قاضی فدرال تلاش ترامپ برای مختومه کردن پرونده آلودگی دیتاسنتر xAI را رد کرد

شرکت هوش مصنوعی SpaceXAI متعلق به ایلان ماسک، پس از شکست دونالد ترامپ در قانع کردن دادگاه، همچنان با پرونده شکایت آلودگی ناشی از دیتاسنتر خود روبه‌رو است. ترامپ تلاش کرده بود قاضی پرونده را متقاعد کند که آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA) کنترل کاملی بر تمام دعاوی قانون هوای پاک دارد و می‌تواند هر شکایتی را بنا به صلاحدید خود مختومه اعلام کند.

ماجرا از آنجا آغاز شد که مشخص گردید توربین‌های گازی بدون مجوز، برق دیتاسنتر عظیم «کولوسوس» (Colossus) متعلق به ماسک را در شهر ممفیس ایالت تنسی تأمین می‌کنند؛ موضوعی که بلافاصله شکایت انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان (NAACP) را به‌همراه داشت. این نهاد در دادخواست خود خواستار صدور حکمی قضایی شد تا xAI (که پس از ادغام اخیر با نام SpaceXAI شناخته می‌شود) ملزم به استفاده از بهترین فناوری‌های موجود برای کنترل آلودگی توربین‌ها شود و به ازای هر روز تخلف، تا سقف ۱۲۴٬۴۲۶ دلار جریمه پرداخت کند. انجمن NAACP استدلال کرد که بدون این اقدامات بازدارنده، فعالیت توربین‌ها باعث افزایش شدید آلودگی در محله‌های مجاور خواهد شد که پیش‌تر نیز آسیب‌پذیر بوده‌اند و اغلب ساکنان آن‌ها را شهروندان سیاه‌پوست تشکیل می‌دهند.

برای متوقف کردن این شکایت، ترامپ تلاش کرد با مداخله در پرونده مدعی شود که هر زمان رئیس‌جمهور تصمیم به عدم اجرای قانون هوای پاک بگیرد، آژانس حفاظت از محیط زیست این اختیار را دارد که دعاوی حقوقی را به‌صورت یک‌جانبه لغو کند. به ادعای ترامپ، اگر شهروندان اجازه داشته باشند با درخواست جریمه‌های سنگین مالی، شرکت‌های آلاینده هوش مصنوعی را مجازات کنند، «منافع عمومی تأمین نخواهد شد»؛ زیرا این شرکت‌ها در تلاشند تا با راه‌اندازی هرچه سریع‌تر دیتاسنترها، از «برنامه اقدام هوش مصنوعی ترامپ» حمایت کنند.

با این حال، تلاش‌های ترامپ برای نجات شرکت ایلان ماسک از سوی یک قاضی فدرال ناکام ماند. این قاضی در حکم رسمی خود تصریح کرد که «هیچ بندی» در قانون هوای پاک به رئیس آژانس حفاظت از محیط زیست اجازه نمی‌دهد که «شکایت‌های شهروندی را به‌صورت یک‌جانبه مختومه کند».

بر اساس حکم دبرا براون، قاضی دادگاه منطقه‌ای ایالات متحده، پذیرش چنین اختیاری عملاً به ترامپ قدرت می‌داد تا هرگونه شکایت زیست‌محیطی علیه آلودگی دیتاسنترها را مسدود کند. قاضی براون حتی فراتر رفت و خاطرنشان کرد که ترامپ می‌توانست با تکیه بر این اختیار، نه فقط از صنعت هوش مصنوعی، بلکه از هر منفعت تجاری دیگری در برابر دعاوی قانون هوای پاک محافظت کند.

انجمن NAACP پیش از این استدلال کرده بود که متن قانون هوای پاک «بر تضمین رعایت استانداردهای آلودگی هوا و محافظت از مردم» تمرکز دارد. این نهاد از دادگاه خواست توجه کند که بند مربوط به حق دادخواهی شهروندان را «به‌هیچ‌وجه نمی‌توان» به شیوه‌ای که ترامپ تفسیر کرده خواند. وکلای NAACP با موفقیت به دادگاه نشان دادند چنین تفسیری به این معنا خواهد بود که «کنگره با اینکه تمام تلاش خود را به کار بسته تا حق دادخواهی مردم برای توقف آلودگی‌های غیرقانونی را در زمان کوتاهی دولت حفظ کند، هم‌زمان به دولت مجوزی ضمنی داده باشد تا هر زمان که ترجیح می‌دهد آلودگی غیرقانونی ادامه یابد، همان شکایت‌ها را بنا به میل خود لغو کند».

لورا تامز، مدیر امور اجرایی در گروه زیست‌محیطی Earthjustice که برای حمایت از این دادخواست با NAACP همکاری می‌کند، در بیانیه‌ای مطبوعاتی ترامپ را به تلاش برای دستیابی به «حق وتوی یک‌جانبه و غیرقابل‌اعتراض بر شکایت‌های شهروندی» متهم کرد.

تامز در این باره گفت: «دولت ترامپ تمام تلاش خود را به کار بست تا شرکت ایلان ماسک یعنی SpaceXAI را از مسئولیت قانونی معاف کند و حق جوامع محلی برای محافظت از خود در برابر آلودگی‌های غیرقانونی را سلب نماید.»

گروه Earthjustice در حال رصد مناقشات پیرامون دیتاسنترها در سراسر ایالات متحده است و پرونده دیتاسنتر کولوسوس تنها یکی از آن‌ها به شمار می‌رود. با این وجود، کشمکش حقوقی با شرکت ایلان ماسک نخستین پرونده‌ای بود که رویه رو به گسترش صنعت هوش مصنوعی در استفاده از توربین‌های گازی بدون مجوز برای تحقق اهداف دیتاسنترها را فاش کرد. از همین رو، حکم قاضی براون یک پیروزی بزرگ برای شهروندانی تلقی می‌شود که نگران بودند دولت ترامپ در برهه‌ای حساس که تقاضای دیتاسنترها برای مصرف گاز طبیعی به‌شدت در حال انفجار است، مهار آلودگی‌های ناشی از صنعت هوش مصنوعی را عملاً غیرممکن سازد.

تامز ضمن تقدیر از دادگاه به دلیل «رد استدلال بی‌سابقه و نگران‌کننده دولت»، تأکید کرد که این گروه «به مبارزه برای پاسخگو کردن xAI در برابر انتشار شبانه‌روزی آلودگی غیرقانونی هوا ادامه خواهد داد».

استدلال پرایراد و متزلزل ترامپ

قاضی براون برداشت دولت ترامپ از قانون هوای پاک را «موضعی نامتعارف و غیرعادی» خواند که هیچ پایه‌ای در قوانین فدرال ندارد.

ترامپ کوشیده بود یک استثنای بسیار خاص در قانون را تحریف کند؛ بندی که طبق آن آژانس حفاظت از محیط زیست تنها زمانی می‌تواند برای لغو یک شکایت شهروندی مداخله کند که خود آژانس مستقلاً برای اجرای قانون هوای پاک طرح دعوا کرده باشد یا اقدامات اجرایی مشخصی را برای وادار کردن متخلف به پیروی از قانون در پیش گرفته باشد.

هیچ‌یک از این دو شرط در پرونده فعلی وجود ندارد؛ زیرا دولت ترامپ به‌صراحت اعلام کرده است که هیچ تمایلی به شکایت از SpaceXAI بابت تخلفات اعلام‌شده ندارد. وکلای NAACP تأکید کردند تصمیم دولت فدرال برای نادیده گرفتن این معضل، دقیقاً همان دلیلی است که طرح شکایت شهروندی را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.

در مواردی که امکان رد شکایت شهروندی وجود دارد، دادگاه‌ها تشخیص می‌دهند که دادخواست شهروندان ممکن است با تلاش‌های اجرایی دولت برای اعمال قانون یا دستیابی به توافق با متخلفان تداخل داشته باشد. اما در ماجرای SpaceXAI، تیم حقوقی ترامپ ادعا کرد که صرف حق مداخله دولت (که در برخی پرونده‌ها برای رد دعاوی استفاده می‌شود)، برای بستن این پرونده کافی است؛ بدون اینکه سایر واقعیت‌های میدانی در نظر گرفته شوند.

قاضی براون خاطرنشان کرد این استدلال که شهروندان حق ندارند شکایتی برخلاف نظر آژانس مطرح کنند، کاملاً بی‌معنی است؛ چراکه همان قانون هوای پاک صراحتاً به شهروندان حق می‌دهد در صورت کوتاهی رئیس آژانس در اجرای قانون، حتی علیه خود او نیز در دادگاه اعلام جرم کنند.

براون در متن حکم خود نوشت: «بدیهی است که کنگره پیش‌بینی می‌کرد شکایت‌های شهروندی ممکن است همیشه با صلاحدید و تشخیص آژانس حفاظت از محیط زیست همسو نباشد.»

قاضی براون در پاورقی حکم خود اشاره کرد که کنگره در گذشته حتی اعطای اختیاراتی نزدیک به ادعای کنونی دولت ترامپ را نیز بررسی کرده بود. در سال ۱۹۹۰، نمایندگان کنگره پیشنهادی را برای اصلاح قانون هوای پاک بررسی کردند که به این آژانس اجازه می‌داد خود را جایگزین شاکیان کرده و کنترل شکایت‌های شهروندی مربوط به تخلفات را به دست گیرد. اگر آن اصلاحیه تصویب می‌شد، شاید ترامپ امروز می‌توانست وارد عمل شود و پرونده را مختومه کند؛ اما کنگره در سال ۱۹۹۰ این پیشنهاد را رد کرد. براون تأکید کرد که صرف بررسی و رد آن اصلاحیه، خود گواهی بر درستی تفسیر NAACP از قانون است.

براون در ادامه نوشت: «این طرح اصلاحی پیشنهادی در بیشترین حالت نشان می‌دهد که دست‌کم برخی از اعضای کنگره در سال ۱۹۹۰ باور داشتند متن کنونی قانون به رئیس آژانس اجازه نمی‌دهد که در پرونده مداخله کند و متعاقباً دعوای شاکی شهروند را مختومه سازد.»

رد حق وتوی آژانس حفاظت از محیط زیست

قاضی براون همچنین استدلال انجمن NAACP را تأیید کرد مبنی بر اینکه تمام پرونده‌های پیشینی که ترامپ برای توجیه حق وتوی خود به آن‌ها استناد کرده بود، «در شرایطی شکل گرفته بودند که دولت برای مهار و توقف آلودگی غیرقانونی وارد عمل شده بود، نه در شرایطی که دولت بخواهد عامل آلاینده را از مسئولیت‌های قانونی مصون نگه دارد».

او در نهایت با این موضع همراه شد که «از آنجا که رئیس آژانس در این ماجرا هیچ اقدامی برای اجرای قانون هوای پاک انجام نداده است، پرونده‌های استنادشده هرگز از موضع دولت ایالات متحده پشتیبانی نمی‌کنند».

به نظر می‌رسید ترامپ به‌طور ویژه‌ای از احتمال اعمال جریمه‌های سنگین علیه SpaceXAI برآشفته است. او استدلال می‌کرد که «مجازات رفتارهای غیرقانونی از طریق دریافت جریمه‌های حقوقی به نفع خزانه‌داری ایالات متحده، ذاتاً یکی از اختیارات قوه مجریه به شمار می‌رود». به ادعای ترامپ، چون قانون هوای پاک در این مورد ابهام دارد، باید «اصل پرهیز از مناقشه با قانون اساسی» به کار گرفته شود و دادگاه‌ها جانب قوه مجریه را بگیرند؛ بنابراین، لغو ساده این دادخواست مانع از یک رویارویی حقوقی پیرامون قانون اساسی خواهد شد.

اما قاضی براون بار دیگر این فرضیه را قاطعانه رد کرد.

براون در حکم خود تصریح کرد که دولت «نتوانسته است هیچ ابهامی را در متن قانون نشان دهد که دادگاه را ملزم به اعمال اصل پرهیز قانونی کند». او با رد تردیدهای قانون اساسی مطرح‌شده از سوی ترامپ، نتیجه گرفت که «اصل پرهیز به دادگاه اجازه نمی‌دهد حقی را که اصلاً در متن قانون وجود ندارد، از خود ابداع کند».

قاضی براون در ادامه استدلال خود نوشت: «اینکه مفاد قانون هوای پاک به اشخاص حقیقی و خصوصی اجازه می‌دهد از طریق دادرسی حقوقی قانون را اجرا کنند، به معنای مداخله غیرمجاز در اختیارات قوه مجریه نیست؛ و به این معنا نیز نخواهد بود که تمام شکایت‌هایی که خواستار جریمه‌های مالی هستند، لزوماً نیازمند اعمال اختیارات غیرقابل‌واگذاری رئیس‌جمهور باشند.»

اگر ترامپ در این پرونده پیروز می‌شد، شهروندان آمریکایی که اعتراض آن‌ها به توسعه دیتاسنترها در سراسر کشور رو به افزایش است، حتی در صورت اثبات قطعی آلودگی نیز از درخواست جریمه و مقابله با متخلفان محروم می‌شدند.

با این حال قاضی براون تأکید کرد که قانون هوای پاک را نمی‌توان به چنین شکلی تفسیر کرد؛ چراکه «تردیدی وجود ندارد که برای شاکی آسیب‌دیده یا شهروندی که در معرض آسیب ناشی از رفتارهای غیرقانونی قرار دارد، هرگونه مجازاتی که بتواند جلوی آن رفتار را بگیرد و از تکرارش جلوگیری کند، نوعی جبران خسارت محسوب می‌شود و جریمه‌های مالی دقیقاً واجد همین ویژگی هستند». براون یادآور شد: «تا جایی که این جریمه‌ها متهمان را تشویق به توقف تخلفات جاری کنند و مانع از تکرار آن در آینده شوند، ابزاری کارآمد برای جبران خسارت شهروندانی هستند که از اقدامات خلاف قانون آسیب دیده‌اند.»

دولت ترامپ دلیلی برای مداخله ارائه نکرد

هنگامی که ترامپ در تابستان گذشته برای نخستین بار شانس خود را برای متوقف کردن این شکایت امتحان کرد، حتی به اختیارات آژانس حفاظت از محیط زیست نیز استناد نکرد و صرفاً به اختیارات شخصی خود متوسل شد. او تنها زمانی دادخواستش را اصلاح کرد و مدعی مداخله به نمایندگی از آژانس شد که انجمن NAACP و دادگاه فوراً ایرادات بنیادین و غیرقابل‌دفاع استدلال‌های اولیه او را گوشزد کردند.

حکم قاضی براون نشان می‌دهد که تلاش‌های دولت ترامپ برای سرپوش گذاشتن بر پرونده شرکت ماسک از همان ابتدا با آشفتگی و سردرگمی حقوقی همراه بوده است.

به‌عنوان یک نمونه بارز، تیم ترامپ دچار اشتباهی فاحش شد و درخواست تجدیدنظر خود را پیش از موعد مقرر ثبت کرد؛ آن هم تنها پس از آنکه دادگاه منطقه‌ای در یک جلسه استماع به‌صورت شفاهی اعلام کرد قصد دارد دادخواست دولت برای مختومه کردن پرونده را رد کند. به گفته براون، دولت ایالات متحده بدون اینکه منتظر انتشار رسمی متن حکم بماند، با شتاب‌زدگی به دادگاه تجدیدنظر متوسل شد تا حکمی را که هنوز صادر نشده بود باطل کند!

سرانجام در روزی که قاضی براون حکم رسمی خود را صادر کرد، محتوای آن با آنچه ترامپ انتظار داشت کاملاً تفاوت داشت. دادگاه تجدیدنظر نیز پس از بررسی حکم قطعی، تأیید کرد که فرجام‌خواهی ترامپ عجولانه و پیش از موعد بوده است و در نتیجه، درخواست دولت برای تعلیق رسیدگی به پرونده در دادگاه منطقه‌ای را رد کرد.

دلیل اصلی رد درخواست از سوی دادگاه تجدیدنظر این بود که فرجام‌خواهی ترامپ بر این فرض استوار شده بود که قاضی براون با اصل درخواست مداخله دولت مخالفت کرده است، در حالی که او چنین کاری نکرده بود. با اینکه قاضی براون درخواست دولت برای لغو و مختومه کردن پرونده را رد کرد، اما همچنان به دولت اجازه داده است که اگر تمایل دارد، به دلایل حقوقی دیگری برای حمایت از SpaceXAI وارد پرونده شود.

با این حال، این موضوع همچنان در هاله‌ای از ابهام است؛ زیرا همان‌طور که قاضی براون خاطرنشان کرد، دولت در شتاب‌زدگی خود برای ورود به پرونده، به‌جز درخواست صریح برای لغو شکایت، هرگز توضیح نداد که دقیقاً به چه دلیلی قصد مداخله دارد. به همین دلیل، قاضی به دولت تا ۲۳ اکتبر فرصت داده است تا یا دلایل حقوقی خود را شفاف توضیح دهد یا به‌طور کامل از این دادرسی کنار بکشد.