هشدار جدی صندوق بین‌المللی پول درباره «تسونامی هوش مصنوعی»: بازار کار فارغ‌التحصیل‌ها زیر ضربه!

کریستالینا جورجیوا (راست)، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول (IMF)، در مراسم افتتاحیه نشست‌های سالانه این نهاد در سنگاپور، در حال دست دادن با تارمان شانموگاراتنام، رئیس‌جمهور سنگاپور.

عکس: روسلان رحمان | خبرگزاری فرانسه (AFP) | گتی ایمجز

سیاست‌گذاران اقتصادی در سراسر جهان دیگر بحث‌های نظری درباره اینکه آیا هوش مصنوعی شغل‌ها را نابود می‌کند یا نه را کنار گذاشته‌اند؛ حالا نوبت به هشدارهای جدی درباره اختلالات ناشی از این فناوری و ارائه راهکارهایی برای مهار تبعات سنگین آن رسیده است.

کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بین‌المللی پول، روز دوشنبه هشدار داد که هوش مصنوعی مثل یک «تسونامی با حرکت آهسته» به بازار کار جهانی هجوم آورده و فارغ‌التحصیل‌های جوان در صف اول آسیب‌دیدگان این موج سهمگین قرار دارند.

جورجیوا در یکی از نشست‌های این گردهمایی گفت: «بزرگ‌ترین نگرانی ما در درجه اول جوان‌هایی هستند که تازه می‌خواهند وارد بازار کار شوند. در حالت عادی، آن‌ها کارشان را با کار‌های تکراری و روتین شروع می‌کردند و کم‌کم پله‌های ترقی را بالا می‌رفتند؛ اما اگر این جایگاه‌های شغلی پایه حذف شوند، فکر نمی‌کنم هیچ جوانی دلش بخواهد آینده حرفه‌ای‌اش را صرفاً به باریستا بودن در یک کافه خلاصه کند!»

در همان نشست، تارمان شانموگاراتنام، رئیس‌جمهور سنگاپور و رئیس مشترک شورای اشتغال بانک جهانی، از دولت‌ها خواست بسته‌های حمایتی مشابه «دوران بحران» را به ابزاری دائمی برای ورود جوانان به دنیای کار تبدیل کنند.

او تأکید کرد اقداماتی که دولت‌ها در زمان همه‌گیری کرونا و بحران مالی جهانی انجام دادند، «اکنون نباید صرفاً یک اقدام اضطراری دیده شود، بلکه باید بخشی از سبد سیاست‌های ساختاری و همیشگی اقتصاد باشد.»

به گفته شانموگاراتنام، این یعنی همکاری نزدیک با بخش خصوصی و ایجاد مشوق‌های مالی برای استخدام فارغ‌التحصیل‌های تازه‌کار؛ زیرا «اولین پله نردبان شغلی، یعنی همان نخستین شغلی که بعد از فراغت از تحصیل به سراغش می‌روید، این روز‌ها با کاهش شدید تقاضا روبه‌رو شده است.»

این اظهارات به‌خوبی نشان می‌دهد که رهبران اقتصادی به جای تردید درباره تأثیر هوش مصنوعی، روی راه‌های مهار ضربات آن متمرکز شده‌اند؛ آن هم درست در زمانی که پیری سریع جمعیت، به‌ویژه در آسیا، زنگ خطر کوچک شدن نیروی کار را به صدا درآورده است.

آجی بانگا، رئیس بانک جهانی، در همین نشست برآورد کرد که ظرف ۱۵ سال آینده حدود ۱.۲ میلیارد جوان به سن ۱۸ سالگی می‌رسند و بخش خصوصی که در هر کشوری بین ۷۵ تا ۸۵ درصد کل شغل‌ها را می‌سازد، باید بخش عمده این جوانان را جذب کند.

او معتقد است نقش دولت‌ها هموار کردن این مسیر از طریق زیرساخت‌سازی، سیاست‌گذاری شفاف و «کاهش ریسک» سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است تا سرمایه‌گذاران با خیال راحت وارد میدان شوند؛ چراکه به گفته او: «این سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است که شغل واقعی خلق می‌کند.»

صندوق بین‌المللی پول برآورد می‌کند که حدود ۴۰ درصد از کل مشاغل جهان در نهایت به دست هوش مصنوعی «تقویت، تضعیف یا به‌کلی حذف» خواهند شد. به گفته جورجیوا، این میزان در اقتصادهای پیشرفته به ۶۰ درصد و در کشور‌های کم‌درآمد به ۲۳ درصد می‌رسد؛ البته وضعیت کشور‌های فقیرتر بهتر نیست و این تفاوت صرفاً به این دلیل است که «هوش مصنوعی هنوز دیرتر به آنجا می‌رسد.»

شانموگاراتنام اشاره کرد که این فشار شغلی در صنعت فناوری ملموس‌تر از هر جای دیگری است؛ به طوری که در آمریکا «برای نخستین بار در یک قرن اخیر، تقاضا برای استخدام فارغ‌التحصیل‌ها افت کرده» و مزیت حقوقی مدارک دانشگاهی نیز آب رفته است. او هشدار داد اگر اقدام عاجلی نشود، نسلی از فارغ‌التحصیل‌ها بیش از یک سال از مهارت‌های خود را از دست می‌دهند و «امیدشان را به آینده می‌بازند.»

چه دوستش داشته باشید، چه متنفر باشید یا بترسید

البته از زاویه مثبت، هوش مصنوعی مهم‌ترین پیشران رشد اقتصادی امسال هم بوده است. به گفته جورجیوا، سرمایه‌گذاری‌ها و تبادلات مرتبط با هوش مصنوعی بهره‌وری را در چند اقتصاد بزرگ بالا برده و کمک کرده رشد اقتصاد جهانی با وجود شوک‌های انرژی، نزدیک به ۳ درصد باقی بماند.

جورجیوا گفت: «چه دوستش داشته باشید، چه از آن متنفر باشید و چه بترسید، هوش مصنوعی همین حالا اینجاست و داریم اولین موج اثرگذاری‌اش را به چشم می‌بینیم.» او برآورد کرد که پذیرش هوش مصنوعی می‌تواند رشد اقتصادی را در بخش‌های توسعه‌یافته آسیا بین ۰.۵ تا ۱ درصد و در آسیای نوظهور بین ۰.۲ تا ۰.۸ درصد تقویت کند که در سناریوی خوش‌بینانه، «زیان‌های ناشی از پیر شدن جمعیت را هم جبران خواهد کرد.»

با این حال، شانموگاراتنام هشدار داد که رشد اقتصادی به‌تنهایی متضمن اشتغال‌زایی نیست. او یادآور شد چین، هند و کشور‌های در حال توسعه جنوب شرق آسیا «رشد بسیار خوبی دارند اما اشتغال‌زایی‌شان ضعیف است» و اگر دست روی دست بگذاریم، هوش مصنوعی «این شکاف را عمیق‌تر خواهد کرد.»

او در پایان تأکید کرد جایگزینی شغل‌ها توسط هوش مصنوعی «وظیفه‌به‌وظیفه و گام‌به‌گام» رخ خواهد داد؛ «و همین به ما فرصت تنفس می‌دهد»—مشروط بر آنکه کارکنان بتوانند حین کار مهارت‌های تازه بیاموزند و دانشگاه‌ها نیز به سمت آموزش‌های کاربردی و عملی حرکت کنند.