شنا در خلاف جهت بازار؛ لیبره‌آفیس: «نبودِ هوش مصنوعی» رسماً یک قابلیت ویژه است!

اگر این روز‌ها دنبال یک نرم‌افزار ویرایش سند می‌گردید که به زور از هوش مصنوعی استفاده نکند، شاید لیبره‌آفیس (LibreOffice) دقیقاً همان برنامه‌ای باشد که منتظرش بودید.

بنیاد داکیومنت (The Document Foundation)، سازمان غیرانتفاعی سازنده ویرایشگر متن‌باز لیبره‌آفیس، این هفته در یک پست وبلاگی اعلام کرد با وجود اینکه با کلیت فناوری هوش مصنوعی سر جنگ ندارد، اما تا آینده‌ای قابل پیش‌بینی «هیچ قابلیت هوش مصنوعی» به این نرم‌افزار اضافه نخواهد کرد.

این بیانیه تنها چند هفته پس از انتشار جدید‌ترین نسخه لیبره‌آفیس در اواخر آگوست منتشر شده؛ جایی که این سازمان غیرانتفاعی بار دیگر تأکید کرد نرم‌افزارش «هیچ قابلیت مبتنی بر هوش مصنوعی مولد ندارد».

تیم توسعه لیبره‌آفیس در همان زمان توضیح داد که این رویکرد یک «تصمیم طراحی کاملاً آگاهانه» است تا مطمئن شوند اسناد کاربران برای پردازش به هیچ سرور خارجی فرستاده نمی‌شود و کار کردن با هیچ بخشی از نرم‌افزار نیاز به اتصال اینترنت ندارد. سازندگان یادآوری کردند که ده‌ها میلیون کاربر و سازمان از این برنامه استفاده می‌کنند و کنترل کامل داده‌ها همیشه باید در دست خود کاربران باقی بماند.

این بنیاد می‌گوید: «هر سازمان یا شرکتی که با اطلاعات محرمانه، اسناد حقوقی حساس یا داده‌های شخصی افراد سر و کار دارد، باید دقیقاً بداند این داده‌ها کجا می‌روند؛ و تنها تضمینی که در هر بازرسی امنیتی سربلند بیرون می‌آید این است که اطلاعات اصلاً از سیستم کاربر خارج نشوند.»

البته درهای هوش مصنوعی کاملاً بسته نیست؛ لیبره‌آفیس می‌گوید کاربرانی که تمایل دارند، همچنان می‌توانند با نصب افزونه‌های جانبی، این ویرایشگر را به مدل‌های هوش مصنوعی محلی متصل کرده و از امکانات هوشمند استفاده کنند.

این تصمیم برای دوری از هوش مصنوعی، دقیقاً نقطه مقابل موج فعلی در دنیای فناوری است؛ جایی که شرکت‌های نرم‌افزاری تلاش می‌کنند تا جای ممکن قابلیت‌های ریز و درشت هوش مصنوعی را حتی به قیمت افت کیفیت تجربه کاربری به خورد مخاطب بدهند. سقوط کیفیت نرم‌افزارهای امروزی (پدیده Enshittification) به خاطر انباشتن انبوهی از قابلیت‌های غیرضروری و سنگین مثل چت‌بات‌ها و دستیارهای هوش مصنوعی، حتی باعث شده برخی توسعه‌دهندگان قابلیت‌هایی اختصاصی برای مسدودسازی یا حذف کامل هوش مصنوعی طراحی کنند.

ابزار‌های هوش مصنوعی معمولاً داده‌های کاربران را برای پردازش به سرور‌های ابری منتقل می‌کنند؛ فضایی که کاربر هیچ کنترلی روی نحوه نگهداری اطلاعات، محل ذخیره‌سازی یا مدت زمان ماندگاری آن‌ها ندارد.

لیبره‌آفیس اعلام کرده در حال حاضر «هیچ روش ادغامی» وجود ندارد که تمام استانداردهای سخت‌گیرانه آن‌ها مانند ماندن صددرصدی داده‌ها روی دستگاه کاربر و عدم وابستگی به یک ارائه‌دهنده خاص هوش مصنوعی را برآورده کند. به گفته این بنیاد، موضع آن‌ها رد همیشگی و قطعی هوش مصنوعی نیست، بلکه حاصل سنجش وضعیت فعلی این فناوری است و قصد زیر سؤال بردن ارزش کلی این حوزه را ندارند.

در پست وبلاگی لیبره‌آفیس آمده است: «تا آن زمان، در نسخه نصبی و پیش‌فرض برنامه هیچ خبری از هوش مصنوعی نخواهد بود. البته افزونه‌ها در دسترس علاقه‌مندان قرار دارند و ما هم به دقت مسیر حرکت و آینده این فناوری را زیر نظر خواهیم داشت.»

لیبره‌آفیس یکی از نمونه‌های برجسته نرم‌افزارهای متن‌باز و جایگزین به شمار می‌رود که کاربران زیادی برای فرار از سلطه و نظارت غول‌های فناوری در سیلیکون‌ولی به آن پناه می‌برند.