طرح تازه هند برای آموزش امن هوش مصنوعی؛ مدل به سراغ داده می‌رود، نه داده به سراغ مدل

در حالی که بحث‌ها و مناقشات حقوقی بر سر حق توسعه‌دهندگان مدل‌های زبانی بزرگ برای استفاده رایگان از داده‌های جهان در سامانه‌های خود همچنان ادامه دارد، دولت هند راهکار جدیدی برای قانون‌گذاری و ایمن‌سازی جریان اطلاعات پیشنهاد داده است.

انگیزه اصلی هند از این اقدام، توسعه مدل‌های هوش مصنوعی آموزش‌دیده بر پایه داده‌های بومی است؛ زیرا دهلی نو معتقد است سازندگان خارجی این مدل‌ها انگیزه‌ای برای حل چالش‌های خاص این کشور یا تضمین حفظ کنترل صاحبان داده بر اطلاعاتشان ندارند.

برنامه‌ای که وزارت الکترونیک و فناوری اطلاعات هند (MeitY) برای دستیابی به این هدف تدوین کرده، «معماری توانمندسازی و حفاظت از داده‌ها برای آموزش هوش مصنوعی» موسوم به چارچوب DEPA نام دارد.

همان‌گونه که پروفسور آجی کومار سود، مشاور ارشد علمی دولت هند توضیح داده است، رویکرد DEPA به این معناست که «به‌جای حرکت داده‌ها به سمت مدل، این مدل است که به سراغ داده‌ها می‌رود».

در این سازوکار، نهادهایی با عنوان «تأمین‌کنندگان داده‌های آموزشی» (TDPs)، مانند بیمارستان‌ها، بانک‌ها و سازمان‌های دولتی، اطلاعات رمزنگاری‌شده و بدون هویت را با یک «پلتفرم تبادل داده» (DEP) به اشتراک می‌گذارند.

از سوی دیگر، مراکزی تحت عنوان «مصرف‌کنندگان داده‌های آموزشی» (TDCs) به این اطلاعات ذخیره‌شده در پلتفرم‌های تبادل داده دسترسی پیدا می‌کنند تا مدل‌های خود را آموزش دهند.

پلتفرم‌های تبادل داده بر بستر فضاهایی تحت عنوان «محیط‌های داده امن سخت‌افزاری» فعالیت خواهند کرد که به گفته وزارت فناوری اطلاعات، در آن‌ها اطلاعات حتی در حین پردازش نیز به‌صورت رمزنگاری‌شده و تفکیک‌شده باقی می‌مانند. این بسترها علاوه بر این، قواعد و شروط تعیین‌شده توسط دارندگان اطلاعات را برای نحوه استفاده توسعه‌دهندگان اعمال می‌کنند.

بر اساس سند چارچوب DEPA که توسط این وزارت‌خانه منتشر شده است، در این ساختار از روش‌های پیشرفته حفظ حریم خصوصی تفاضلی (Differential Privacy) استفاده می‌شود تا از یاد‌گیری یا افشای اطلاعات فردی و مشخص کاربران توسط مدل‌ها جلوگیری به عمل آید. در این سند هم‌چنین تأکید شده که کلیه فعالیت‌های صورت‌گرفته درون این فضاهای داده‌ای ایمن، برای مقاصد نظارتی و بازرسی به‌شکل تغییرناپذیر ثبت می‌شوند تا از شفافیت و امنیت فرآیند اطمینان حاصل شود.

اگرچه دولت هند هم‌اکنون نیز چندین سامانه تبادل اطلاعات را مدیریت می‌کند، اما هنوز مشخص نیست برای تحقق کامل معماری DEPA و پیاده‌سازی نهایی آن چه میزان زمان و اقدامات زیرساختی لازم است.

وزارت فناوری اطلاعات هند پیش‌بینی می‌کند که پس از عملیاتی شدن کامل DEPA، توسعه‌دهندگان می‌توانند از آن برای دسترسی به حجم عظیمی از داده‌های سلامت که هم‌اکنون پراکنده هستند استفاده کنند و تحولی چشمگیر در تشخیص‌های پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی، کشف دارو و مدیریت بهداشت عمومی به وجود آورند.

این چشم‌انداز مثبت به بخش خدمات مالی نیز سرایت کرده است. هند میزبان هزاران بانک است و به باور این وزارت‌خانه، بستر DEPA امکان اشتراک‌گذاری ایمن داده‌های مالی متنوع را فراهم خواهد ساخت؛ امری که می‌تواند زمینه ارائه تسهیلات رسمی را برای ۴۰۰ میلیون نفر از اقشار کم‌برخوردار و کسب‌وکارهای خرد و متوسط هموار کرده و موتور محرک نوآوری‌های نسل جدید فین‌تک شود.

دولت هند همواره بر این باور بوده است که گسترش دسترسی عموم مردم به خدمات اعتباری و تسهیلات شرکت‌های مالی، به توسعه و رشد پرشتاب اقتصادی کشور کمک شایانی خواهد کرد.

در متن این چارچوب آمده است: «در حوزه آموزش نیز معماری DEPA می‌تواند چالش‌های مربوط به تبادل‌پذیری داده‌ها را حل کرده و امکان یاد‌گیری شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر هوش مصنوعی را برای میلیون‌ها نفر مهیا کند. این بستر می‌تواند مدارک مهارتی معتبری برای ۲۵۰ میلیون دانش‌آموز در صنعت ۲۹ میلیارد دلاری فناوری آموزشی ایجاد کند تا نیروی کاری آماده برای آینده تربیت شود. به‌کارگیری موفقیت‌آمیز آموزش مبتنی بر DEPA در این حوزه‌ها، کاتالیزور اصلی برای تحقق چشم‌انداز هند در مسیر رشد فراگیر و دستیابی به رهبری مسئولانه هوش مصنوعی در صحنه جهانی خواهد بود».

اگرچه هدف بنیادین این ساختار توسعه هوش مصنوعی بومی برای شهروندان هندی است، اما در تدوین آن نگاهی جدی به جایگاه و اعتبار بین‌المللی این کشور نیز وجود دارد.

در سند مذکور آمده است: «طرح DEPA مشارکت راهبردی هند در دیپلماسی علمی جهان محسوب می‌شود و تلاش‌های نهادهایی چون بانک جهانی و سازمان ملل متحد را در شکل‌دهی به یک زیست‌بوم جهانی فراگیرتر و مسئولانه‌تر برای هوش مصنوعی تقویت می‌کند».

این سند هم‌چنین چندین بار به مفهوم «زیرساخت عمومی دیجیتال» (DPI) اشاره می‌کند؛ ایده‌ای پیشرو که هند مبدع آن بوده و شامل تأمین مالی دولتی برای ساخت ابزارهایی نظیر سامانه پرداخت یکپارچه (UPI) و تاکسی اینترنتی بدون کمیسیون Bharat Taxi است تا از انحصار شرکت‌های بزرگ فناوری بر بازار محلی جلوگیری شود.

هند علاوه بر این، از ساختار زیرساخت‌های عمومی دیجیتال خود به‌عنوان یک ابزار دیپلماتیک بهره می‌گیرد و آن را در اختیار کشورهای دوست قرار می‌دهد.