه جدیدی احداث می‌کنند، بخشی از سرمایه آن را با دلارهای سرمایه‌گذاران وال‌استریت تأمین کرده و به بازدهی فوق‌العاده بالا و چشمگیری در حدود ۱۰ درصد از این سرمایه‌گذاری‌ها دست پیدا می‌کنند.»

در نقطه مقابل، ساخت دیتاسنتری که بدون نیاز به توسعه زیرساخت، درون شبکه موجود جا می‌گیرد، سود مالی چندانی نصیب شرکت‌های خدمات عمومی برق نمی‌کند.

اما اگر یک شرکت بزرگ فناوری پیشنهاد دهد که تمام هزینه‌های ارتقای شبکه را متقبل شود چه؟

پومرنتز می‌گوید: «یک راه برای اینکه دیتاسنترها باعث کاهش قبوض برق شهروندان شوند این است که سرمایه لازم را با بهره‌ای بسیار کمتر از شرکت‌های برق تأمین کنند. اما این سناریو به ضرر شرکت‌های خدمات عمومی تمام می‌شود و دقیقاً همین جاست که کشمکش میان طرفین آغاز شده است.»

با تمام این تفاسیر، شاه تأکید دارد که پروژه مشترک گوگل و اکسل انرژی در مینه‌سوتا نمونه‌ای موفق از پروژه‌هایی است که دیتاسنتر در آن‌ها کاتالیزوری برای گسترش فناوری‌های پاک‌تر و مدرن‌تر می‌شود.

او می‌گوید: «گوگل به میدان آمد و گفت این یک راهکار جدید بر پایه فناوری‌های نوین است؛ بیایید کار را به این شیوه پیش ببریم تا به مشترکان برق هم کمک شود. شرکت برق هم از این طرح استقبال کرد و آن را کاملاً منطقی دانست.»