خط قرمز مدیرعامل مِیون در عصر هوش مصنوعی: «تمام کدهای ما را هوش مصنوعی می‌نویسد، اما فکر کردن را برون‌سپاری نکنید!»

کیت رایدر (Kate Ryder)، هیچ تردیدی ندارد که هوش مصنوعی مدل‌های کسب‌وکار را دگرگون خواهد کرد؛ درست شبیه تحولی که در استارتاپ حوزه سلامت خود او یعنی مِیون (Maven Clinic) رقم زده است. این بینش به حدود سه سال قبل بازمی‌گردد؛ زمانی که او در رویدادی ویژه بنیان‌گذاران با میزبانی شرکت سرمایه‌گذاری سکویا (Sequoia) حضور داشت؛ جمعی اختصاصی که چهره‌هایی مانند گرگ براکمن از شرکت OpenAI و مدیرعامل خدمات ابری آمازون (AWS) نیز در آن حاضر بودند. همان گفت‌وگوها کافی بود تا رایدر خیلی زود دریابد که تحولات کنونی هوش مصنوعی صرفاً یک موج تبلیغاتی زودگذر دیگر در دنیای فناوری نیست.

رایدر در تازه‌ترین قسمت از پادکست چنج‌میکرز (Changemakers) در گفت‌وگو با جولیا بورستین، آن روز‌ها را چنین به یاد می‌آورد: «خوب خاطرم هست وقتی از آن رویداد بیرون آمدم، مستقیماً از آن‌ها پرسیده بودم که بگویید چرا این فقط یک موج تبلیغاتی گذرا نیست؟ و آن‌ها برایم تشریح کردند که چگونه این مدل‌ها با سرعتی نمایی دارند باهوش‌تر و توانمندتر می‌شوند و این جهش قرار نیست متوقف شود.»

کیت رایدر در سال ۲۰۲۴ نیز به‌عنوان یکی از مدیران و کارآفرینان زن تحول‌آفرین در عرصه فناوری معرفی شده بود.

استارتاپ مِیون نیز مانند بسیاری از شرکت‌ها در سال ۲۰۲۶، هنگام به‌کارگیری هوش مصنوعی با دو چالش اساسی دست‌وپنجه نرم کرده است: بودجه سالانه هوش مصنوعی این شرکت خیلی پیش از رسیدن به ماه دسامبر ته کشید و همان‌طور که رایدر در مصاحبه خود اشاره کرده، آن‌ها هنوز به بازگشت سرمایه کلی (ROI) از این حجم از پیاده‌سازی فناوری دست نیافته‌اند.

با این وجود، درست پس از همان گفت‌وگو با پیشگامان هوش مصنوعی، رایدر این فناوری را به شکل‌های متنوعی در تاروپود مدل تجاری مِیون ادغام کرد و دستاوردهای عینی فراوانی در سراسر سازمان دید. به گفته او، هوش مصنوعی صرفه‌جویی مالی شگفت‌انگیزی در بخش اداری شرکت ایجاد کرده است؛ به طوری که برخی جریان‌های کاری پایه که قبلاً سالانه تا ۲۰۰ هزار دلار هزینه داشتند، اکنون عملاً به ارقامی در حد ۲ دلار کاهش پیدا کرده‌اند! فراتر از این، در حال حاضر هوش مصنوعی ۱۰۰ درصد کدهای برنامه‌نویسی استارتاپ مِیون را می‌نویسد. رایدر در بلندمدت عمیقاً مطمئن است که سیستم‌های هوش مصنوعی ویژه تعامل با بیماران می‌توانند سطح سلامت و مراقبت‌های زنان را دگرگون سازند؛ به ویژه با پر کردن شکاف‌های اطلاعاتی گسترده‌ای که دهه‌هاست زنان را در زمینه‌هایی مانند باروری یا یائسگی دچار سردرگمی کرده است؛ بخش‌هایی که دقیقاً تخصص کلینیک مِیون محسوب می‌شوند.

با گسترش تجربیات کاری رایدر با ابزار‌های هوش مصنوعی، او این فناوری را به حریم زندگی شخصی و ارتباط با فرزندانش نیز وارد کرده است. با این حال، وقتی پای چگونگی آموزش و یادگیری کودکان به میان می‌آید، او یک خط قرمز تسخیرناپذیر تعیین کرده است:

«من به بچه‌هایم سخت می‌گیرم؛ شما تحت هیچ شرایطی نمی‌توانید فکر کردن را برون‌سپاری کنید.»

در شرایطی که مناطق آموزشی بزرگی همچون مدارس دولتی شهر نیویورک، به‌کارگیری هوش مصنوعی را در مقاطع پایین‌تر از دبیرستان دست‌کم به مدت یک سال ممنوع کرده‌اند — تصمیمی که در پی رواج تقلب و افت نمرات تحصیلی سال‌های اخیر در سراسر ایالات متحده اتخاذ شد — رایدر پیامی ساده اما بسیار قاطع برای فرزندانش دارد.

رایدر توضیح می‌دهد: «آنچه همیشه به فرزندانم می‌گویم این است که باید هر روز کتاب بخوانید. مطالعه روزانه اصل اساسی است؛ زیرا تنها از این مسیر است که می‌توانید در این دنیا به یک متفکر مستقل تبدیل شوید.»

بحران دوران کرونا یادگیری میلیون‌ها دانش‌آموز را مختل ساخت و زمینه را برای افت چشمگیر در مهارت خواندن در طول یک دهه اخیر فراهم کرد؛ آسیبی که هنوز بسیاری از مدارس در صدد جبران آن هستند. با پایداری نگرانی‌ها پیرامون سطح سواد پایه، نگاه رایدر به ترغیب کودکان به یادگیری فعال و تفکر انتقادی، می‌تواند برای والدینی که در این محیط آموزشی به‌شدت متغیر دست‌وپا می‌زنند، راهگشا باشد.

او تأکید می‌کند: «من با جدیت روی تربیت بچه‌هایم ایستاده‌ام. شما نمی‌توانید فکر کردن را برون‌سپاری کنید. باید بخوانید، شخصیت‌ها را درک کنید، انبوهی از داستان‌ها و رمان‌ها را بخوانید، مفهوم رشد شخصیت، همدلی و پیچیدگی ماجراها را حس کنید و یاد بگیرید چطور مسائل را به چالش بکشید و کنجکاو باشید. این مهارت‌ها حالا بیش‌تر از هر زمان دیگری در تاریخ اهمیت دارند.»

طبق ارزیابی ملی پیشرفت تحصیلی در آمریکا (NAEP)، ۴۰ درصد از دانش‌آموزان پایه چهارم و ۳۳ درصد از دانش‌آموزان پایه هشتم، نمراتی پایین‌تر از سطح پایه در مهارت روخوانی و درک مطلب به دست آورده‌اند. از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، تنها پنج ایالت به همراه واشنگتن دی‌سی موفق شدند رشد محسوسی در مهارت خواندن ثبت کنند. بر اساس داده‌های کارنامه بازیابی تحصیلی دانشگاه هاروارد، دانش‌آموزان در سطح ملی هنوز به اندازه نیمی از یک پایه تحصیلی نسبت به دوران قبل از همه‌گیری عقب مانده‌اند.

پژوهشگران علت این چالش‌های سوادآموزی را ترکیبی از نابرابری‌های آموزشی، وقفه‌های یادگیری و نابرابری در دسترسی به منابع می‌دانند. با این حال، گسترش برق‌آسای هوش مصنوعی پرسش‌های نوینی را در مورد شیوه یادگیری، خواندن و نوشتن دانش‌آموزان پدید آورده است.

برخی مربیان آموزشی بیم آن دارند که دانش‌آموزان به جای تعمق در محتوای درسی، کار نگارش مقالات، پاسخ به تمرین‌ها و خلاصه‌سازی دروس را یکسره به ابزار‌های هوش مصنوعی بسپارند. در سوی دیگر، گروهی معتقدند چنانچه این فناوری با هوشمندی و درایت در کلاس‌های درس به کار گرفته شود، می‌تواند یادگیری را تقویت کند.

پژوهش‌ها پیرامون تأثیر هوش مصنوعی بر یادگیری کودکان هنوز محدود است و صاحب‌نظران همچنان بر سر نحوه ورود اصولی این ابزار‌ها به مدارس گفت‌وگو می‌کنند. در شرایطی که یک معلم به تنهایی باید پاسخگوی نیازهای آموزشی تمام کلاس باشد، اختصاص توجه فردی به تک‌تک دانش‌آموزان کار دشواری است. به همین علت، بسیاری از بسترهای آموزشی به هوش مصنوعی روی آورده‌اند تا تمرین‌های شخصی‌سازی‌شده، بازخوردها و راهنمایی‌های درسی مجزا را در دروس گوناگون به دانش‌آموزان ارائه دهند.

در سال ۲۰۲۵، شرکت OpenAI قابلیت «حالت مطالعه» (Study Mode) را به چت‌بات ChatGPT افزود؛ قابلیتی که به جای تحویل دادن پاسخ‌های آماده، به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا مسائل را گام‌به‌گام تحلیل و حل کنند. این ویژگی که اکنون در تمام طرح‌های کاربری ChatGPT در دسترس است، از سوالات هدایت‌کننده، کوئیزها و بازخوردهای مداوم برای تشویق مشارکت فعال و تقویت تفکر نقادانه بهره می‌گیرد.

یک مقاله پژوهشی از «دفتر ملی تحقیقات اقتصادی» (NBER) در سال ۲۰۲۶، کارآزمایی بالینی دو‌ساله‌ای را درباره معلم هوش مصنوعی آکادمی خان به نام خانمیگو (Khanmigo) در ۱۸ مدرسه دوره متوسطه اول تنسی بررسی کرد. دانش‌آموزانی که به این ابزار دسترسی داشتند، رشد ریاضی در حد ۱.۳ رتبه صدکی ملی در هر ترم تجربه کردند. خانمیگو با هدف راهنمایی و مربی‌گری مرحله‌به‌مرحله مسائل طراحی شده بود تا صرفاً پاسخ نهایی را به دانش‌آموز تحویل ندهد؛ با این حال محققان متوجه شدند این میزان پیشرفت تفاوت چندانی با پیشرفت دانش‌آموزان با ویدیوهای آموزشی متداول و بدون دستیار هوش مصنوعی آکادمی خان نداشته است.

والدین نیز در تلاش‌اند اطلاعات خود را درباره چگونگی تعامل فرزندانشان با هوش مصنوعی به‌روز نگه دارند. بر اساس گزارش مرکز تحقیقاتی پیو (Pew Research Center)، بیش‌تر والدینِ نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله می‌دانند که فرزندشان از چت‌بات‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کند و درباره این فناوری با او به گفت‌وگو می‌نشینند. همچنین حدود هشت نفر از هر ده والد عنوان کرده‌اند مشکلی با بهره‌گیری نوجوانان از چت‌بات‌ها برای جستجوی اطلاعات ندارند.

یافته‌های اندیشکده رَند (RAND Corporation) در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد ۵۴ درصد از دانش‌آموزان برای تکالیف مدرسه سراغ هوش مصنوعی رفته‌اند. نظرسنجی دیگری از همین مؤسسه میان ۱,۲۱۴ جوان آمریکایی ۱۲ تا ۲۹ سال نشان داد ۶۲ درصد از آن‌ها تا پایان سال ۲۰۲۵ برای انجام تکالیف درسی از هوش مصنوعی کمک گرفته‌اند. نکته جالب این است که دانش‌آموزان به جنبه‌های منفی این موضوع نیز واقف هستند؛ به گونه‌ای که در همین نظرسنجی، ۶۷ درصد تأیید کردند که افزایش استفاده از هوش مصنوعی در مدرسه می‌تواند به مهارت‌های تفکر انتقادی آن‌ها لطمه بزند.

کارشناسان باور دارند لزومی ندارد دانش‌آموزان به کلی دور هوش مصنوعی خط بکشند؛ بلکه مسئله کلیدی یادگیری کار با این فناوری بدون نادیده گرفتن مراحلی است که مهارت‌های پایه و استدلالی را می‌سازند. دانش‌آموزان همچنان باید یاد بگیرند با اشتباهات روبه‌رو شوند، ایده‌پردازی کنند و در صورت بروز خطا دوباره دست به تلاش بزنند.

این دقیقاً همان رویکردی است که رایدر در کانون خانواده خود در پیش گرفته است؛ کارآفرینی که پیش از پیوستن به دنیای سرمایه‌گذاری خطرپذیر و بنیان‌گذاری مِیون، خبرنگار حوزه کسب‌وکار بوده است. او کماکان خود را با پیشینه نویسندگی معرفی می‌کند و معتقد است همین سابقه، دیدگاه امروزش نسبت به هوش مصنوعی را شکل داده است. رایدر می‌گوید: «من هنوز هم بسیار می‌نویسم؛ از یادداشت‌های کاری و مکاتبات سازمانی گرفته تا پست‌های وبلاگ مِیون. در حالی که شاید نوشتن پیش‌نویس یک ایمیل ساده را به هوش مصنوعی بسپارم، اما در تمام متون مهم، ابتدا همه‌چیز را با دست خودم می‌نویسم و سپس از هوش مصنوعی می‌خواهم متن را بازبینی و ویراستاری کند. هوش مصنوعی برای من فقط نقش یک دستیار را دارد، نه ابزاری که خلق و نگارش مطالب حیاتی را به آن واگذار کنم.»

او در جریان یک سفر خانوادگی به فرانسه، شیوه متفاوتی برای بهره‌گیری مثبت از هوش مصنوعی در آموزش فرزندانش یافت که نقش مادری و معلمی او را به هم پیوند زد. هنگام بازدید از یکی از شکارگاه‌های سابق ناپلئون بناپارت، او سراغ این ابزار رفت تا روایت تاریخی آن مکان را تعریف کند و درسی از تاریخ را برای کودکانش ملموس‌تر و جذاب‌تر جلوه دهد.

رایدر در پایان می‌گوید: «هوش مصنوعی به راهنمای من در آموزش تاریخ به فرزندانم تبدیل شده است. این ابزار به من کمک می‌کند قصه‌ها را برایشان زنده کنم و معنای روشن‌تری از جهان به آن‌ها نشان دهم... و این فرصت برای یک والد، واقعاً یک موهبت بی‌نظیر است.»