خشم شدید صداپیشه افسانه‌ای «گوکو» از شبیه‌سازی صدایش با هوش مصنوعی: «این کار دزدیه و هیچ روحی نداره!»

دستورالعمل جدید سندیکای بازیگران ژاپن هرچند بیش از ۲۶۰۰ هنرمند و صداپیشه را پوشش می‌دهد، اما هنوز فاقد ضمانت اجرایی قانونی و سفت‌وسخت است.

ماساکو نوزاوا چهار دهه است که صداپیشگی شخصیت افسانه‌ای «گوکو» (Goku) را بر عهده دارد. حالا او می‌بیند که ابزار‌های هوش مصنوعی دستاوردی را که ساختنش یک عمر زمان برده، به راحتی آب خوردن بازتولید می‌کنند؛ و او اصلاً قصد ندارد در برابر این ماجرا سکوت کند.

نوزاوا به شکل علنی ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی را که بدون اجازه صدایش را کلون (شبیه‌سازی) کرده‌اند، به باد انتقاد گرفت. صحبت‌های او در گفت‌وگو با شبکه NHK که بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد، این کار را یک «دزدی آشکار» توصیف می‌کند. اعتراض تند او دقیقاً در همان روزی مطرح شد که سندیکای بازیگران ژاپن در تاریخ ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، اولین دستورالعمل رسمی خود را درباره استفاده از صدای هوش مصنوعی منتشر کرد.

جملات او کاملاً صریح و بی‌پرده است: «این صدای من نیست. استفاده از آن بدون اجازه من غیرقابل‌بخشش است؛ این کار با دزدی هیچ فرقی ندارد و مرا عصبانی می‌کند.»

«این صدا هیچ روحی ندارد!» این توصیف کوتاه اما سنگین ماساکو نوزاوا از نسخه‌های تقلیدی صدایش توسط هوش مصنوعی است.

اعتراض او یک نکته کلیدی دارد: مشکل او خودِ فناوری هوش مصنوعی نیست، بلکه استفاده بدون اجازه و بی‌قاعده از آن است. نوزاوا از زمان نخستین پخش انیمه دراگون بال (Dragon Ball) در سال ۱۹۸۶ صداپیشه گوکو بوده و علاوه بر آن، به جای شخصیت‌های «گوهان» و «گوتن» هم صحبت کرده است. این کارنامه طولانی فراتر از یک شغل ساده، مثل یک میراث فرهنگی گرانبهاست که به امانت گذاشته شده است. کلون کردن چنین صدایی دقیقاً شبیه این است که یک مدل هوش مصنوعی را با دستور پخت‌های محرمانه یک سرآشپز بزرگ آموزش دهید و بعد غذاها را به نام خود او بفروشید!

در این میان، سندیکای بازیگران ژاپن که نماینده حدود ۲۶۰۰ بازیگر و صداپیشه است، با انتشار یک آیین‌نامه واکنش نشان داد؛ آیین‌نامه‌ای که دریافت «رضایت هنرمند» را در تمام مراحل زنجیره تولید یک اصل غیرقابل‌مذاکره می‌داند. طبق این دستورالعمل، صداپیشگان باید در ۳ مرحله مجزا اجازه و رضایت صریح خود را اعلام کنند: استفاده از صدا برای آموزش یا تحلیل مدل‌های هوش مصنوعی، ساخت و توسعه مدل‌های صوتی، و در نهایت انتشار یا فروش خروجی صوتی نهایی.

این چارچوب بسیار فراتر از یک اعلام رضایت ساده رفته است؛ سندیکا خواستار پرداخت دستمزد مجزا در هر مرحله شده که شامل مبالغ مشخص برای کاربردهای تبلیغاتی و استفاده‌های چندزبانه هم می‌شود. علاوه بر این، دستورالعمل مذکور بازتولید صدای هنرمندان درگذشته در آثار جدید را هم ممنوع کرده، مگر اینکه وراث یا دارندگان حق قانونی رسماً مجوز صادر کنند. در حوزه دوبله نیز سندیکا صراحتاً تأکید کرده که هوش مصنوعی هرگز نباید جایگزین صداپیشگان انسانی در سینما و تلویزیون شود.

اما گره اصلی داستان کجاست؟ در نبود ضمانت اجرایی قانونی! این سند تنها یک چارچوب داوطلبانه صنفی است، نه یک قانون مصوب. طبق گزارش جی‌جی پرس (Jiji Press)، کشور ژاپن هنوز هیچ قانون حمایتی جامع و الزام‌آوری برای تعیین تکلیف استفاده از صدا در فناوری‌های هوش مصنوعی تدوین و تصویب نکرده است.

به این ترتیب، سؤالات بسیار مهمی هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند: راهکارهای قضایی، نحوه برخورد با تخلفات برون‌مرزی و مسئولیت پلتفرم‌های اینترنتی چطور تعیین می‌شود؟ ابزار‌های شبیه‌سازی صدای هوش مصنوعی نه نیازی به استودیو دارند، نه قراردادی امضا می‌کنند و نه نامی از صاحب اصلی اثر می‌آورند. اینکه آیا اصول داوطلبانه یک صنف می‌تواند در برابر فناوری پیشتازی که در مقیاس جهانی می‌تازد دوام بیاورد یا خیر، چالشی بزرگ و معلق در آینده است.