از تغییر نام NotebookLM تا خداحافظی با Gems؛ سردرگمی بی‌پایان در نام‌گذاری ابزارهای هوش مصنوعی گوگل

هنوز هم برای بسیاری از کاربران سخت است که «نوتبوک ال‌ام» (NotebookLM) را «جمنای نوتبوک» صدا بزنند و حالا به‌نظر می‌رسد باید به استفاده از نام «اسکیلز» (Skills) به‌جای «جمز» (Gems) هم عادت کنیم؛ درست مثل کسانی که پس از گذشت سال‌ها همچنان شبکه اجتماعی ایکس را با نام قدیمی توییتر صدا می‌زنند. ترک برخی از عادت‌ها واقعاً دشوار است.

گوگل در حال جایگزینی قابلیت جمز با اسکیل‌ها در جمنای است؛ قابلیتی که به کاربران امکان می‌دهد دستورالعمل‌های سفارشی هوش مصنوعی را مستقیماً از طریق دستورات اسلش (Slash Commands) در همان محیط گفت‌وگو فراخوانی کنند. علاوه‌بر این، کاربران می‌توانند چند اسکیل مختلف را بدون نیاز به جابه‌جایی میان چت‌های جداگانه با یکدیگر ترکیب کنند.

این فرآیند مهاجرت از ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ آغاز می‌شود و حساب‌های شخصی کاربران به‌طور خودکار از جمز به اسکیل‌ها منتقل خواهند شد. کاربران سرویس‌های تجاری گوگل ورک‌اسپیس (Google Workspace) فرصت بیشتری دارند و قابلیت جمز تا اوایل سال ۲۰۲۷ برای آن‌ها فعال خواهد ماند.

نگاهی به مسیر توسعه هوش مصنوعی گوگل طی سال‌های اخیر — از روزهایی که چت‌بات اختصاصی این شرکت «بارد» (Bard) نام داشت تا سبد محصولات کنونی جمنای — نشان می‌دهد تغییر نام پیاپی سرویس‌ها، بازطراحی بسته‌های اشتراکی و جابه‌جایی مداوم قابلیت‌ها میان اپلیکیشن‌های مختلف به یک رویه همیشگی تبدیل شده است. گاهی این تغییرات بهبودهای واقعاً مفیدی به‌همراه دارند، اما گاهی هم این پرسش مطرح می‌شود که چرا گوگل نمی‌تواند یک نام موفق و جاافتاده را به حال خود رها کند؟

موج جدید تغییرات از این جهت گیج‌کننده‌تر به‌نظر می‌رسد که گوگل صرفاً به عوض کردن عنوان ابزارها اکتفا نمی‌کند، بلکه شیوه کارکرد برخی از آن‌ها، محل دسترسی و حتی در مواردی قابلیت‌های در دسترس کاربران را نیز دستخوش تحول می‌سازد.

در ادامه تمام جزئیات این تحولات و نکاتی را که باید پیش از ناپدید شدن به‌ظاهر ناگهانی ابزارهای محبوب هوش مصنوعی گوگل بدانید، مرور می‌کنیم.

تغییر نام نوتبوک ال‌ام به جمنای نوتبوک

بررسی را با یکی از محبوب‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی گوگل آغاز می‌کنیم. نوتبوک ال‌ام در سال ۲۰۲۳ به‌عنوان دستیار پژوهشی معرفی شد که امکان کار با اسناد متنی، فایل‌های PDF و سایر منابع اطلاعاتی را در اختیار کاربران می‌گذاشت. این سرویس به‌ویژه به‌لطف ویژگی «بررسی‌های صوتی» (Audio Overviews) به شهرت فراوانی رسید؛ قابلیتی که متون پژوهشی را به گفت‌وگوهای پادکستی فوق‌العاده واقعی و شنیدنی بدل می‌کرد.

سپس در ژوئیه ۲۰۲۶، گوگل اعلام کرد که نوتبوک ال‌ام به جمنای نوتبوک (Gemini Notebook) تغییر نام می‌دهد. خبر خوشحال‌کننده این است که با تعطیلی این ابزار محبوب روبه‌رو نیستیم؛ جمنای نوتبوک همچنان به کار خود به‌عنوان ابزاری مستقل در حوزه پژوهش ادامه می‌دهد و یادداشت‌های کاربران نیز با اپلیکیشن جمنای همگام‌سازی خواهند شد.

گوگل همچنین امکانات تازه‌ای به این ابزار افزوده است؛ از جمله یک کامپیوتر ابری امن که به هوش مصنوعی اجازه می‌دهد کدها را اجرا کرده و تحلیل‌های پیشرفته‌تری ارائه دهد. این قابلیت ابتدا در اختیار گروهی از مشترکان طرح‌های پولی قرار گرفت و قرار است در آینده به‌صورت گسترده‌تر عرضه شود.

نام جدید نشان‌دهنده تلاش گوگل برای تجمیع ابزارهای پژوهشی خود زیر چتر برند جمنای است؛ تصمیمی که از دیدگاه تجاری کاملاً قابل درک است. با وجود این، نوتبوک ال‌ام توانسته بود هویت مستقلی برای خود دست‌وپا کند و کاربران به‌خوبی می‌دانستند این ابزار چیست، چه کاربردی دارد و چرا باید به سراغش بروند.

تبدیل قابلیت جمز به اسکیل‌ها در جمنای

این تحول را شاید بتوان مهم‌تر دانست، چراکه مستقیماً بر نحوه شخصی‌سازی جمنای توسط کاربران اثر می‌گذارد. قابلیت جمز (Gems) به شما اجازه می‌داد نسخه‌های سفارشی جمنای را برای وظایف ویژه خلق کنید؛ مثلاً ساخت یک دستیار اختصاصی برای نگارش متون، دستیاری دیگر برای تشریح مفاهیم پیچیده یا مدلی که در هر بار مراجعه، دستورالعمل‌های خاصی را پیاده‌سازی کند.

گوگل اکنون جمز را با اسکیل‌ها (Skills) جایگزین می‌کند. گرچه کلیت این ایده مشابه به نظر می‌رسد، اما تفاوت‌های مهمی میان آن‌ها به چشم می‌خورد. نخست آنکه به‌جای باز کردن یک گفت‌وگوی مجزا با هر جم، کاربران می‌توانند صرفاً با تایپ یک اسلش (/) و سپس نام مهارت، اسکیل مورد نظر را مستقیماً در همان چت جاری جمنای فراخوانی کنند. علاوه‌بر این، جمنای توانایی تشخیص زمان نیاز به یک اسکیل را دارد و می‌تواند آن را به‌طور خودکار فعال کند.

علاوه‌بر این، کاربران می‌توانند چند اسکیل مختلف را درون یک گفت‌وگوی واحد با یکدیگر ترکیب کنند؛ کاری که در ساختار جم‌های جداگانه امکان‌پذیر نبود. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد این ویژگی در کاربردهای متنوعی از پژوهش علمی گرفته تا مقایسه کالاها بسیار سودمند است و دسترسی مجدد به مهارت‌ها بدون نیاز به جابه‌جایی میان دستیارهای مختلف، فرآیند کاربری را بسیار روان‌تر می‌کند.

با این حال، یک نقطه‌ضعف هم وجود دارد: بر اساس اعلام گوگل، اسکیل‌ها در حال حاضر از چندین قابلیت پرکاربرد جمز پشتیبانی نمی‌کنند؛ از جمله جستجوی عمیق (Deep Research)، کانواس (Canvas)، یادگیری هدایت‌شده (Guided Learning) و برخی ابزارهای تولید محتوای چندرسانه‌ای. گوگل وعده داده است که این قابلیت‌ها را در آینده به اسکیل‌ها بیفزاید، اما در شرایط فعلی همه این امکانات فراهم نیستند.

برای دارندگان حساب‌های شخصی گوگل، قابلیت جمز در نوامبر ۲۰۲۶ به کار خود پایان خواهد داد. با این حال، حساب‌های سازمانی و آموزشی مهلت بیشتری دارند و دسترسی آن‌ها تا سال ۲۰۲۷ پابرجا خواهد بود.

خوشبختانه به گفته گوگل، جم‌های موجود و فایل‌های ضمیمه‌شده به آن‌ها به‌صورت خودکار به اسکیل‌ها منتقل می‌شوند؛ بنابراین بیشتر کاربران نیازی نخواهند داشت گردش‌کارهای خود را از نو بسازند، هرچند پس از اتمام این انتقال، بازبینی روندها و تنظیمات سفارشی اقدامی هوشمندانه خواهد بود.

برخی ابزارهای هوش مصنوعی گوگل واقعاً بازنشسته می‌شوند

روزهایی را به یاد دارید که جمنای هنوز «بارد» نام داشت؟ پیش از آنکه جمنای به نماد اصلی چت‌بات پرچمدار گوگل تبدیل شود، بارد میدان‌دار بود. گوگل در سال ۲۰۲۳ از بارد رونمایی کرد و سپس در فوریه ۲۰۲۴ نام آن را به جمنای تغییر داد.

این شرکت همچنین نسخه پولی چت‌بات خود را تحت عنوان «جمنای ادونسد» (Gemini Advanced) و در قالب اشتراک Google One AI Premium معرفی کرد؛ طرحی که بعدها به Google AI Pro تغییر نام یافت و سطوح اشتراکی دیگری نیز به آن ملحق شد. جالب آنکه حتی ابزارهای پژوهشی گوگل هم سابقه‌ای طولانی در تغییر هویت دارند؛ برای مثال، نوتبوک ال‌ام کار خود را با عنوان یک پروژه آزمایشی به نام «پروژه تیل‌ویند» (Project Tailwind) آغاز کرد و سپس نام نوتبوک ال‌ام را به خود گرفت.

اگر منصفانه قضاوت کنیم، بخشی از این تحولات نمایانگر پیشرفت واقعی فناوری است. بارد به جمنای تکامل پیدا کرد و بسته‌های اشتراکی هوش مصنوعی گوگل اکنون خدماتی فراتر از یک چت‌بات ساده ارائه می‌دهند.

با این حال، دنبال کردن این حجم از تغییرات زمانی فرساینده می‌شود که نامی که تنها شش ماه پیش فرا گرفته‌اید، در تازه‌ترین بیانیه‌های گوگل به‌کلی ناپدید شود. موضوع زمانی پیچیده‌تر می‌شود که بدانیم همه این موارد یک جایگزینی ساده نام با نام دیگر نیستند؛ برخی تغییرات کل ساختار اشتراک‌ها یا نحوه چینش محصولات را دگرگون می‌کنند و برخی دیگر ویژگی‌هایی به‌همراه می‌آورند که در گذشته وجود خارجی نداشتند.

چرا گوگل پیوسته نام ابزارهای خود را تغییر می‌دهد؟

هرچقدر هم که این روند گیج‌کننده و کلافه‌کننده باشد، منطق مشخصی در پس این تغییرات پی‌درپی گوگل به چشم می‌خورد: این شرکت تمایل دارد جمنای به هسته مرکزی و نماد اصلی اکوسیستم هوش مصنوعی‌اش بدل شود.

تغییر نام نوتبوک ال‌ام به جمنای نوتبوک این هویت یکپارچه را تقویت می‌کند. جایگزین کردن جمز با اسکیل‌ها نیز ابزارهای شخصی‌سازی گوگل را بیشتر شبیه به قابلیت‌هایی با امکان استفاده مجدد نشان می‌دهد؛ نامی که به‌تنهایی کارایی و عمل‌گرایی را در ذهن تداعی می‌کند. علاوه بر این، جمع شدن تمام این ابزارها درون یک رابط کاربری مشترک در نهایت می‌تواند تجربه استفاده از جمنای را بسیار ساده‌تر و لذت‌بخش‌تر کند.

مشکل بنیادین در دوره گذار نهفته است؛ جایی که گوگل در تلاش برای ساده‌سازی اکوسیستم خود، پیاپی اصطلاحات و عناوین را تغییر می‌دهد و کاربران را در میان این نام‌گذاری‌های نو سرگردان رها می‌کند.

جمع‌بندی

با وجود آنکه گوگل همچنان درگیر حل بحران هویت محصولات خود است، این تغییرات تازه را می‌توان گامی رو به جلو دانست. بررسی‌های انجام‌شده روی اسکیل‌ها نشان می‌دهد که این مهارت‌ها انعطاف‌پذیرتر و کاربردی‌تر از جمز هستند و پیوند زدن جمنای نوتبوک با سایر محصولات گوگل نیز اقدامی کاملاً هوشمندانه به شمار می‌رود.

در نهایت، زمانی که یک کاربر ابزاری متناسب با نیازهای خود بیابد که بهره‌وری‌اش را افزایش دهد، نام آن اهمیت چندانی نخواهد داشت. با این حال، کسانی که هنوز این ابزار را نوتبوک ال‌ام می‌نامند، احتمالاً به این زودی‌ها دست از این عادت برنخواهند داشت، حال گوگل هر چقدر که می‌خواهد نام آن را تغییر دهد!